Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz- Kremis, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2022 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem J. B. (dalej: strona, skarżąca) z dnia [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. B. (dalej: syn, strony, skarżącej).

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735) (dalej: k.p.a.) art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) (dalej: u.ś.r.), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 listopada 2018 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2019 (M.P. z 2018 r. poz. 1099) Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działający z upoważnienia Wójta Gminy G., (dalej: organ I instancji), odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji poczynił następujące ustalenia:

- syn strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do [...];

- strona sprawuje stałą opiekę nad synem od [...];

- strona otrzymuje świadczenie emerytalne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz emeryturę rolniczą przyznaną przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Organ I instancji stwierdził, że w orzeczeniu stwierdzającym niepełnosprawność nie określono daty od kiedy ona istnieje. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18-roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z powyższym kryterium wiekowe , o którym mowa w art. 17 ust.1b u.ś.r. , w obecnym stanie prawnym nie zostało zachowane. Ponadto organ I instancji wskazał , że strona ma ustalone prawo do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz emeryturę rolniczą, co uniemożliwia ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...].

Odwołująca się podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez błędną wykładnię powyższego artykułu z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędną wykładnię i błędne uznanie, że pobieranie przez stronę świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 29 października 2021r. nr SKO/41/ŚR-416/2021 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, o czym rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. A zatem to nie wiek osoby niepełnosprawnej jest przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, lecz data, wraz z którą ta niepełnosprawność powstała.

W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, sytuacja faktyczna strony oraz jej syna winna być rozpatrywana z pominięciem niekonstytucyjnej normy art. 17 ust 1b u.ś.r., a to pociąga za sobą konieczność oceny warunków spełnienia kryteriów do świadczenia pielęgnacyjnego bez odwoływania się do kryterium daty powstania niepełnosprawności.

W odniesieniu do kolejnej przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia opartej na art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r., organ II instancji stwierdził, że koniecznego wyjaśnienia wymagała kwestia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga odmownego załatwienia w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Zwrócił uwagę, że problem ten był analizowany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych i pojawiły się różne linie orzecznicze. Pierwsza z nich opowiadała się za wykluczeniem możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury czy renty , wskazując na wykładnię językową tego przepisu ( zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 czy z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. alt I OSK 3269/15.). I takie też stanowisko Kolegium prezentowało dotychczas.

Według organu II instancji , nie sposób jednak pominąć, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym podkreśla się bardzo wyraźnie i konsekwentnie potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 r., s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo). Niewątpliwie osoby znajdujące się w podobnej sytuacji są różnicowane bez żadnych racjonalnych powodów. Nie można stawiać w gorszej sytuacji osoby, które w przeszłości pracowały, przez co wypracowały sobie prawo do emerytury (choć niewielkiej) w porównaniu do osób, które nigdy nie pracowały i emerytura im nie przysługuje. Nie można w ten sposób niejako "karać" tych, którzy byli zatrudnieni, płacąc składki na ubezpieczenie społeczne. W orzecznictwie zwraca się uwagę także, na aktualnie zmienioną sytuację faktyczną. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawa do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na kwotę 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Następnie zaś, wobec tego, że świadczenie to było systematycznie waloryzowane, obecnie jest już zdecydowanie wyższe od najniższej emerytury. Nie można mieć wątpliwości, że intencją ustawodawcy było ustanowienie ograniczenia, by uprawniony opiekun pobierał jedno świadczenie, zapewne wyższe świadczenie. W obecnych jednak realiach świadczeniem wielokrotnie wyższym jest świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyższego , jak stwierdził dalej organ II instancji , pojawiła się nowa linia orzecznicza, zmieniająca dotychczasowe stanowisko w zakresie tej materii, wskazująca na potrzebę zastosowania dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej w odniesieniu do wymienionego art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Zgodnie z nią zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranej emerytury, podkreślając, że potrzeba takiego działania wynika m.in. ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawa do tego świadczenia. Odmienne podejście do sprawy zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w ostatnich wyrokach, tj. z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 czy z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20. W tych wyrokach nie podzielono stanowiska w zakresie rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno - rentowego poprzez wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia a wysokością pobieranego świadczenia emerytalnego (netto), podkreślając, że pozostawałaby ono w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa w sposób jednoznaczny - kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki, tym bardziej, że spowodowałaby to dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe.

W przedstawionym nowym stanowisku rozwiązaniem problemu byłoby umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego. I za takim stanowiskiem opowiada się Kolegium w niniejszej sprawie.

W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować.

W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że pismem z [...] skierowanym do pełnomocnika strony w osobie adwokata zawiadomił skarżącą o tym, że pobieranie przez nią emerytury stanowi przesłankę negatywną do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło uwagę wówczas, że według wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.06.2020r. sygn. I OSK 25/20, osoba , która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania niższego tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wyjaśniono też , iż wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie emerytury na podstawie art.103 ust.3 u.e.r.f.u.s. W związku z powyższym Kolegium wezwało stronę do oświadczenia czy dokonuje wyboru świadczenia, a jeśli tak to którego oraz wskazało, że jeżeli złoży wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, winna dołączyć do akt sprawy odpowiedniej decyzji organu rentowego.

W odpowiedzi na niniejsze wezwanie pismem doręczonym Kolegium dnia [...] skarżąca wyjaśniła, że do 2020 roku próbowała pogodzić pracę sprzątaczki z opieką nad niepełnosprawnym synem, jednakże ze względu na pogarszający się stan zdrowia syna, który obecnie jest osobą leżącą, musiała zrezygnować z pracy zarobkowej. Poinformowała nadto, że złoży ona wniosek o zawieszenie świadczenia emerytalnego, ale dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., w której skarżąca wniosła o:

1/ uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a oraz art. 135 p.p.s.a.;

2/ zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a.

3/ rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 p.p.s.a.

Skarga została oparta na zarzucie naruszenia przepisów:

1/ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem;

2/ postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.:

art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 79 k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez skarżącą emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wraz z uzasadniającą je argumentacją. Wniosło też rozpatrzenie jej w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć jedynie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2021, poz. 137). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U.2022, poz.329 ze zm. ) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą ,wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa przepis art. 17u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do ust. 1b cytowanego wyżej przepisu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami, że skarżąca spełnia wskazane wyżej przesłanki warunkujące prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Spór jaki wiodą strony w kontrolowanej sprawie dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym synem , w sytuacji gdy skarżąca pobiera już świadczenie emerytalne , jednak w znacznie niższej kwocie.

Nie ulega wątpliwości ,że wniosek jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Natomiast przyznanie z datą , o której mowa w art. 24 ust.2 u.ś.r. , prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r. .A zatem , gdy w dacie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu emerytury , której wypłaty nie wstrzymano , począwszy od daty wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego , to nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia od miesiąca , w którym wpłynął wniosek o to świadczenie . Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja , w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwa akty stosowania prawa - skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres – wypłaty świadczenia emerytalnego oraz przyznający świadczenie pielęgnacyjne.

Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury ( ...) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje . A zatem ustawodawca wyraźnie wskazuje czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba aplikująca o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury. Z przywołanych przepisów wynika, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności. Żadne inne niż określone w przepisach ustawy kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia.

Zdaniem sądu , w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

Wbrew zarzutom skargi , organ II instancji podjął próbę zinterpretowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. , odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi, funkcjonalnymi i prokonstytucyjnymi regułami wykładni prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje rozwiązanie tej kwestii , które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 , w których stwierdzono ,że w tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń emerytalno – rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s.. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Wskazana ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.).Wprawdzie emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.

Zdaniem Sądu , istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

Wymaga w tym miejscu zaakcentowania ,że o wspomnianej wyżej możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Powyższy obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W kontrolowanej sprawie organ II instancji zadość uczynił powyższym ustawowym obowiązkom . Pismem z dnia [...] wezwał skarżącą , reprezentowaną - od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego - przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, do przedłożenia decyzji z ZUS o wstrzymaniu emerytury. Poinformował ,że powyższe umożliwi wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego , począwszy od daty wstrzymania wypłaty emerytury.

Ma zatem rację Kolegium , kiedy wywodzi ,że poinformowało skarżącą, że ma ona możliwość wyboru świadczenia ,zaś w piśmie do niej kierowanym jasno wskazano, że negatywną przesłanką jest pobieranie emerytury. Skarżąca nie przedstawiła wymaganego przez organ dokumentu, co w konsekwencji musiało skutkować odmową przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia

W związku z powyższym pod adresem organu orzekającego w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia prawa materialnego , Kolegium dokonało właściwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wskazany wyżej sposób rozumienia tego przepisu został prawidłowo i wyczerpująco przedstawiony przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. do oddalenia skargi w całości na podstawie art.151 p.p.s.a.