Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2017 r. sprawy ze skargi D. Sz. na postanowienie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji.

Rzecznik Praw Pacjenta postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. [...], na podstawie art. 74 § 2 oraz art. 123, 124 i art. 125 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 54 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, dalej ustawa, odmówił D. S. wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

Rzecznik wskazał, że na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy wszczął postępowanie w celu ustalenia, czy doszło do naruszenia praw pacjenta wymienionych w art. 39 ustawy przez Szpital im. B. w K. W związku z pismem Rzecznika z 4 lipca 2016 r., strona złożyła wniosek - z dnia 1 sierpnia 2016 r. - o wydanie uwierzytelnionych odpisów lub kserokopii z akt sprawy.

Organ wskazał, że zgodnie art. 54 ustawy w zakresie nieuregulowanym w art. 49-53 ustawy do postępowania prowadzonego przez Rzecznika stosuje się odpowiednio przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Czynności określone w § 1 są dokonywane w lokalu organu w obecności pracownika tego organu (73 § 1a k.p.a.). W myśl 73 § 2 k.p.a. strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony.

Dalej zaznaczył, że k.p.a. nie określa bezpośrednio przesłanek odmowy wydania dokumentów. Organ odmawia udostępnienia akt w sytuacji, gdy: nie zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem strony - tylko w zakresie wykonywania uprawnień związanych z uwierzytelnianiem odpisów (kopii) zgodnie z art. 73 § 2 k.p.a.; strona domaga się wykonania uprawnienia poza siedzibą organu lub bez obecności pracownika organu, czyli z naruszeniem art. 73 § 1a k.p.a.

Organ podał, że strona wniosła o wydanie uwierzytelnionych kserokopii akt uzasadniając to "ważnym interesem strony", jednak bez precyzyjnego wskazania o jaki ważny interes chodzi. Zdaniem organu, samo użycie określenia "ważny interes strony" nie może zostać uznane za realizację przesłanki z art. 73 § 2 k.p.a. Strona ma obowiązek wykazać swój ważny interes. Zarówno w orzecznictwie, jak piśmiennictwie dominuje pogląd, że ważnym interesem strony, może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt administracyjnych, dla potrzeb prowadzonego postępowania, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach .

Wnioskodawczyni domagając się wydania uwierzytelnionych odpisów, poza statusem strony, nie wykazała do jakiego celu i w jaki sposób zamierzałaby wykorzystać odpisy, jak i nie wskazała celu ich uwierzytelnienia. Strona ma obowiązek wykazać w tym swój ważny interes, a organ rozpatrując takie żądanie dokonuje własnej oceny, czy ze względu na postępowanie lub potrzeby strony w innej sprawie zaistniał ważny interes strony. Fakt, iż była ona pacjentką, której dotyczy postępowanie Rzecznika Praw Pacjenta, nie przesądza o istnieniu ważnego interesu w domaganiu się wydania konkretnych uwierzytelnionych kopii.

Zdaniem organu, strona nie uzasadniła zatem ważnego interesu.

Rzecznik Praw Pacjenta postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 74 § 2 k.p.a. oraz art. 54 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2016 r.

Rzecznik powtórzył argumentację przedstawioną w postanowieniu I instancji i dodał, że stronę poinformowano o przysługującym jej prawie wglądu do akt oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Podkreślił, że uzasadnienie posiadania ważnego interesu tylko koniecznością posiadania uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt, czy to dla potrzeb prowadzonego postępowania, czy to wykorzystania w innych postępowaniach prawnych jest niewystarczające. Należy bowiem jeszcze wykazać, że strona nie ma możliwości sporządzenia żądanych odpisów z akt sprawy osobiście.

Nadzwyczajny charakter art. 73 § 2 k.p.a. nakazuje organowi wyjątkowo wnikliwie przeanalizować argumenty zawarte we wniosku Strony. W opinii organu Strona nie wykazała ważnego interesu. Poinformowała jedynie, że uwierzytelnione odpisy lub kopię akt chciałaby posiadać w celu zapoznania się z nimi. Jednak nie wyjaśniła dlaczego nie może dokonać przeglądu akt osobiście w siedzibie organu.

Rzecznik zaznaczył, że nie ogranicza prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Strona może skorzystać z prawa przeglądania akt oraz sporządzania z nich notatek i odpisów w trybie art. 73 § 1 oraz art. 73 § 1a k.p.a. w siedzibie organu. Odmowa przesłania akt nie uniemożliwia stronie osobistego zapoznania się z materiałami zgromadzonymi w postępowaniu.

Skargę na to postanowienie złożyła D. S.

Skarżąca nie zgodziła się z sytuacją, w której będąc pokrzywdzoną w postępowaniu nie ma możliwości otrzymania kserokopii dokumentacji tegoż postępowania. Z uwagi na niemożność osobistego uczestnictwa w sprawie z powodu znacznych odległości, kosztów dojazdu i pobytu, ważnym dla strony jest rzetelne i spokojne zapoznanie się w domu z dokumentacją postępowania, w celu odzyskania utraconych pieniędzy, na które potwierdzeniem jest posiadany oryginał karty depozytowej ze Szpitala jak również świadkowie. Brak udostępnienia kserokopii dokumentacji ogranicza stronie ustosunkowanie się do wniosków i opinii mających podstawę do przeprowadzania postępowania.

Tak więc ważnymi argumentami do otrzymania kserokopii dokumentacji sprawy, które są ważnym interesem pokrzywdzonej D. S. jest fakt niemożności osobistego przyjazdu do siedziby organu z uwagi na duże koszty dojazdu i pobytu a przede wszystkim stan zdrowia strony, który uniemożliwia osobiste uczestnictwo i zaznajomienie się z dokumentacją na miejscu. Powyższe argumenty są już bardzo ważnym powodem do otrzymania kserokopii dokumentacji i przesłanie tej dokumentacji zainteresowanej będącą bezpośrednią stroną tego postępowania.

W odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Podstawą prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 74 § 2 k.p.a. wydany w związku z art. 73 k.p.a. Zgodnie art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Natomiast według art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Strona ma ponadto prawo żądać uwierzytelnienia sporządzonych odpisów lub kopii z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile uzasadnione jest to jej ważnym interesem (art. 73 § 2 k.p.a.). Z powyższego przepisu wynika, że organ może wydać uwierzytelnione dokumenty sprawy po pierwsze stronie postępowania, a po drugie jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem strony.

Omawiana regulacja prawna stanowi realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. Uprawnienie przewidziane w art. 10 § 1 k.p.a. w postaci wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie mogłoby być realizowane przez stronę, gdyby nie miała ona możliwości wglądu w akta sprawy. Możliwość sporządzania notatek, kopii lub odpisów także po zakończeniu postępowania pozwala stronie na inicjowanie i obronę jej interesów, czy to w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jak i nadzwyczajnych trybach postępowania. Powyższe uprawnienia nie są niczym ograniczone.

Inny charakter mają natomiast uprawnienia określone w art. 73 § 2 k.p.a. dotyczące żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów. Realizacja tych uprawnień uzależniona jest od legitymowania się przez stronę ważnym interesem.

Należy mieć na uwadze, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, iż w przypadku wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii powstają nowe dokumenty, które strona może wykorzystać poza prowadzonym postępowaniem. Z tych względów organ prowadzący postępowanie zobowiązany jest zbadać, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2011 r., I OSK 64/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).

Odmowa wydania dokumentów w niniejszej sprawie nastąpiła z uwagi na okoliczność, że - zdaniem organu - skarżąca nie wykazała swojego ważnego interesu, niedostatecznie uzasadniła na czym polega jej ważny interes w wydaniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

Stanowisko to należało ocenić jako nieuzasadnione, pomimo iż skarżąca bardzo ogólnie wskazywała na swój własny interes w doręczeniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca była pacjentką Oddziału Psychiatrycznego K.– K. [...] Szpitala B. W dniu przyjęcia na ten oddział – 10 czerwca 2013 r. – wobec D. S. zastosowano przymus bezpośredni w formie unieruchomienia z powodu czynnej agresji pacjentki w stosunku do personelu oraz podejmowania prób ucieczki z oddziału. Zgodnie z obowiązującymi w Szpitalu B. procedurami w takim przypadku personel zawsze zabezpiecza rzeczy pacjenta przed dostępem pozostałych pacjentów i osób trzecich. W ramach powyższych czynności zabezpieczono rzeczy osobiste pacjentki, to jest: dowód osobisty, legitymację emeryta i rencisty, kartę miejską portfel oraz 400 funtów. Przy czym na karcie depozytowej nr [...] przy kwocie 400 funtów dokonano skreślenia jednego zera.

Z pisemnych wyjaśnień przedstawiciela Szpitala wynika ( w katach sprawy), że na ww. karcie depozytowej przez omyłkę wpisano, iż skarżąca miała przy sobie 400 funtów, podczas gdy w rzeczywistości dysponowała jedynie kwotą 40 funtów. Dlatego na karcie depozytowej dokonano korekty poprzez skreślenie jednego zera. Natomiast z pisma R. K. - córki skarżącej i jej pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym wynika, że skreślenia jednego zera dokonano, przy wydawaniu z depozytu kwoty 40 funtów w obecności R. K.

Podstawę do ustalenia, czy żądanie strony jest uzasadnione jej ważnym interesem, stanowią dane uzyskane od strony postępowania. Przy czym żądanie musi być skonkretyzowane w stopniu umożliwiającym organom ocenę jego zasadności w realiach danej sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wskazywała, że dokumentacja potrzebna jest jej do zainicjowania postępowania karnego. Działania skarżącej początkowo zmierzały do wyegzekwowania kwot od Szpitala. Niemniej - zdaniem Sądu - już z samych okoliczności sprawy – istnienia rozbieżności w zapisach kart depozytowych – wynikało, że strona posiada ważny interes w uzyskaniu ww. kopii. Strona podała w zażaleniu, że posiadanie ww. dokumentacji potrzebne jej jest do podjęcia decyzji o złożeniu zawiadomienia o popełnianiu przestępstwa – pismo z dnia 12 września 2016 r. W związku z tą okolicznością wiąże swój ważny interes. O ile danych tych skarżąca nie wskazała we wniosku, to organ informację tę posiadał przy rozpoznawaniu zażalenia na postanowienie I instancji. Strona skarżąca również we wcześniejszych pismach składanych przed wszczęciem postępowania administracyjnego, ale znajdujących się w aktach sprawy (pismo z dnia 26 lutego 2016 r.) wskazywała na rozbieżności w kartach depozytowych – jednej znajdującej się w aktach Szpitala i drugiej wydanej D. S.

Nie można było zatem zgodzić się z argumentacją Rzecznika, że wnioskodawczyni domagając się wydania uwierzytelnionych odpisów, nie wykazała do jakiego celu i w jaki sposób zamierzałaby wykorzystać przesłane dokumenty. Wprawdzie rację ma organ, że sam fakt, iż skarżąca była pacjentką Szpitala, w sprawie której dotyczy postępowanie, nie przesądza o istnieniu jej ważnego interesu, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a., ale już rozbieżności w zakresie pozostawionych w szpitalnym depozycie kwot na taki interes skarżącej wskazuje.

W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby w opisanym wyżej przypadku można było odmówić skarżącej posiadania ważnego interesu w uzyskaniu uwierzytelnionych kopii dokumentów zgromadzonych w sprawie.

Dodać w tym miejscu należy, iż zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądem ważnym interesem strony, w rozumieniu art. 73 § 2 k.p.a., może być posiadanie uwierzytelnionych odpisów poszczególnych dokumentów z akt administracyjnych tak dla potrzeb prowadzonego postępowania w sprawie, jak i w celu ich wykorzystania w innych postępowaniach prawnych (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 1998 r., I SA/Łd 770/96; wyrok NSA z dnia 2 września 2009 r., II GSK 19/09; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego, wyd. C.H. Beck, Warszawa 2000, s. 332).

Ponadto, skarżąca od początku wskazywała na brak możliwości osobistego zapoznania się z materiałami sprawy z uwagi na zły stan zdrowia. Organ się do nich nie ustosunkował.

Należy również zauważyć, że pouczając skarżącą o prawach i obowiązkach organ przytoczył jedynie przepisy normujące sytuację uzyskania uwierzytelnionych kopii, nie wyjaśnił jednak stronie konieczności konkretnego wykazania ważnego interesu prawnego w związku z żądaniem wydania z akt sprawy uwierzytelnionych dokumentów. To spowodowało, że dopiero po wydaniu postanowienia I instancyjnego strona doprecyzowała żądanie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie stanowiska Sądu.

Z podanych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji.