Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, , po rozpoznaniu w 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu zażalenia J. D., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2020 r., nr [...], o odmowie wszczęcia postępowania.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Postanowieniem z [...] listopada 1970 r., sygn. akt Ns [...], Sąd Powiatowy w [...] przejął na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość rolną położoną w [...] stanowiącą własność J. P. (bez budynków i działki siedliskowej nr [...]).

Wnioskiem z [...] maja 2020 r. J. D. wystąpiła do Wojewody [...] o przyznanie rekompensaty za nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, położoną w obrębie [...], gmina [...], zapisaną w księdze wieczystej nr [...] oraz 1/4 części działki siedliskowej z budynkami, oznaczoną jako działka nr [...] (obecnie działka nr [...]), przejętą na rzecz Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] listopada 1970 r., sygn. akt Ns [...].

Postanowieniem z [...] października 2020 r. Wojewoda [...] odmówił wszczęcia przedmiotowego postępowania z uwagi na brak przepisu prawa umożliwiającego przyznanie wnioskowanej rekompensaty za nieruchomość.

Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewody [...] złożyła J. D. podnosząc brak podstaw do odmowy wszczęcia postępowania. Dodała, że jest stroną postępowania, ponieważ przejęcie gospodarstwa i budynków mieszkalnych od jej ojca J. P. nastąpiło niezgodnie z prawem. Skarżąca podniosła, że domaga się rekompensaty (odszkodowania) za zabrane mienie i "odpowiedniego postępowania w tym zakresie".

Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] października 2020 r.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy przywołał treść art. 61a § 1 k.p.a. i wskazał, że przesłanką do wydania postanowienia w tym trybie jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania.

Zdaniem organu odwoławczego, taka właśnie sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. W aktualnym stanie prawnym brak jest bowiem przepisu prawa, który pozwalałby organom administracji na przyznanie rekompensaty za przejęte na własność państwa gospodarstwo rolne. Z tego powodu za słuszną uznał organ odwoławczy dokonaną przez organ pierwszej instancji odmowę wszczęcia postępowania w sprawie przyznania takiej rekompensaty.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej, że przejęcie gospodarstwa ojca skarżącej J. P. odbyło się niezgodnie z prawem Minister wyjaśnił, że do kompetencji organów należy ocena decyzji administracyjnych. Natomiast nieruchomość J. P. nie przeszła na własność państwa na podstawie decyzji organu administracji. Nastąpiło to na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] listopada 1970 r. wydanego na podstawie art. 33-35 ustawy z 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz. U. Nr 38, poz. 166). Organ dodał, że tytuł ww. ustawy został zmieniony z dniem 27 stycznia 1968 r. przez art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz. U. Nr 3 poz. 15). Wobec powyższego, zdaniem Ministra, badanie legalności przejęcia przedmiotowej nieruchomości w postępowaniu przed organami administracyjnymi byłoby niedopuszczalne. Organy administracji nie mogą bowiem wkraczać w uprawnienia sądów powszechnych. W tego rodzaju sprawach organem właściwym pozostaje zaś wyłącznie sąd powszechny. Zatem zamierzając dochodzić swoich roszczeń skarżąca może wystąpić z odpowiednim powództwem na drogę postępowania sądowego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła J. D.

W skardze wyrażono sprzeciw wobec uznania sprawy przejęcia gospodarstwa z winy organów publicznych za bezprzedmiotową i podlegającą zamknięciu. Zdaniem skarżącej, sprawa przejęcia gospodarstwa wymaga szczegółowego wyjaśnienia, gdyż do dnia dzisiejszego w księdze wieczystej nr [...] ojciec skarżącej J. P. widnieje jako właściciel gospodarstwa rolnego w [...], natomiast budynek mieszkalny wraz z działką siedliskową jest we władaniu urzędu Gminy [...] z mocy decyzji organu wojewódzkiego we [...]. W ocenie skarżącej, w tej sytuacji konieczne jest ustalenie kto jest faktycznym właścicielem nieruchomości i kto odpowiada za zaistniałe nieprawidłowości w świetle argumentacji podniesionej w zażaleniu i piśmie z [...] maja 2020 r. skierowanym do [...] Urzędu Wojewódzkiego. Skarżąca zaznaczyła, że jeżeli zgodnie z obecnym istniejącym wpisem w księdze wieczystej zwrot przedmiotowej nieruchomości nie jest możliwy, to oczekuje odpowiedniej rekompensaty za poniesioną stratę jako spadkobierczyni po J. P.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji odpowiadają prawu.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej zwanej "k.p.a." Zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

Powołany przepis przewiduje zatem dwie przesłanki uprawniające organ do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, którymi są wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną lub zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie takiego postępowania.

Za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. uznać należy przypadki, gdy żądanie wszczęcia postępowania nie dotyczy sprawy indywidualnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., dotyczy sytuacji, której legalność kontrolował sąd administracyjny i skargę oddalił lub nie dotyczy sprawy administracyjnej czy leżącej we właściwości organów administracji publicznej (por. tezy 1 i 4 komentarza aktualizowanego do art. 61a K.p.a. A. Wróbel, Lex Omega oraz powołane tam orzecznictwo). Ponadto, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14, uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego może być oczywisty brak podstaw prawnych do wydania decyzji załatwiającej wniesione żądanie oraz niewątpliwie powaga rzeczy osądzonej zaistniała w odniesieniu do żądania zgłoszonego przez stronę.

W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że w aktualnym stanie prawnym brak jest podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku skarżącej o przyznanie wnioskowanej rekompensaty za nieruchomość. Brak jest bowiem przepisu prawa, który pozwalałby organom administracji przyznać rekompensatę w zamian za przejęte na własność państwa gospodarstwo rolne.

Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd uznał powyższą ocenę organów za prawidłową.

Zgodzić się bowiem trzeba ze stanowiskiem organów, że projekt rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa "w sprawie określania wzoru urzędowego formularza wniosku o przyznanie rekompensaty oraz sposobu jej udostępnienia" nie zawierał przepisu, który w przypadku uchwalenia "ustawy o rekompensatach za przejęte przez państwo nieruchomości oraz niektóre inne składniki mienia" dawałby podstawę prawną do żądania rekompensaty za nieruchomości przejęte w trybie takiej ustawy. Przepisu, który mógłby stanowić podstawę przyznania wnioskowanej rekompensaty za nieruchomość nie zawiera również, jak trafnie wskazały organy, żaden z obowiązujących obecnie aktów prawnych.

Prawidłowo również uznały organy, że poza zakresem ich kompetencji pozostaje oczekiwana przez skarżącą ocena legalności przejęcia nieruchomości stanowiącej własność ojca skarżącej J. P. Akta sprawy potwierdzają bowiem bezspornie, że powyższa nieruchomość została przejęta na własność Państwa nie na mocy decyzji administracyjnej, lecz na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, to jest w oparciu o postanowienie Sądu Powiatowego w [...] z [...] listopada 1970 r., które zostało wydane na podstawie art. 33-35 ustawy z 28 czerwca 1962 r. o przejmowaniu nieruchomości rolnych na własność Państwa za zaległe należności (Dz. U. Nr 38, poz. 166). W tych okolicznościach podzielić trzeba ocenę organów o niemożności oceny w postępowaniu administracyjnym legalności wspomnianego przejęcia. Organy administracji nie mogą bowiem wkraczać w kompetencje sądów powszechnych. Zatem w sytuacji gdyby skarżąca zamierzała dochodzić roszczeń związanych z przejęciem przedmiotowego gospodarstwa na własność państwa, to może wystąpić ze stosownym powództwem na drogę postępowania przed sądem powszechnym.

Trafnie zatem oceniły organy, że w niniejszej sprawie zaistniały określone w art. 61a § 1 k.p.a. przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej, a podniesiona w skardze argumentacja dotycząca bezprawnego przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność państwa nie mogła mieć wpływu na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.

-----------------------

1