II SA/Wa 1552/20 - Wyrok

Data orzeczenia	2021-02-25	
Data wpływu	2020-08-18	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Andrzej Góraj
Janusz Walawski /przewodniczący sprawozdawca/
Karolina Kisielewicz	
Symbol z opisem	6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze	
Hasła tematyczne	Administracyjne postępowanie	
Sygn. powiązane	III OSK 6372/21	
Skarżony organ	Minister Edukacji i Nauki	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżone postanowienie	
Powołane przepisy	Dz.U. 2019 nr 0 poz 1148;  art. 89; Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2021 nr 0 poz 735;  art. 28; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi M.J. na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz M. J. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
Minister Edukacji Narodowej, na podstawie, art. 134 k.p.a. w związku z zażaleniem złożonym przez M. J. i B. K., na postanowienie [...] Kuratora Oświaty z dnia [...] marca 2020 r. (znak: [...]) pozytywnie opiniujące zamiar likwidacji z dniem [...] sierpnia 2020 r. Szkoły Podstawowej w [...], w dniu [...] lipca 2020 r.

Organ w uzasadnieniu postanowienia podał że w dniu [...] lutego 2020 r. Rada Gminy [...] podjęła uchwałę nr [...] w sprawie zamiaru likwidacji Szkoły Podstawowej w [...] wraz z utworzeniem w [...] filii Szkoły Podstawowej w [...].

[...] Kurator Oświaty w dniu [...] marca 2020 r. wydał postanowienie którym pozytywnie zaopiniował zamiar likwidacji Szkoły Podstawowej w [...], w dniu [...] lipca 2020 r.

W dniu [...] marca 2020 r. do Ministra Edukacji Narodowej zostało złożone przez M. J. i B. K. zażalenie na ww. postanowienie

W uzasadnieniu wymienionej na wstępie decyzji Minister wskazał, że przepis art. 127 k.p.a. uprawnia do złożenia odwołania (odpowiednio zażalenia, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) od orzeczenia organu administracji publicznej pierwszej instancji tylko stronę. Wymaga podkreślenia, iż skarżący jako strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu przed organem I instancji, do czego zresztą nie byli uprawnieni. Nie posiadają również interesu prawnego.

Dalej wyjaśnił, że w świetle art. 89 ust. 1 w zw. z ust. 9 ustawy – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 910), rodzice jedynie powinni zostać poinformowani o zamiarze likwidacji czy przekształcenia szkoły, co w niniejszej sprawie nastąpiło. Ustawa natomiast nie upoważnia rodziców do brania udziału w opiniowaniu zamiaru likwidacji czy przekształcenia szkoły. W sytuacji, gdy zażalenie wnosi podmiot, który nie był strona postępowania przed organem I instancji, ani nie występował na prawach strony, organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania.

M. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Edukacji Narodowej z dnia [...] lipca 2020 r.

1. Pełnomocnik skarżącego we wniesionej skardze zarzucił organowi, że wydając zaskarżone postanowienie naruszył następujące przepisy:

2. art. 89 ust. 1, 5-5 i 9 ustawy – Prawo oświatowe, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że rodzicom nie przysługuje status strony;

3. art. 28 k.p.a., poprzez odmowę przyznania statusu strony oraz interesu prawnego skarżącemu;

4. art. 134 k.p.a., poprzez stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia.

Pełnomocnika skarżącego podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Minister Edukacji Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotowe postanowienie według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego jako wadliwe.

Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy rodzicom niepełnoletniego ucznia szkoły, mającej być zlikwidowaną i przekształconą w trybie art. 89 ustawy - Prawo oświatowe, przysługuje przymiot strony w prowadzonym postępowaniu administracyjnym

W ocenie składu orzekającego na tak postawione pytanie należy udzielić pozytywnej odpowiedzi. Zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Wobec treści przytoczonego przepisu, kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma odkodowanie pojęcia "interes prawny". Sformułowanie to nie zostało wprost wyjaśnione w ustawie. Zgodnie jednak z poglądami doktryny i judykatury, szczególną cechą "interesu prawnego" jest przede wszystkim bezpośredniość związku pomiędzy sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego, z którego wywodzi on swój interes prawny. Naruszenie tak rozumianego interesu prawnego lub uprawnienia to naruszenie przysługującej podmiotowi z mocy prawa ochrony i następuje wtedy, gdy zaskarżonym aktem zostaje odebrane lub ograniczone jakieś prawo skarżącego, względnie zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub też zmieniony obowiązek dotychczas na nim ciążący.

W realiach faktycznych niniejszej sprawy występuje zaś właśnie sytuacja, gdy likwidacja szkoły, w sposób bezpośredni rzutuje na sformułowany w art. 70 ust.1 Konstytucji RP, obowiązek szkolny. Skoro bowiem dziecko skarżącego – realizując obowiązek nauki – uczęszcza do szkoły, która ma zostać zlikwidowana (przekształcona), to oczywistym jest, że zdarzenie to pozostaje w bezpośrednim związku z realizacją przez niepełnoletniego ucznia obowiązku nauki. Rodzicowi takiego niepełnoletniego ucznia, który odpowiada za realizację przez swoje dziecko obowiązku szkolnego, przysługuje więc przymiot strony w postępowaniu określonym w art. 89 ustawy - Prawo oświatowe. Nie wymaga przecież dowodu okoliczność, iż pozbawienie możliwości kształcenia dziecka w konkretnej szkole, będzie wiązało się ze zmianą sposobu wywiązywania się przez dziecko z ciążącego na nim obowiązku szkolnego (np. choćby z uwagi sposób organizacji nauki w danej szkole, kadrę nauczycielska, czy odległość szkoły od miejsca zamieszkania-w przypadku likwidacji danej placówki oświatowej).

Powyżej zaprezentowany pogląd pozostaje w zgodzie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m. in. w uzasadnieniu wyroku z 27 stycznia 2010r. wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 1143/09 wskazał, że "procedura likwidacji szkoły uregulowana na gruncie ustawy o systemie oświaty, zagwarantowała rodzicom udział w procedurze likwidacji szkoły, zatem uznać należy, że rodzice uczniów (opiekunowie prawni) jako sprawujący władzę rodzicielską (pieczę) nad dzieckiem mają interes udziału w tym procesie, bowiem dotyka on ich ważnych spraw życiowych. (...). Skoro zatem dzieci skarżącego uczęszczają do tej szkoły, która ma być zlikwidowana, a przepisy ustawy o systemie oświaty gwarantują rodzicom udział w procedurze likwidacji szkoły oraz nakładają na rodziców dzieci podlegających obowiązkowi szkolnemu określone obowiązki, to należy przyjąć, że skarżący legitymuje się interesem prawnym w niniejszej sprawie (w tym zakresie także: NSA w wyroku z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 3045/13; WSA w Gliwicach w postanowieniu z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie IV SA/Gl 634/16)".

W ten sam sposób wypowiadają się również w spornej kwestii przedstawiciele doktryny. W komentarzu pod redakcją Mateusza Pilicha do ustawy - Prawo oświatowe zostało m. in. zawarte stwierdzenie, iż : "Rodzice uczniów (opiekunowie prawni), jako sprawujący władzę rodzicielską (pieczę) nad dzieckiem, legitymują się interesem prawnym, jeśli chodzi o proces likwidacji szkoły publicznej, dotyka on bowiem ich ważnych spraw życiowych. Z tego względu przysługuje im status strony postępowania w przedmiocie wyrażenia opinii o likwidacji szkoły publicznej oraz mogą oni wnosić środki zaskarżenia i skargi do Sądu na wydawane w nim postanowienia".

Przywołane wyżej poglądy judykatury i doktryny tut. Sąd w pełni podziela i traktuje jak własne. Skoro bowiem ustawodawca w art. 89 ust.1 ustawy - Prawo oświatowe stwierdził, że w postępowaniu dotyczącym przekształcenia szkoły biorą udział:

– właściwy kurator,

– organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu,

– rodzice uczniów (ewentualnie pełnoletni uczniowie),

to kłóciłoby się z zasadą racjonalności ustawodawcy pogląd, że rodzice uczniów lub pełnoletni uczniowie zostali wyłączeni z kręgu podmiotów upoważnionych do skarżenia postanowienia właściwego kuratora oświaty w przedmiocie wyrażenia opinii o zamiarze likwidacji (przekształcenia) szkoły. Materia wyrażenia powyższej opinii i materia zaskarżalności postanowienia zawierającego ową opinię, została przecież uregulowana w tym samym przepisie ustawy (odpowiednio w ust. 3 i 4). Nie sposób więc przyjąć, aby działając w sposób racjonalny, ustawodawca określając w jednym przepisie krąg uczestników danego postępowania, okrawał w sposób domyślny (bez konkretnego zapisu w przepisie) krąg uczestników jednego z etapów tego właśnie postępowania. Stąd pogląd wyrażony przez organ w skarżonym postanowieniu, jawi się jako niedopuszczalna próba nadinterpretacji normy prawa powszechnie obowiązującego.

Na marginesie dodania wymagało także to, że bez wpływu na wynik sprawy pozostawały podniesione przez organ okoliczności, iż niniejsze postępowanie dotyczy dopiero wstępnego etapu likwidacji (przekształcania szkoły), tj. samego zamiaru, więc nie powoduje zmiany obowiązków ciążących na rodzicach uczniów. Należy bowiem pamiętać o tym, ze opinia kuratora oświaty w sprawie zamiaru przekształcenia szkoły, pozostaje w bezpośrednim związku z samym przekształceniem, umożliwiając jego skuteczne dokonanie. Przez to pozostaje również w bezpośrednim związku z działaniem rzutującym wprost na realizację obowiązku szkolnego.

Nadto ten moment, czyli planowanie konkretnych zmian, jest de facto jedyną chwilą, gdy możliwym jest jeszcze realne uwzględnienie argumentów rodziców dzieci i dokonanie ewentualnych zmian w procesie planowanego przekształcania szkoły, aby jak najbardziej ograniczyć potencjalnie negatywne dla uczniów i ich rodziców konsekwencje owego przekształcenia. Przeniesienie możliwości aktywności procesowej rodziców uczniów, dopiero na dalszy etap procedury przekształcania szkoły sprawiałoby, że udział ten miałby charakter czysto iluzoryczny, wobec dokonanej już stosowną uchwałą likwidacji czy przekształcenia placówki oświatowej.

Reasumując, tut. Sąd doszedł do wniosku, iż rodzicom niepełnoletnich uczniów uczęszczających do szkoły objętej zamiarem przekształcenia (likwidacji) w trybie art. 89 ustawy - Prawo oświatowe, przysługuje status strony tego postępowania, a więc również przysługuje prawo do skutecznego wniesienia zażalenia na postanowienie kuratora oświaty, zawierające opinię w sprawie tego przekształcenia (likwidacji).

Konsekwencją powyższego było oczywiście przyjęcie przez Sąd, że rodzice niepełnoletnich uczniów takiej szkoły, mają też prawo do skutecznego skarżenia badanego w niniejszej sprawie postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania.

W świetle powyższego organ będzie zobligowany do tego, aby w sposób merytoryczny rozpoznać wniesione przez skarżącego zażalenie.

W związku z powyższym, uznając że skarżona postanowienie narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt. 1 wyroku na podstawie art. 145 par.1 pkt.1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm).

O kosztach orzeczono stosownie do dyspozycji art. 200 i art. 205 powyżej powołanej ustawy.