Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 5 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. k. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1256/20 w sprawie ze skargi A. Sp. k. w P. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie zmiany warunków umowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 16 listopada 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1256/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Sp. k. w P. na decyzję Bankowego Funduszu Gwarancyjnego z [...] maja 2020 r. w przedmiocie zmiany warunków umowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji stwierdził, że [...] stycznia 2019 r. zawarta została pomiędzy Bankiem Spółdzielczym w P., jako zleceniodawcą, a adwokatem P.F. oraz adwokatem M.B., jako wspólnikami Kancelarii, umowa o świadczenie obsługi prawnej w sprawach w przedmiocie dochodzenia szeregu wierzytelności przysługujących Bankowi (dalej: umowa), wynikających z projektów wskazanych w § 1 pkt 1 umowy. Umowa została zmieniona aneksem nr 1 z [...] marca 2019 r., na mocy którego rozszerzono zakres przedmiotowy umowy o wierzytelności wynikające z innych projektów niż wymienione w § 1 ust. 1 umowy, przekazywane jako "dodatkowe zlecenia windykacyjne związane z ochroną interesów Banku".

Zgodnie z § 6 ust. 1 umowy, weszła ona w życie [...] stycznia 2019 r. i zawarta została na czas oznaczony dochodzenia przez kancelarię wierzytelności.

Prowadzona przez wskazanych wyżej adwokatów działalność w formie spółki cywilnej została przekształcona w trybie art. 551 § 2 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 505 ze zm.; dalej: k.s.h.), w A. Sp. k. w P., która - zgodnie z art. 553 § 1 k.s.h. - wstąpiła w prawa i obowiązki w zakresie umowy.

Decyzją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (dalej: BFG) z [...] kwietnia 2020 r. w sprawie wszczęcia przymusowej restrukturyzacji wobec Banku Spółdzielczego w P. (sygn. sprawy [...]), umorzenia instrumentów kapitałowych Banku (sygn. sprawy [...]), zastosowania instrumentu przymusowej restrukturyzacji wobec Banku (sygn. sprawy [...]), powołania administratora Banku (sygn. sprawy [...]) podjętej uchwałą Zarządu BFG z [...] kwietnia 2020 r., wobec Banku [...] kwietnia 2020 r. została wszczęta przymusowa restrukturyzacja.

W pkt 4 decyzji z [...] kwietnia 2020 r. BFG zastosował instrument przymusowej restrukturyzacji w formie przejęcia przedsiębiorstwa w ten sposób, że B. S.A. w P. (dalej: podmiot przejmujący) [...] maja 2020 r. przejął ze skutkiem określonym w art. 176 ust. 1 ustawy o BFG:

1. przedsiębiorstwo podmiotu w restrukturyzacji, obejmujące ogół praw majątkowych podmiotu w restrukturyzacji według stanu na koniec dnia wszczęcia przymusowej restrukturyzacji, ujętych w jego ewidencji księgowej lub informatycznych systemach księgowych, ze szczególnym uwzględnieniem praw wynikających z zawartych i obowiązujących umów, z wyłączeniem niektórych praw w tym m.in. wszelkich praw wynikających z umowy;

2. zobowiązania podmiotu w restrukturyzacji, obejmujące ogół zobowiązań związanych z działalnością podmiotu w restrukturyzacji według stanu na koniec dnia wszczęcia przymusowej restrukturyzacji, ujęte w jego ewidencji księgowej lub informatycznych systemach księgowych ze szczególnym uwzględnieniem zobowiązań wynikających z zawartych i obowiązujących umów, z wyłączeniem niektórych zobowiązań w tym m.in. wszelkich praw wynikających z umowy zawartej ze skarżącą spółką.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny decyzją z [...] maja 2020 r., działając na podstawie art. 150 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 4 pkt 11 oraz art. 11 ust. 5 i ust. 9 ustawy z 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 795 ze zm.; dalej: ustawa o BFG) w zw. z art. 104 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: k.p.a.), uchwałą Zarządu BFG z [...] maja 2020 r., postanowił:

1. zmienić warunki umowy o świadczenie obsługi prawnej z [...] stycznia 2019 r., w ten sposób, że zmienił § 6 ust. 1 umowy dotyczący czasu jej obowiązywania, nadając mu następujące brzmienie: "Umowa wchodzi w życie z dniem [...] stycznia 2019 r. i jest zawarta na czas określony do dnia [...] maja 2020 r." oraz dokonuje się rozliczenia Umowy w sposób wskazany w pkt 2.

2. rozliczenie, o którym mowa w pkt 1 decyzji, BFG postanowił dokonać w ten sposób, że podmiot w restrukturyzacji dokona do [...] maja 2020 r. płatności na rzecz skarżącej kancelarii z tytułu:

1) wynagrodzenia należnego na [...] kwietnia 2020 r. zgodnie z warunkami umowy, o których mowa w § 4 ust. 1 umowy;

2) wynagrodzenia należnego za okres od [...] do [...] maja 2020 r. w wysokości, o której mowa w § 4 ust. 1 lit. a umowy, proporcjonalnie do okresu obowiązywania umowy w maju 2020 r.;

3) zasądzonych kosztów zastępstwa procesowego, o których mowa w § 4 ust. 7-8 umowy, o ile bank otrzymał od dłużnika, organu egzekucyjnego lub innego organu zwrot kosztów zastępstwa do [...] maja 2020 r.;

4) zwrotu kosztów, o których mowa w § 4 ust. 14-15 umowy, o ile kancelaria wystawi dokumenty księgowe, do których dołączone będą kopie dowodów poniesienia tych kosztów, zgodnie z § 4 ust. 16 umowy, i przekaże je podmiotowi w restrukturyzacji do [...] maja 2020 r.

3. BFG postanowił, że do przejęcia przedsiębiorstwa pomiotu w restrukturyzacji w związku z zastosowaniem wobec niego instrumentu przejęcia przedsiębiorstwa zgodnie z art. 174 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o BFG, nie ma zastosowania § 1 ust. 2 i 3 umowy, w szczególności przejęcie to nie stanowi "innego następstwa prawnego", o którym mowa w umowie, i nie rodzi po stronie podmiotu w restrukturyzacji żadnych zobowiązań wobec Kancelarii, w szczególności zobowiązań, o których § 1 ust. 2 i 3 umowy.

4. Ponadto BFG postanowił, że uiszczenie przez bank wynagrodzenia, o którym w pkt 2 decyzji, wyczerpuje wszystkie roszczenia Kancelarii z tytułu umowy.

Na powyższą decyzję organu kancelaria wniosła skargę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: p.p.s.a.).

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, Fundusz może, w drodze decyzji, dokonać zmiany warunków umowy zawartej przez podmiot w restrukturyzacji, w tym dokonać rozliczenia umowy, przeniesienia praw z umowy na osobę trzecią lub wstąpić w miejsce strony umowy. Z powyższego według WSA wynika, że na podstawie art. 150 ust. 1 ustawy o BFG z zastrzeżeniem ust. 2, do kompetencji Funduszu w postępowaniu restrukturyzacyjnym należy szeroko pojęta zmiana, prowadząca również do wygaśnięcia lub rozwiązania zawartych umów przez podmiot w restrukturyzacji, w formie decyzji administracyjnej z wyjątkami niezachodzącymi w sprawie. Do uprawnień tych należy także możliwość zakończenia stosunków umownych, np. poprzez zmianę okresu na jaki umowa na czas oznaczony została zawarta. WSA stwierdził, że przepisy ustawy o BFG, nie przewidują żadnych ograniczeń co do zmiany czy zakończenia stosunków umownych, zaś przyczyną takiego stanu rzeczy jest specyfika postępowania restrukturyzacyjnego, a w szczególności brzmienie art.176 ust.1 ustawy o BFG.

WSA miał na uwadze, że stroną umowy zmienionej zaskarżoną decyzją jest Bank - podmiot, wobec którego [...] kwietnia 2020 r. wszczęto przymusową restrukturyzację decyzją Funduszu z [...] kwietnia 2020 r., doręczonej Bankowi [...] kwietnia 2020 r. W związku z tym za bezzasadne Sąd I instancji uznał zarzuty spółki, że nie została spełniona przesłanka do wydania decyzji na podstawie art. 150 ust.1 ustawy o BFG lub że wydanie zaskarżonej decyzji z [...] maja 2020 r. było nieuprawnionym działaniem organu.

Na podstawie art. 176 ust. 1 ustawy o BFG, [...] maja 2020 r. we wskazanym w decyzji z [...] kwietnia 2020 r. zakresie, podmiot przejmujący, przejął ogół praw i obowiązków majątkowych podmiotu w restrukturyzacji, również w postępowaniach sądowych i administracyjnych, z ograniczeniami z niej wynikającymi. W konsekwencji w związku z wszczęciem przymusowej restrukturyzacji wobec Banku oraz zastosowaniem przez Fundusz instrumentu przymusowej restrukturyzacji w postaci przejęcia przedsiębiorstwa, wierzytelności Banku, których dotyczyła umowa, zostały przejęte prawa i zobowiązania majątkowe wraz z przedsiębiorstwem Banku przez B. S.A z wyłączeniem jednakże wszelkich praw i zobowiązań wynikających z umowy zawartej ze skarżącą. Przejęcie wierzytelności opisanych w umowie nastąpiło na podstawie decyzji Funduszu z [...] kwietnia 2020 r., skutkiem czego, z dniem [...] maja 2020 r. dalsze czynności związane z dochodzeniem od dłużników wierzytelności może podejmować jedynie podmiot przejmujący, jako jedyny uprawniony do rozporządzania nimi. Od dnia przejęcia podmiot w restrukturyzacji już nie posiadał tytułu prawnego do wierzytelności, których obsługa prawną zajmowała się kancelaria, stąd w ocenie Sądu zaistniała podstawa prawna przewidziana w art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, do wydania przez Fundusz decyzji o zmianie umowy ze skarżącą.

WSA podkreślił, że podmiot przejmujący wstąpił, na podstawie art. 176 ust. 1 ustawy o BFG oraz decyzji z [...] kwietnia 2020 r., w niektóre prawa i obowiązku podmiotu restrukturyzowanego, jednak na podstawie tej samej decyzji, zgodnie z jej pkt 4, nie przejął uprawnień i zobowiązań, wynikających z umowy zawartej z kancelarią. Decyzja ta jest zgodnie z art. 11 ust. 8 ustawy o BFG ostateczna i podlega natychmiastowej wykonalności. W konsekwencji organ wydający decyzję na podstawie art. 150 ust. 1 ustawy o BFG był nią związany i rozstrzygnięcie o braku następstwa prawnego, o którym mowa w § 1 ust. 2 i 3 umowy, odpowiada prawu.

Dalszą obsługą prawną przejętego przedsiębiorstwa - w tym wierzytelności objętych umową - zajmować się będzie podmiot przejmujący, w którego gestii jest ewentualne zawarcie umowy z podmiotem świadczącym profesjonalną pomoc prawną, bowiem nie przejął żadnych uprawnień wynikających z umowy zawartej z kancelarią. Skoro dalsze realizowanie umowy przez stronę na rzecz podmiotu w restrukturyzacji nie było możliwe, konieczne było wydanie zaskarżonej decyzji, w której szczegółowo wyjaśniono sposób dokonanego rozliczenia umowy.

Sąd nie podzielił stanowiska strony, że w świetle przepisów ustawy o BFG, błędne było rozliczenie przez Fundusz, wynagrodzenia dla strony wynikającego z umowy, premii za sukces oraz zasądzonych kosztów sądowych, do dnia w którym faktycznie kancelaria świadczyła obsługę prawną. Określając datę końcową umowy na dzień [...] maja 2020 r., Fundusz uwzględnił bowiem okoliczność, że był to pierwszy dzień roboczy po dniu przejęcia przedsiębiorstwa, które nastąpiło [...] maja 2020 r.

Sposób dokonanego w pkt 2 decyzji rozliczenia, przyjmującego datę końcową obowiązywania umowy na [...] maja 2020 r., wynika z uwzględnienia przez organ faktu wszczęcia wobec banku przymusowej restrukturyzacji [...] kwietnia 2020 r. oraz przejęcia jego przedsiębiorstwa przez podmiot przejmujący [...] maja 2020 r. W związku z tym, organ trafnie rozstrzygnął, w ocenie Sądu, w pkt 2 ppkt 1 zaskarżonej decyzji, że kancelaria otrzyma pełne wynagrodzenie wynikające z § 4 ust. 1 umowy, tj. zarówno "Wynagrodzenie ryczałtowe", jak i "Premię za Sukces" należne na [...] kwietnia 2020 r., tj. na dzień wszczęcia przymusowej restrukturyzacji. Do tego bowiem dnia kancelaria świadczyła na mocy umowy obsługę prawną na rzecz banku w pełnym zakresie. Ponadto, zgodnie z pkt 2 ppkt 2 decyzji Kancelaria otrzymała "Wynagrodzenie ryczałtowe", o którym mowa w § 4 ust. 1 lit. a umowy, proporcjonalnie za okres następujący po dniu wszczęcia przymusowej restrukturyzacji, aż do [...] maja 2020 r., były to dni wolne od pracy. Tylko za te dni, nie wypłacono stronie "Premii za Sukces" ([...] maja 2020 r.), bo już nie świadczyła obsługi prawnej. W ocenie Sądu nie ma uzasadnienia, do zapłaty wynagrodzenia i kosztów stronie za cały maj 2020 r., z uwagi na to, że zaskarżoną decyzję strona otrzymała [...] maja 2020 r., skoro jak Sąd wskazał wyżej, bank został objęty restrukturyzacją [...] kwietnia 2020 r. (data doręczenia decyzji z [...] kwietnia 2020 r.), a podmiot przejmujący, nie wstąpił w prawa i obowiązku banku z umowy zawartej z Kancelarią.

Z tych względów, WSA nie uwzględnił również zarzutów dotyczących utraconych przez stronę przychodów. Wskazał, że wygaśnięcie umowy w rozpoznawanej sprawie to część ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej, do których należy zaliczyć wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego, w którym znajdują zastosowanie przepisy ustawy o BFG, prowadzące do wypowiedzenia, zmiany, czy też wygaśnięcia umowy, nawet mimo staranności jakiej dokładała strona w jej wykonaniu i rezultatów jakie osiągnęła.

WSA nie podzielił też przekonania strony o nadużyciu prawa publicznego, poprzez przedwczesne i bezprawne zakończenie stosunku cywilnoprawnego. W świetle omówionych wyżej przepisów ustawy o BFG nie sposób według WSA uznać za zasadne stanowisko strony, że umowa mogła zostać wypowiedziana jedynie na podstawie jej postanowień lub przepisów ogólnych, odnoszących się do zobowiązań umownych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka A., zaskarżając to orzeczenie w całości.

Wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), lit. c), pkt 3) i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 105 ust. 2 ustawy o BFG w zw. z:

a. art. 150 ust. 1 i art. 174 ust. 1 pkt 2 ustawy o BFG w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. (naruszenie zasady proporcjonalności i zasady zaufania do organów), art. 2 Konstytucji RP (naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa), art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. (naruszenie zasady praworządności) poprzez zaniechanie stwierdzenia, że zaskarżona decyzja BFG została wydana z naruszeniem prawa, podczas gdy BFG nadużył prawa publicznego wobec skarżącej w ten sposób, że najpierw torując sobie drogę do zastosowania (decyzją z [...] kwietnia 2020 r. i na podstawie art. 174 ust. 1 pkt 2 ustawy o BFG), a następnie stosując wobec skarżącej art. 150 ust. 1 ustawy o BFG (decyzją z [...] maja 2020 r.) naruszył interes prawny skarżącej poprzez niedopuszczalną zmianę warunków umowy będącą de facto jej rozwiązaniem;

b. art. 150 ust. 1 ustawy o BFG poprzez zaniechanie stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, podczas gdy BFG dokonał błędnej wykładni art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, a następnie wadliwie stosując ten przepis dopuścił się niedopuszczalnej zmiany warunków umowy, naruszając tym samym interes prawny skarżącej, polegającej na:

i. zmianie § 6 ust. 1 umowy i nadanie mu brzmienia, zgodnie z którym umowa zostaje zawarta na czas określony do [...] maja 2020 r.;

ii. rozliczeniu umowy i pozbawieniu skarżącej miesięcznego wynagrodzenia ryczałtowego, o którym mowa w § 4 ust. 1 lit. a. umowy oraz premii za sukces, o której mowa w § 4 ust. 1 lit. b umowy (pkt 2. zaskarżonej decyzji), a także ustaleniu, że uiszczenie przez Bank Spółdzielczy w P. na rzecz skarżącej wynagrodzenia, o którym mowa w pkt. 2. zaskarżonej decyzji wyczerpuje wszystkie roszczenia skarżącej z tytułu umowy (pkt 4. zaskarżonej decyzji);

iii. ustaleniu, że do przejęcia przedsiębiorstwa Banku Spółdzielczego w P. nie ma zastosowania § 1 ust. 2 i ust. 3 umowy, w szczególności, że przejęcie to nie stanowi innego następstwa prawnego w rozumieniu § 1 ust. 3 umowy oraz że nie rodzi po stronie ww. podmiotu żadnych zobowiązań wobec skarżącej, w tym określonych w § 1 ust. 2 i ust. 3 umowy (pkt 3. zaskarżonej decyzji);

c. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czy: (i) zaskarżona decyzja oraz (ii) postępowanie organu, które poprzedzało jej wydanie, stanowiły przejaw nadużycia prawa publicznego przez organ, naruszające interes prawny skarżącej, a jeżeli tak, to czy powinny skutkować stwierdzeniem wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa;

Wobec powyższego spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie kosztów. Spółka wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną BFG wniósł o odrzucenie ewentualnie oddalenie skargi kasacyjnej i zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, z przyczyn określonych w § 2 powołanego artykułu. Tym samym, co do zasady wynikającej z powołanego przepisu, w sytuacji gdy nie zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności postępowania -enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a. - kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku sprowadza się wyłącznie do oceny, czy wyrok ten narusza wskazane w zarzutach stawionych Sądowi I instancji przepisy, w sposób opisany w podstawach kasacyjnych i ich uzasadnieniu.

Zauważyć należy jednak, że wyjątek od reguły związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej - czyli podstawami, na których środek zaskarżenia został oparty - przewiduje też art. 189 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. W orzecznictwie przyjęto bowiem, że zastosowanie tego przepisu z urzędu przez Naczelny Sąd Administracyjny jest dopuszczalne niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r. II GPS 5/09). Sąd administracyjny ma obowiązek badania dopuszczalności skargi z urzędu na każdym etapie rozpoznawanej sprawy i to niezależnie od tego czy w skardze kasacyjnej zawarto wniosek o zastosowanie art. 189 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi - jako niedopuszczalnej, z uwagi na brak naruszonego interesu prawnego strony skarżącej - w odpowiedzi na skargę kasacyjną zgłosił Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Wniosek ten - według Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie zasługiwał jednak na uwzględnienie.

Zdaniem składu orzekającego należy mieć na względzie, że zgodnie z art. 11 ust. 6 ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym - która to ustawa reguluje materię "przymusowej restrukturyzacji" - do postępowania w sprawie skarg na decyzje, o których mowa w ust. 4 (w tym decyzji o zmianie warunków umów, o których mowa w art. 150 ust. 1), w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z wyłączeniem art. 61 § 2 i 3 tej ustawy.

Wskazać zatem trzeba, że według art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. W myśl zaś z § 2 tego przepisu uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.

Ustawa o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym w art. 103 ust. 5 w związku z art. 107 stanowi, że od decyzji (określonych tymi przepisami) rada nadzorcza podmiotu w restrukturyzacji może wnieść skargę do sądu administracyjnego, w terminie 7 dni od dnia doręczenia uzasadnienia decyzji temu podmiotowi. Uprawnionym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego jest również każdy, kogo interes prawny został naruszony decyzją.

Nie powinno budzić wątpliwości, że interes prawny, o którym mowa w powołanych przepisach, to interes osobisty, konkretny, aktualny, który może być realizowany na gruncie określonego przepisu prawa, najczęściej materialnego, bezpośrednio wiążącego zaskarżony akt z indywidualną i prawnie chronioną sytuacją strony. Istotą interesu prawnego jest tym samym jego związek z konkretną normą prawną, którą można wskazać jako podstawę roszczeń o przyznanie uprawnienia lub zwolnienia z nałożonego obowiązku. Pojęcie interesu prawnego jest kategorią normatywną, mającą swoje źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia i ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania. Przez interes prawny, w przeciwieństwie do interesu faktycznego, rozumie się przyznany przede wszystkim przepisami prawa materialnego zakres uprawnień podmiotu, kształtujący jego sytuację prawną. Naruszenie tego interesu następuje więc wtedy, gdy zaskarżonym aktem zostaje odebrane lub ograniczone jakieś prawo skarżącego, wynikające z przepisów prawa materialnego, względnie zostanie nałożony na niego nowy obowiązek lub też zmieniony obowiązek dotychczas na nim ciążący (por. postanowienie NSA z 27 maja 2021 r. II GSK 850/21 - wydane zresztą w sprawie ze skargi spółki komandytowej A., na postanowienie o odrzuceniu skargi na powoływaną w sprawie decyzję z [...] kwietnia 2020 r.).

Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie - w odróżnieniu od przypadku, który był przedmiotem rozważań w powołanej wyżej sprawie o sygn. akt II GSK 850/21 - podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia w przedmiocie zmiany warunków umowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym, jest przepisem administracyjnego prawa materialnego, na mocy którego jest kształtowana/zmieniana sytuacja prawna kontrahenta restrukturyzowanego podmiotu.

Zgodnie bowiem z art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, Fundusz może, w drodze decyzji, dokonać zmiany warunków umowy, której stroną jest podmiot w restrukturyzacji, w tym dokonać rozliczenia umowy, przeniesienia praw lub zobowiązań z umowy na osobę trzecią lub wstąpić w miejsce strony umowy.

Bankowemu Funduszowi Gwarancyjnemu przytoczonym przepisem przyznano zatem uprawnienie do uregulowania/zmiany stosunków cywilnoprawnych wiążących kontrahentów umowy cywilnoprawnej - w sposób swoisty, bo w drodze decyzji administracyjnej.

W tym stanie rzeczy wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi wniesionej do WSA na podstawie art. 189 p.p.s.a. uznano za niezasadny.

W rozpoznawanej sprawie skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stwierdził przesłanek nieważności postępowania określonych art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tych względów, zgodnie z zasadą ustanowioną powołanym na wstępie art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

Dokonując oceny podstaw, na których środek zaskarżenia oparto, skład orzekający uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna. Zarzuty postawione Sądowi I instancji nie podważają bowiem skutecznie stanowiska tego Sądu, że nie ma podstaw do uchylenia kontrolowanej decyzji.

Przede wszystkim niezasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 150 ust. 1 ustawy o BFG.

Prawidłowo sformułowany zarzut mylnego zrozumienia przez Sąd I instancji określonej normy prawnej wymaga przeprowadzenia wywodu prawnego na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy ten przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna.

Zdaniem składu orzekającego NSA - wbrew stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu zarzutu przez stronę skarżącą kasacyjnie - zgodzić należy się z WSA, że powołany i cytowany wyżej przepis art. 150 ust. 1 ustawy o BFG daje Funduszowi w postępowaniu restrukturyzacyjnym kompetencje do dokonania /poza wyjątkami niezachodzącymi w sprawie/ szeroko pojmowanych zmian umowy, dotyczących wszystkich jej elementów.

Znajduje to oparcie w literalnym brzmieniu omawianej regulacji, wskazującej wprost, że Fundusz może, w drodze decyzji, dokonać zmiany warunków umowy, a nie powinno ulegać kwestii, że jednym z warunków umowy jest czas jej trwania.

Trafna jest uwaga, że ustawa o BFG nie przewiduje co do zakresu zmian umownych postanowień żadnych ograniczeń. To, że ustawodawca wprost nie wskazał na możliwość natychmiastowego zakończenia umowy, nie znaczy, że wykluczył możliwość wprowadzenia zmiana co do czasu trwania kontraktu. Tak więc w granicach uprawnień, przyznanych Funduszowi w art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, mieści się dokonanie zmiany okresu na jaki umowa została pierwotnie zawarta, co może skutkować zakończeniem stosunków umownych. Jak zauważa także autor skargi kasacyjnej, wskazanie w art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, na czym mogą polegać zmiany warunków umowy, jest przykładowe, wskazanie to stanowi zatem jedynie katalog otwarty dopuszczalnych zmian. Z tych przykładów nie można tym samym wyciągać wniosku, że ustawodawca - na mocy powołanego przepisu - wykluczył skrócenie czasu trwania umowy. Nie bez znaczenia jest też ustawowy zapis, że na podstawie art. 150 ust. 1 ustawy o BFG Fundusz może dokonać rozliczenia umowy. Skoro bowiem ustawodawca nie ogranicza się do wprowadzenia możliwości zmiany umowy co do zasad jej rozliczania, lecz daje możliwości rozliczenia umowy, to zasadne jest przyjęcie, że tego typu unormowanie dotyczy sytuacji zakończenia umowy i ma na celu kompleksowe i końcowe uregulowanie wzajemnych należności i zobowiązań.

Zdaniem składu orzekającego NSA w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak argumentacji, która popierałaby zarzut, że prezentowane przez WSA rozumienie art. 150 ust. 1 ustawy o BFG jest błędne - bo wyprowadzany z tego przepisu możliwy szeroki zakres zmian umowy opiera się tylko na literalnym brzmieniu przepisu, a pomija reguły rządzące racjonalną gospodarczo i ekonomicznie restrukturyzacją banku, nie uwzględnia wykładni systemowej i celowościowej ustawy. W szczególności nie wyjaśniono, jak usytuowanie przepisu w systemie prawa, kontekst w jakim regulacja funkcjonuje, cel przepisu i ustawy mogłyby wpłynąć na interpretację art. 150 ust. 1 ustawy o BFG w sposób odmienny od tego, jakiej dokonał Sąd I instancji.

Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że - jak wywodzi autor skargi kasacyjnej - intencją ustawodawcy było utrzymanie w mocy umów zawartych przez podmiot w restrukturyzacji. Z treści art. 150 ust. 1 ustawy o BFG nie można wywieść, że zawarta w nim regulacja zakłada trwanie umów zawartych przez podmiot restrukturyzowany.

W tym stanie rzeczy stawiany Sądowi I instancji zarzut, że mylnie zrekonstruował treści normy prawnej zawartej w art. 150 ust. 1 powołanej ustawy jest chybiony.

Odnosząc się do dalszych podstaw kasacyjnych trzeba podkreślić, że stosownie do powołanej na wstępie zasady ustanowionej art. 183 § 1 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej przejawia się w tym, że Sąd ten nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Nie jest rzeczą sądu kasacyjnego domyślać się, domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji, jeżeli z treści skargi kasacyjnej nie wynika wprost, naruszenie którego przepisu w czym się przejawia.

Tymczasem - w ocenie składu orzekającego NSA - sformułowany w punkcie 2b petitum skargi kasacyjnej zarzut co do zastosowania art. 150 ust. 1 ustawy o BFG nie jest jednoznaczny.

Wskazanie na błędną wykładnię "a następnie" wadliwe zastosowanie tego przepisu uzasadnia przyjęcie, że dokonanie niedopuszczalnej - w ocenie strony skarżącej kasacyjnie - zmiany warunków umowy jest następstwem błędnej wykładni art. 150 ust. 1 ustawy o BFG.

Tak postawiony zarzut - w świetle wcześniejszych rozważań odnośnie do interpretacji powyższego przepisu - jest niezasadny.

Zauważyć dodatkowo można jednak, że w świetle omówionego art. 150 ust. 1 ustawy o BFG wskazywane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności - a to, że umowę zawarto w dobrej wierze, z przekonaniem, że będzie trwała zgodnie z jej treścią, że w oparciu o to założenie strona skarżąca kasacyjnie kalkulowała swoje wynagrodzenie, a nagła zmiana obsługi prawnej rodzi negatywne skutki i celowe byłoby stopniowe przekazywanie spraw do podmiotu realizującego obsługę prawną na rzecz banku przejmującego - nie należą do przesłanek dokonania zmiany umowy na podstawie art. 150 ust. 1 powołanej ustawy. Tak też - jako niemające materialnoprawnego znaczenia - należy ocenić wywody skarżącej kasacyjnie spółki, że kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja narusza uczciwość w obrocie gospodarczym, lojalność wobec kontrahenta, zasadę zaufania.

Naczelny Sąd Administracyjny miał też na uwadze, że - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku - Sąd I instancji, kontrolując wydaną na podstawie art. 150 ust. 1 ustawy o BFG decyzję zmieniającą warunki /w szczególności czas trwania/ umowy i rozliczającą tę umowę, wskazał, że od dnia przejęcia przez podmiot przejmujący praw i obowiązków majątkowych podmiotu w restrukturyzacji, w zakresie wskazanym w decyzji z [...] kwietnia 2020 r., restrukturyzowany bank nie posiadał tytułu prawnego do wierzytelności, obsługą prawną których zajmowała się skarżąca Kancelaria. Za zasadne WSA uznał stanowisko, że dalsze realizowanie umowy przez Kancelarię na rzecz banku w restrukturyzacji nie było możliwe.

Skarga kasacyjna nie podważa skutecznie powyższych okoliczności, powołanych dla wykazania zasadności zmiany czasu trwania umowy i zasadności rozliczenia tej umowy za czas jej rzeczywistego trwania. Nie jest przy tym rzeczą Naczelnego Sądu Administracyjnego domyślać się, do czego zmierzają zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywody, że "można przykładowo wskazać /.../ sprawy", w których z przyczyn formalnych nie przyznano premii za sukces.

W ocenie składu orzekającego NSA ze sposobu sformułowania w pkt 2b petitum skargi kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 150 ust. 1 ustawy o BFG nie wynika, aby kwestionowano zastosowanie tego przepisu - jako podstawy prawnej decyzji w punktach 3 i 4 decyzji kontrolowanej przez Sąd I instancji.

Odnosząc się jednak do dotyczących tych kwestii wywodów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej raz jeszcze wypada przypomnieć, że uprawnienie Funduszu do rozliczenia umowy - a więc rozliczenia wzajemnych należności czy zobowiązań - znajduje oparcie w treści art. 150 ust. 1 ustawy o BFG. Zawarte w skarżonej do WSA decyzji postanowienie, że uiszczenie przez Bank wynagrodzenia, o którym mowa w pkt 2 decyzji wyczerpuje wszystkie roszczenia Kancelarii z tytułu Umowy, uznać należy wyłącznie za podkreślenie, że dokonane na podstawie powołanego przepisu rozlicznie jest całkowite i końcowe. Temu postanowieniu nie można natomiast - wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie spółki - przypisać charakteru wyroku Sądu ustalającego istnienie/nieistnienie prawa bądź stosunku prawnego - w rozumieniu art. 189 k.p.c.

Jak podniesiono w rozważaniach dotyczących interpretacji art. 150 ust. 1 ustawy o BFG, w szczególności odnośnie do uprawnień Funduszu, przyznanych wskazanym przepisem, zakres dopuszczalnych zmiany umowy jest szeroki, może więc dotyczyć także kwestii następstw prawnych, w szczególności doprecyzowania związanych z tym umownych kwestii.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwia też oparcie skargi kasacyjnej na podstawie sformułowanej w punkcie 2a petitum skargi kasacyjnej - sprowadzającej się do zarzutu naruszenia art. 150 ust. 1 ustawy o BFG przez "zaniechanie stwierdzenia" że skarżona decyzja została wydana z nadużyciem prawa.

Nie kwestionując, że konstrukcji nadużycia prawa można upatrywać w konstytucyjnych zasadach, uregulowanych artykułami 2 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wskazanymi w podstawach kasacyjnych, należy zauważyć, że nadużycie prawa - jak zresztą wywodzi także autor skargi kasacyjnej - to korzystanie z uprawnień dyskrecjonalnych w sposób niezgodny z celem, dla jakich przyznano swobodę działania.

Nie ulega wątpliwości, że konieczność wydania decyzji zmieniającej czas obowiązywania umowy i jej rozliczenie - wobec tego, że przestała wiązać strony - uzasadniał fakt, że na mocy decyzji z [...] kwietnia 2020 r. zgodnie z art. 174 ust. 1 pkt 2 ustawy o BFG, podmiot przejmujący - przejmując niektóre prawa i obowiązku podmiotu restrukturyzowanego - nie przejął uprawnień i zobowiązań, wynikających z umowy zawartej ze skarżącą kasacyjnie spółką.

Sąd I instancji nie miał zatem podstaw by stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest - jak wskazano w skardze kasacyjnej - tylko pozornie legalnym skorzystaniem z instytucji o której mowa w art. 150 ust. 1 ustawy o BFG.

Niczym niepoparte są też wywody skargi kasacyjnej, że wydanie wskazanej wyżej decyzji z [...] kwietnia 2020 r. - i tym samym pozostawienie przedmiotowej umowy w sferze majątkowej restrukturyzowanego banku - miało miejsce wyłącznie po to, aby skorzystać z narzędzi określonych art. 150 ust. 1 powołanej ustawy. Przekonujące są wyjaśnienia, że to podmiot przejmujący decyduje o zakresie przejmowanych zobowiązań.

Chybione są więc zarzuty, że Sąd I instancji wadliwie nie dostrzegł, że Fundusz podejmował działania prawnie dozwolone - ale dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę i z naruszeniem zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz zasady zaufania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).

Z tych wszystkich względów oparcie skargi kasacyjnej na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), lit. c), pkt 3) i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 105 ust. 2 ustawy o BFG w zw. z art. 150 ust. 1 tej ustawy - i to zarówno przez błędną jego wykładnię jak i niewłaściwe zastosowanie - nie znajduje usprawiedliwienia.

Odnosząc się do ostatniego z zarzutów (pkt 2c skargi kasacyjnej) trzeba zauważyć, że WSA w pisemnych motywach wyroku przeanalizował zasadność zastosowania w sprawie art. 150 ust. 1 ustawy o BFG i jednoznacznie stwierdził, że nie podziela przekonania strony skarżącej o nadużyciu prawa publicznego przez przedwczesne i bezprawne zakończenie stosunku cywilnoprawnego.

Wobec powyższego także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mógł być uznany za skuteczny. Skład orzekający podziela bowiem pogląd, powszechnie akceptowany w judykaturze i w doktrynie, że wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie - może je oceniać całościowo (por. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2015 r. sygn. II GSK 470/14; z 18 listopada 2016 r. sygn. II GSK 702/15; z 19 czerwca 2018 r. sygn. II GSK 2336/16; z 18 kwietnia 2018 r. sygn. II GSK 2671/16; z 4 października 2018 r. sygn. akt II GSK 2983/16). Najistotniejsze jest, aby z wywodów Sądu wynikało, dlaczego uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze - tak, jak ma to miejsce w omawianym uzasadnieniu. Fakt, że w ocenie strony odniesienie się do formułowanych zarzutów nie było wystarczające, czy nie było przekonujące - nie znaczy, że uchybiono wymogom uzasadnienia określonym art. 141 § 4 p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna nie mając usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.