Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 8 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I SA/Łd 431/17 w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 28 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Łd 431/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił M. G. (dalej: "skarżący") wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 28 lutego 2017 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r.

Przedstawiając stan prawny WSA wskazał, że w skardze na powyższą decyzję pełnomocnik podatnika zamieścił między innymi wniosek o wstrzymanie wykonania kwestionowanej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wobec skarżącego wydano decyzje w przedmiocie ustalenia zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2010–2012. Łączna suma zobowiązań wynikająca z tych decyzji przekracza 174 tys. zł. Z uwagi na brak znaczącego majątku podatnika poza nieruchomościami, prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie wiązało się ze sprzedażą tych nieruchomości poniżej ich cen rynkowych. Sprzedaż nieruchomości spowoduje również nieodwracalne skutki związane z utratą przez skarżącego miejsca zamieszkania. Ponadto w toku postępowania nastąpi zajęcie rachunków bankowych i spieniężenie środków trwałych, w tym samochodów niezbędnych w prowadzonej przez stronę działalności, co zamknie stronie możliwość zarobkowania.

Sąd uzasadniając postanowienie o odmowie wstrzymania zaskarżonej decyzji, uznał, że skarżący nie wskazał okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W szczególności nie jest taką okolicznością, zdaniem Sądu hipotetyczna możliwość pozbawienia podatnika środków do prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd zwrócił uwagę, że prowadzona przez podatnika działalność, w ostatnich latach generowała przychody wielokrotnie przekraczające zobowiązania określone obecnie przez organy podatkowe. W 2015 r. przychód podatnika osiągnął 840 tys. zł, zaś w 2016 r. – 740 tys. zł. W przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, jego zdolność finansową obrazują uzyskiwane przychody, nie zaś dochód podatkowy wyliczony na użytek podatku dochodowego. Sąd podkreślił, że zapłata podatku i związane z tym uszczuplenie majątku podatnika, są zwykłym następstwem decyzji podatkowej. Ponadto wskazano, że wykonanie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe co do zasady nie wywołuje stanu, który byłby nieodwracalny, gdyż odnosi się do świadczenia pieniężnego, z natury rzeczy odwracalnego. W sytuacji uwzględnienia skargi istnieje możliwość zwrotu nadpłaconych kwot.

Na powyższe postanowienie skarżący, działający przez pełnomocnika złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał m.in., że z samej okoliczności zapłaty ponad 174.000 zł wynika narażenie go na szkodę lub trudne o odwrócenia skutki. Konieczność ponoszenia nadzwyczajnych wydatków, nieprzewidzianych w budżecie przedsiębiorcy, nakładanych uznaniowo przez organy administracji publicznej, powoduje dezorganizację działalności przedsiębiorcy, a tym samym godzi w jego interesy. Zdaniem skarżącego okoliczność ta powinna prowadzić do wstrzymania zaskarżonej decyzji bez konieczności przedkładania jakichkolwiek dokumentów, a dotychczasowa praktyka sądów administracyjnych w tym zakresie powinna ulec zmianie. Nie zgodził się również co do sposobu dokonywania przez Sąd oceny zdolności finansowej skarżącego polegającej na odniesieniu się do przychodu, a nie dochodu. Pismem z dnia 23 sierpnia 2017 r., pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przyspieszenie rozpoznania zażalenia. W piśmie wskazał na pogarszającą się sytuację skarżącego oraz na nieadekwatne do sytuacji postępowanie organu egzekucyjnego. Załączył zawiadomienia o zajęciach wierzytelności i wynagrodzeń za pracę oraz poinformował o dokonaniu zabezpieczeń na składnikach majątkowych skarżącego. Dodatkowo podniósł, że na skutek działań podejmowanych przez organ egzekucyjny, skarżący został zmuszony do zamknięcia prowadzonej działalności gospodarczej z dniem 18 sierpnia 2017 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest zasadne.

W myśl art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12, wszystkie orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10).

Wobec podnoszonych przez stronę okoliczności wskazać należy, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 128/15). Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji , że w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm., dalej "u.p.e.a.") dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony.

Podnieść trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 450/09, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2247/14).

W judykaturze dominuje stanowisko - akceptowane przez skład orzekający w niniejszej sprawie - kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA: z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11, z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11 czy z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07). Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu.

W związku z powyższym zauważyć należy, że podstawą wydania wobec skarżącego przez WSA w Łodzi rozstrzygnięcia o charakterze odmownym było nieuczynienie zadość wymogom potwierdzenia okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd ten nie mógł poznać sytuacji skarżącego jedynie na podstawie hipotetycznych twierdzeń. Dlatego, słusznie WSA zwrócił uwagę na przychody skarżącego z ostatnich lat, wielokrotnie przewyższające zobowiązania określone przez organy podatkowe. Należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że to przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że strona nie wykazała przesłanek skutkujących uwzględnieniem wniosku. W rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Powyższej oceny nie mogła również zmienić argumentacja przywołana przez stronę w zażaleniu i we wniosku o przyspieszenie zażalenia. Podkreślenia przede wszystkim wymaga, że przytoczenie okoliczności zmierzających do wykazania podstaw przyznania tymczasowej ochrony sądowej dopiero w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji nie uzasadnia uwzględnienia zażalenia, nawet w przypadku spełnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., jeżeli wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu nie można - na co wskazywano wyżej - zarzucić naruszenia prawa (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod. red. J. P. Tarno, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 191, również postanowienia NSA: z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt I FZ 168/11, z dnia 8 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 805/08, z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II FZ 469/08, z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 68/09, z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 102/09, z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 173/09).

W niniejszej sprawie samo tylko wskazanie ewentualnych okoliczności uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji pozytywne rozpatrzenie wniosku, podstawę rozstrzygnięcia determinował brak stosownej dokumentacji.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nadmienia, że postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności sąd może zmienić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności, o czym stanowi art. 61 § 4 p.p.s.a. To jednak w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku, aby powołane w nim okoliczności wskazywały na wystąpienie w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie zawartych we wniosku twierdzeń stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć bowiem wiedzę o okolicznościach przemawiających za wstrzymaniem wykonania aktu lub czynności, jak również możliwość zweryfikowania tej wiedzy, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi za nienaruszające prawa i dlatego postanowił oddalić zażalenie skarżącego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.