Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca) Sędziowie NSA Tomasz Zborzyński NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 1127/16 w sprawie ze skargi Fundacji "P." z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 23 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 1127/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skargi Fundacji "P." w B. (dalej: "skarżąca") uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 23 września 2016 r. w przedmiocie uchylenia własnego postanowienia o odmowie dopuszczenia organizacji do udziału w postępowaniu i umorzenia postępowania w sprawie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu (wyrok z uzasadnieniem dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA).

2. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena prawidłowości skutków prawnych złożonego przez skarżącą wniosku na podstawie art. 133 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: "O.p.") o przystąpieniu do udziału w rozpatrywaniu spraw podatkowych za rok 2015 odnośnie nieruchomości oznaczonej Nr geod. [...] w N.

3. Od powyższego orzeczenia organ wniósł skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Organ wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) błędną wykładnię art. 133a ust. 1 i 2 O.p., polegającą na przyjęciu, że postanowienie o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu podatkowym, o którym mowa w tym przepisie, może być wydane pomimo tego, że dana organizacja nie wystąpiła z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na prawach strony, a nawet wbrew jednoznacznej woli takiej organizacji, a w konsekwencji -

b) błędne zastosowanie art. 133a ust. 2 O.p. - poprzez oparcie na powyższym założeniu wyroku uwzględniającego skargę;

Ponadto, z ostrożności procesowej, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono ww. wyrokowi, że został wydany z naruszeniami przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez:

c) wyjście poza granice sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego - czyli naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. - w takim zakresie, w jakim dokonano w zaskarżonym wyroku oceny prawnej, czy skarżącej przysługuje status strony w postępowaniu podatkowym w sprawie ustalenia M. i W. G. podatku od nieruchomości za rok 2015 za nieruchomość oznaczoną jako działki o nr. ewid. [...] i [...] (WSA w Białymstoku stwierdził w uzasadnieniu zaskarżanego wyroku, że Fundacji nie przysługuje status strony w ww. sprawie podatkowej);

d) naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie wyroku bez uwzględnienia tego, co wynika z akt sprawy, a mianowicie, że Fundacja jednoznacznie wypowiedziała się (w zażaleniu od ww. postanowienia Kolegium z dnia 17 sierpnia 2017 r. oraz w skardze do Sądu), że jej wolą jest uznanie skarżącej za stronę postępowania podatkowego w sprawie ustalenia M. i W. G. podatku od nieruchomości za rok 2015 za nieruchomość oznaczoną jako działki o numerach ewid. [...] i [...], a nie - dopuszczenie skarżącej do udziału w tym postępowaniu na prawach strony, a także przyjęcie - z naruszeniem art. 32 i 133 § 1 p.p.s.a. - że przedmiotem sporu jest ocena prawidłowości skutków prawnych złożonego przez skarżącą wniosku na podstawie art. 133 § 1 O.p. o przystąpieniu do udziału w rozpatrywaniu spraw podatkowych odnośnie ww. nieruchomości za rok 2015, podczas, gdy zarówno Kolegium (w zaskarżonym postanowieniu z dnia 23 września 2016 r.), jak i Fundacja (w zażaleniu oraz w skardze do Sądu) zajmują takie samo stanowisko, że skutkiem prawnym wniosku skarżącej, złożonego na podstawie art. 133 § 1 O.p., jest obowiązek rozpatrzenia go w ramach toczącego się postępowania podatkowego, a rzeczywisty spór między stronami postępowania sądowoadministracyjnego dotyczy tego, czy obowiązkiem organu odwoławczego było wydanie odrębnego, podlegającego doręczeniu skarżącej postanowienia w tej kwestii (jak twierdzi Fundacja), czy też powinno nastąpić w ramach prowadzonego przez Kolegium postępowania odwoławczego w tej sprawie jako rozstrzygnięcie kwestii wstępnej i podlegające ocenie pod względem zgodności z prawem dopiero w ramach rozpatrywania ew. skargi do sądu administracyjnego na wydaną w tej sprawie decyzję;

e) naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zaniechanie:

- wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie przepisy prawa zostały naruszone uchylonym postanowieniem, a w szczególności poprzez apodyktyczne stwierdzenie, że brak było podstaw do uchylenia orzeczenia wydanego przez Kolegium w pierwszej instancji (omyłkowo nazwanego decyzją) oraz do umorzenia postępowania - bez podania i wyjaśnienia przepisów prawa uzasadniających taką ocenę,

- wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie przepisy p.p.s.a. stanowiły podstawę jego wydania,

- udzielenia wskazań co do dalszego postępowania, czym uniemożliwiono pełną kontrolę wydanego orzeczenia przez NSA i znacząco utrudniono wykonanie zaskarżonego wyroku przez organ administracji publicznej;

f) błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia Kolegium o uchyleniu własnego postanowienia o odmowie dopuszczenia Fundacji do udziału w postępowaniu podatkowym na prawach strony oraz o umorzeniu postępowania w kwestii dopuszczenia organizacji do udziału w tym postępowaniu na prawach strony pomimo tego, że było to postanowienie zgodne przepisami O.p., w świetle których postanowienie o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu podatkowym, jak i o odmowie dopuszczenia do takiego w nim udziału może być podjęte wyłącznie wówczas, gdy dana organizacja wystąpi z żądaniem, o jakim mowa w art. 133a § 1 O.p., a w przypadku ustalenia w trakcie rozpatrywania zażalenia na postanowienie oparte na podstawie art. 133a § 2 O.p., że zostało ono wydane pomimo tego, że organizacja społeczna nie występowała z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na prawach strony, obowiązkiem organu odwoławczego jest uchylenie wydanego postanowienia i orzeczenie o umorzeniu postępowania w tej kwestii jako bezprzedmiotowego;

g) naruszenie art. 145a § 1 p.p.s.a., poprzez wskazanie organowi administracji publicznej sposobu załatwienia sprawy pomimo tego, że nie wykazano, że zaistniały przesłanki i wystąpiły okoliczności, od których uzależniona jest możliwość udzielania organom administracji publicznej takich wskazań.

3. Strona przeciwna nie skorzystała z możliwości udzielenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, co uzasadnia jej oddalenie.

4.2. Aczkolwiek można zgodzić się ze skarżącym organem, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera nieścisłości, niedokładności i oczywiste omyłki pisarskie, które nie powinny się zdarzyć i świadczą o niedołożeniu należytej staranności przy jego sporządzaniu, jak przykładowo nazwanie zaskarżonego aktu decyzją zamiast postanowieniem bądź wskazanie podstawy prawnej orzekania jako art. 145 § 1 p.p.s.a.(bez wskazania konkretnej jednostki redakcyjnej), to jednak, na co wskazuje treść skargi kasacyjnej, błędy te nie utrudniają i uniemożliwiają kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku i postawienia zarzutów odnoszących się do meritum rozstrzygnięcia. Te wady uzasadnienia nie mają w związku z tym wpływu na wynik sprawy i nie uzasadniają uchylenia zaskarżonego wyroku, bowiem zastosowanie art. 185 § 1 p.p.s.a. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania możliwe jest wyłącznie wówczas, gdy mają one istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wniosek taki wyprowadzić należy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.(por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2017 r., I FSK 451/16, z 28 stycznia 2015 r., II FSK 3093/12, z 3 czerwca 2008 r., II OSK 589/07, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w CBOSA).

Nie można natomiast zgodzić się ze skarżącym, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nie dał jednoznacznych wytycznych co do dalszego postępowania przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Sąd stwierdził bowiem jednoznacznie, że rozpoznając zażalenie na własne postanowienie, którego podstawę wydania stanowił art. 133a O.p. organ powinien merytorycznie odnieść się do zarzutów zażalenia, nie było natomiast podstaw do uchylenia postanowienia o odmowie dopuszczenia Fundacji do postępowania podatkowego na prawach strony i umorzenia postępowania w tym zakresie. Zauważyć też należy, że Sąd pierwszej instancji odwołał się do innego swojego orzeczenia, które zapadło na tle tożsamego stanu faktycznego i prawnego, między tymi samymi stronami, co również wpływa na jasność i jednoznaczność wyrażonej w wyroku oceny prawnej. Nie doszło tym samym do naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. w sposób istotny.

4.3. Nie ma także podstaw do postawienia Sądowi pierwszej instancji zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. Skoro Sąd stwierdził, że zażalenie powinno być rozpoznane poprzez ocenę, czy Fundacja mogła być dopuszczona do udziału w postępowaniu na podstawie art. 133a § 1 O.p., to winien był uchylić wydane przez organ postanowienie, które do tej kwestii się nie odnosiło. Zaniechanie ponownego rozpoznania wniosku stanowiło bowiem istotne i mające wpływ na wynik sprawy uchybienie procesowe. Zauważyć należy, że żądanie organizacji społecznej dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu na prawach strony może być rozpatrzone tylko w dwojaki sposób- albo poprzez dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu albo odmowę takiego dopuszczenia (art. 133a § 2 O.p.). Nie można w związku z tym uznać, że umorzenie postępowania wpadkowego wszczętego takim wnioskiem jest możliwe. Podstawy rozstrzygnięcia nie stanowił przy tym art. 145a p.p.s.a.(Sąd zresztą podstawy takiej nie wskazał), bowiem Sąd pierwszej instancji nie przesądził na tym etapie postępowania, czy Fundacja powinna lub nie powinna być dopuszczona.

4.4. Nie ma także racji strona skarżąca, że wniosek Fundacji nie mógł być rozpoznany jako wniosek oparty na art. 133a § 1 pkt 2 O.p. Został on złożony w toku wszczętego z urzędu postępowania podatkowego dotyczącego zobowiązania w podatku od nieruchomości innych niż Fundacja osób. Dodatkowo w jego treści Fundacja wskazywała na uzyskanie zgody strony tego postępowania na jej udział w postępowaniu. Wskazanie w żądaniu tej okoliczności z jednoczesnym wykazaniem, że zgoda strony została udzielona i powołaniem się na interes prawny, mimo formułowania żądania jako żądania przystąpienia do postępowania w charakterze strony powinno być odczytane jako wniosek z art. 133a § 1 pkt 2 O.p. Organy podatkowe obowiązane są do działania w sposób budzący do nich zaufanie (art. 121 § 1 O.p.). Obowiązane są też do udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa pozostających w związku z prowadzonym postępowaniem (art. 121 § 2 O.p.). Jeżeli zatem podmiot żądający uznania go za stronę postępowania zgłasza taki wniosek na etapie postępowania odwoławczego, a jednocześnie nie jest możliwe wydanie postanowienia o odmowie dopuszczania danego podmiotu jako strony postępowania w rozumieniu art. 133 § 1 O.p. , a wniosek taki – z uwagi na charakter podmiotu, który go składa - może mieć oparcie w art. 133a § 1 pkt 2 O.p., organ powinien rozważyć, czy żądanie podmiotu –z uwagi na jego treść i etap postępowania, na jakim zostało zgłoszone - może być rozpatrzone w sposób przewidziany przepisami postępowania, a jednocześnie pozwalający wnioskującemu na poznanie motywów działania organu i - tym samym- jego sytuacji prawnej. Nie było bowiem możliwe zakomunikowanie organizacji w inny sposób niż poprzez merytoryczne rozpoznanie wniosku wywodzonego z art. 133a § 1 pkt 2 O.p. , że nie będzie traktowana w sprawie jako strona lub podmiot działający na prawach strony. Art. 133 § 1 O.p. nie daje podstaw do złożenia wniosku o przystąpienie do udziału w sprawie jako strona. Krąg podmiotów , będących stronami postępowania wynika z przepisów prawa materialnego i zakreślany jest przez organ rozpoznający sprawę. Pominięcie strony postępowania daje jej uprawnienia do żądania wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.), może też stanowić podstawę uchylenia decyzji w postępowaniu odwoławczym, gdy pominięta strona złoży odwołanie od decyzji. Skoro organ nie uznał pisma strony za odwołanie (a wynika to z akt postępowania), to konsekwentnie, chcąc zapewnić jej możliwość obrony jej praw, powinien rozpoznać jej wniosek na podstawie art. 133a O.p. W innym przypadku Fundacja nie byłaby traktowana jako strona i jednocześnie, mimo zgłoszenia się na etapie postępowania odwoławczego od decyzji byłaby pomijana w tym postępowaniu. Takie działanie organu byłoby sprzeczne z art. 121 § 1 i § 2 O.p. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2015 r., II FSK 1456/13).

4.5. Nie doszło także do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. W tej sprawie, z powodów wskazanych wyżej, wymagana była jednoznaczna wypowiedź co do tego, czy Fundacja jest – w rozumieniu art. 133 § 1 O.p. - stroną postępowania, do którego chciała przystąpić. Kwestia ta przesądzała bowiem o konieczności rozpoznania wniosku na podstawie art. 133a O.p.

4.6. Sąd nie naruszył także – z powodów wskazanych w punkcie 4.4. niniejszego uzasadnienia - art. 133 § 1 p.p.s.a. Skoro z akt sprawy wynikało, że wniosek strony nie został uznany za odwołanie, to należało z powodów wskazanych wyżej, rozpoznać go należało jako wniosek z art. 133a § 1 pkt 2 O.p.

4.6. Z tych powodów skargę kasacyjną oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.