Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 736/22 w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 14 marca 2022 r. nr WSO-I.621.3.6.2022 w przedmiocie odmowy udostępnienia danych adresowych z rejestru PESEL oddala skargę kasacyjną.

1. Wyrokiem z 27 maja 2022 r., IV SA/Wa 736/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Warszawie oddalił skargę A.S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 14 marca 2022 r. nr WSO-I.621.3.6.2022, w przedmiocie odmowy udostępnienia danych adresowych z rejestru PESEL. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

2.1. Jak wynika z ustaleń sądu pierwszej instancji, do Prezydenta Miasta Płocka wpłynął wniosek A.S. o udostępnienie z rejestru PESEL danych dotyczących adresów zameldowania na pobyt stały i czasowy J.S. We wniosku powołano się na art. 24 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (K.c.) oraz art. 187 § 1 pkt 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (K.p.c.). Prezydent Miasta Płocka wezwał wnioskodawcę do wykazania interesu prawnego w uzyskaniu danych dotyczących adresów zameldowania osoby trzeciej. W odpowiedzi pełnomocnik strony powołał się na przepisy wskazane we wniosku i wyjaśnił, że domaga się złożenia przez J.S. stosownego oświadczenia, w którym wymieniony ją przeprosi.

2.2. Wyrokując w sprawie IV SA/Wa 736/22 kolejno wskazano, że Prezydent Miasta Płocka decyzją z 27 stycznia 2022 r., nr WSA-I-ZE.5345.4.160.2021.MP, orzekł o odmowie udostępnienia A.S. z rejestru PESEL danych dotyczących adresów zameldowania na pobyt stały i czasowy J.S., od której wnioskująca wniosła odwołanie. Wojewoda Mazowiecki powołaną na wstępie decyzją z 14 marca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że interes prawny w uzyskaniu danych gromadzonych w rejestrze PESEL musi być przez wnioskodawcę właściwie udokumentowany. Wynika to z użytego w art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. 2021, poz. 510 ze zm.; Uel) wobec wnioskujących o takie dane sformułowania "wykażą", które interpretować należy w ten sposób, że to na stronie wnioskującej o udostępnienie danych osobowych spoczywa ciężar udowodnienia swego interesu prawnego. Skoro zaś interes prawny musi mieć charakter realny, a więc istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego, to nie można uznać istnienia tego interesu po stronie podmiotu, który uzasadnia swój interes prawny wyłącznie zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości. Wnioskodawca ubiegający się o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych ma interes prawny w uzyskaniu danych osoby, przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym w sytuacji, gdy sąd powszechny zobowiązał powoda do podania tych danych. W sprawie strona – zdaniem Wojewody – nie udokumentowała zasadności żądania o udostępnienie danych J.S., np. poprzez złożenie do akt administracyjnych wezwania sądu do wskazania danych ww. osoby. Organ uznał zatem, że interes prawny A.S. w otrzymaniu żądanych danych jednostkowych jest hipotetyczny, przyszłościowy, a nie realny i aktualny.

3.1. Dalej w wyroku IV SA/Wa 736/22 przywołano, że nie zgadzając się w w/w decyzją Wojewody, A.S. wniosła na nią skargę, zarzuciła naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel przez jego błędne zastosowanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że podstawą faktyczną sprawy jest okoliczność, że J.S. jako adwokat, w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w K., w sprawie sygn. akt [...], w piśmie procesowym użył w stosunku do A.S. określeń równoznacznych z określeniem "złodziejka". To narusza dobre imię A.S., które jest pod ochroną prawa wyrażoną w art. 24 K.c. Stosowne przepisy zwalniają adwokatów od odpowiedzialności karnej za nadużycie słowa przy wykonywaniu zawodu adwokata, ale nie zwalniają ich od odpowiedzialności dyscyplinarnej i cywilnej. A.S. złożyła wniosek do Okręgowej Rady Adwokackiej w Płocku, która odmówiła wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, dlatego strona postanowiła domagać się przeprosin w trybie postępowania cywilnego. Koniecznym warunkiem wszczęcia tego postępowania jest posiadanie adresu osoby trzeciej, stąd skarżąca wniosła o podanie jej danych adresowych. Skarżąca nie zgadza się z tym, że interes prawny w uzyskaniu wnioskowanych danych nie nosi cechy realności i że jego wykazanie nastąpi dopiero wtedy, gdy przedłoży wezwanie sądu o wskazanie adresu pozwanego, albo postanowienie sądu o odrzuceniu pozwu z powodu braku adresu pozwanego. Udostępnianie danych służy nie tylko instytucjom publicznym, ale również obywatelom dla realizacji ich praw podlegających ochronie. Skarżąca nie może zrealizować swojego prawa do ochrony dobrego imienia bez posiadania adresu J.S..

3.2. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie.

4.1. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie skargę oddalił.

4.2. W motywach swego orzeczenia sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała posiadania interesu prawnego w dostępie do danych adresowych osoby trzeciej ujętych w rejestrze PESEL. Sąd a quo wskazał, że skarżąca na dzień wydania zaskarżonej decyzji deklarowała jedynie zamiar wystąpienia z powództwem, co w świetle wyżej przywołanych poglądów wyrażanych w orzecznictwie oraz w literaturze, nie stanowi wykazania interesu prawnego w uzyskaniu danych ze zbioru PESEL. Z tego względu jako bezzasadny uznano zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel. W ocenie tegoż sądu organy dokonały prawidłowej wykładni tego przepisu oraz prawidłowo go zastosowały, co w konsekwencji spowodowało odmowę udzielenia danych z rejestru PESEL.

5.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła A.S. – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – zaskarżając go w całości.

5.2. Skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o rozpoznanie skargi w trybie art. 188 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w dacie wniesienia skargi kasacyjnej: Dz. U. 2022, poz. 329, Ppsa). Wniesiono ponadto o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Skargę kasacyjną opiera się na zarzucie naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej raz jeszcze podniesiono, że podstawą faktyczną sprawy jest okoliczność, że J.S., jako adwokat, w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w K., sygn. [...], w piśmie procesowym, użył w stosunku do A.S. obraźliwego określenia. Uwypuklono językowe znaczenie treści cyt. wyżej przepisu, zacytowano wybrane przepisy Konstytucji RP, kwestionując ich wykładnię dokonywaną przez sądy i doktrynę w tego typu sprawach.

5.3. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wnosił i wywodził jak w skardze kasacyjnej, dodatkowo wyjaśniając, że skarżąca kasacyjnie następczo skierowała powództwo o ochronę dóbr osobistych, gdzie pozwanym była wskazana osoba, której danych adresowych z rejestru PESEL domagała się udostępnienia, a osoba ta uprzednio będąca adwokatem została sędzią. Po wezwaniu strony skarżącej o adres pozwanego, dane adresowe zostały jej udostępnione przez Prezydenta Miasta Płocka.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (Dz. U. 2024, poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

6.2. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie.

6.3. Nie jest trafny zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel. Sąd Naczelny w tym składzie podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że aby uzyskać udostępnienia danych osoby trzeciej z rejestru PESEL, osoba wnioskująca o uzyskanie takich danych musi wykazać się posiadaniem interesu prawnego, bo tego wymaga ustawodawca. Interes ten nie może być przy tym interesem potencjalnym, a takim był w chwili orzekania przez zaskarżony organ i organ I instancji. Wolę uzyskania danych adresowych osoby trzeciej strona skarżąca kasacyjnie uzasadniała potrzebą ich dysponowania w celu skierowania powództwa cywilnego przeciwko tej osobie. W judykaturze prezentowane jest stanowisko, wedle którego interes prawny w udostępnieniu danych ze zbiorów meldunkowych rejestru PESEL powstaje dopiero po wytoczeniu powództwa, gdy sąd powszechny zobowiąże powoda do wskazania adresu pozwanego, jeśli ten nie jest mu znany. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano te judykaty, w których stanowisko to było prezentowane, a Sąd Naczelny w tym składzie afirmuje to stanowisko w całości. Niesporne było, że w dacie wydawania kwestionowanych decyzji obu instancji skarżąca jedynie deklarowała zamiar wystąpienia z powództwem, zatem nie wykazała posiadania interesu prawnego, co jest konieczną przesłanką do udostępnienia danych z rejestru PESEL. Wykazać, to inaczej udowodnić, uwierzytelnić, potwierdzić. W dacie odmowy udostępnienia danych osobowych osoby trzeciej z rejestru PESEL nie toczyło się postępowanie z powództwa skarżącej, sama zaś zapowiedź wytoczenia takiego powództwa nie może zostać potraktowane jako wykazanie interesu prawnego. Oddalenie skargi na decyzję utrzymującą w mocy decyzję odmowną nie naruszało zatem art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel.

6.4. Z oświadczenia pełnomocnika skarżącej kasacyjnie złożonego podczas rozprawy przed Sądem Naczelnym wynika ponadto, że żądane dane adresowe osoby trzeciej zostały stronie skarżącej udostępnione już po wytoczeniu przez nią powództwa. Okoliczność, że skarżąca nie zgadza się z tym kierunkiem judykatury, który aprobuje sąd pierwszej instancji i Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie, nie dowodzi naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel. Skarżąca kasacyjnie uznaje, że z normy zawartej w cyt. przepisie nie wynika takie jej brzmienie, które prezentował sąd pierwszej instancji. Poglądu tego nie podziela Sąd Naczelny, raz jeszcze opowiadając się za tym, że wykazanie interesu prawnego w posiadaniu cudzych danych adresowych nie może sprowadzać się wyłącznie do kwestii woli przyszłego wytoczenia powództwa.

7. Skoro skarga kasacyjna nie posiadała usprawiedliwionej podstawy, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 Ppsa.