Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2023 r. sprawy ze skargi Rzecznika [...] na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę

Zaskarżonym postanowieniem – przywołując art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." - odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiocie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych - dotyczącego przetwarzania danych osobowych p. K. K., zwanego dalej "Obywatelem", w związku z publicznym udostępnieniem jego wizerunku w formie nagrań w tzw. patostreamach - wobec żądania z [...] października 2022 r. Rzecznika Praw Obywatelskich, zwanego dalej "Rzecznikiem",

W uzasadnieniu postanowienia przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy:

- 31 października 2022 r. do organu wpłynęło pismo Rzecznika; żądał on wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, co do przetwarzania danych osobowych Obywatela - w związku z publicznym udostępnieniem jego wizerunku w formie nagrań w tzw. patostreamach; powołując się na informacje pochodzące z analizy materiałów prasowych i telewizyjnych Rzecznik, podniósł m.in.:

- zarówno w mieszkaniu, jak i na posesji Obywatela znajdują się kamery z możliwością nagrywania dźwięku; są one wykorzystywane do transmisji internetowej w czasie rzeczywistym jego życia, a także jego współlokatorów,

- treści tych nagrań często mają charakter wulgarny, przemocowy, a przede wszystkim uwłaczający godności Obywatela,

- sprawa budzi zastrzeżenia Rzecznika przede wszystkim z punktu widzenia art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.); zgodnie z nim przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności, praw człowieka i obywatela,

- sprawę tę należy również postrzegać z perspektywy poszanowania prawa do ochrony życia prywatnego oraz danych osobowych (art. 47 i 51 Konstytucji RP),

- analizując sprawę z punktu widzenia poszanowania prawa do ochrony danych osobowych i prawa do prywatności, a także poszanowania godności człowieka, Rzecznik powziął poważne wątpliwości, co do zgodności z prawem upublicznienia wizerunku Obywatela,

- stosownie do brzmienia art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., wniesie osoba niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania,

- zgodnie z art. 14 pkt 6 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2020 r. poz. 627 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o Rzeczniku", po zbadaniu sprawy Rzecznik może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi,

- w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych wszczęcie zainicjowanego przez Rzecznika postępowania następuje z dniem doręczenia jego żądania właściwemu organowi, zaś kwestię udziału Rzecznika w postępowaniu administracyjnym unormowano w dziale IV K.p.a. - art. 182-189 (tak wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1491/09 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"),

- zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu; z kolei - zgodnie z art. 61 § 2 K.p.a. - organ administracji publicznej może ze względu na szczególnie ważny interes strony wszcząć z urzędu postępowanie także w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony; organ obowiązany jest uzyskać na to zgodę strony w toku postępowania, a - w razie nieuzyskania zgody - postępowanie umorzyć,

- zgodnie z art. 77 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz.Urz. UE L. nr 119. str. 1, ze zm.), zwanego dalej "RODO", bez uszczerbku dla innych administracyjnych lub środków ochrony prawnej przed sądem, każda osoba, której dane dotyczą, ma prawo wnieść skargę do organu nadzorczego, w szczególności w państwie członkowskim swojego zwykłego pobytu, swojego miejsca pracy lub miejsca popełnienia domniemanego naruszenia, jeżeli sądzi, że przetwarzanie danych osobowych jej dotyczące narusza rozporządzenie,

- wszczęcie przez organ postępowania w przedmiocie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych - w razie przetwarzania danych osobowych konkretnej osoby - jest zatem ściśle związane z realizacją przez tę osobę uprawnienia, wynikającego z art. 77 ust. 1 RODO; oznacza to, że może być ono wszczęte wyłącznie na żądanie osoby, której dane dotyczą,

- postępowanie w przedmiocie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych w sytuacji publicznego udostępnienia wizerunku Obywatela w formie nagrań w tzw. patostreamach można więc - co do zasady - wszcząć wyłącznie na żądanie Obywatela; jest to szczególny rodzaj postępowania, gdzie przepis prawa wymaga wniosku strony; postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o. ochronie danych osobowych prowadzi wyspecjalizowany organ - tak: art. 60 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1781); w sprawach nieuregulowanych tą ustawą do postępowań administracyjnych stosuje się K.p.a. (tak jej art. 7 ust. 1),

- wobec wniosku, którym - w trybie art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku - żądano wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przetwarzania danych osobowych Obywatela oraz brzmienie art. 61 § 2 K.p.a., wymagała rozważenia dopuszczalność wszczęcia tego postępowania,

- wszczęcie postępowania z urzędu w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony, jest szczególnym przypadkiem, przewidzianym w art. 61 § 2 K.p.a.; przepis ten - o charakterze wyjątkowym - dopuszcza wszczęcie postępowania ze względu na szczególnie ważny interes strony; ocena, czy interes strony jest szczególnie ważny należy do organu wszczynającego postępowanie; winno tu chodzić o stosunkowo nieliczne przypadki - gdy np. wiadomo niewątpliwie, że strona sama nie będzie inicjowała postępowania (czy to ze względów zdrowotnych, społecznych), a brak też podmiotu, który byłby uprawniony do działania zamiast niej; sama zaś sprawa dotyczyłaby istotnych kwestii, wymagających rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej; wyjątkowość tego sposobu wszczęcia postępowania uwypukla zdanie drugie art. 61 § 2 K.p.a.; prowadzenie bowiem postępowania wszczętego z urzędu w sprawie, w której przepis wymaga wniosku strony, uzależniono uzyskaniem od strony zgody, w toku toczącego się już postępowania, na jego dalsze prowadzenie; w przeciwnym razie postępowanie należy umorzyć (tak: Roman Hauser, Wszczęcie postępowania administracyjnego, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Rok LX, zeszyt 1, 1998, str. 7),

- nie budzi wątpliwości, że Obywatel, jako osoba, której dane dotyczą, jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., której zgoda jest niezbędna do kontynuowania niniejszego postępowania z urzędu przed organem; nie budzi wątpliwości również, że Obywatel takiej zgody nie wyraził; organ nie może od niego z kolei takiej zgody uzyskać; nie dysponuje bowiem adresem zamieszkania Obywatela; Rzecznik - występując z żądaniem wszczęcia niniejszego postępowania - nie wskazał we wniosku adresu zamieszkania Obywatela, pozwalającego na zindywidualizowanie go, jako strony niniejszego postępowania,

- żądanie, zgłoszone w trybie art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku, stanowi szczególny tryb wszczynania postępowania z urzędu przed właściwym organem, zaś kwestię udziału Rzecznika regulują art. 182-189 K.p.a., nie ma więc trybu postępowania, w którym organ mógłby skutecznie wezwać Rzecznika do uzupełnienia adresu zamieszkania Obywatela; nie jest to bowiem podanie strony, o którym mowa w art. 63 K.p.a., którego braki formalne - w postaci niewskazania adresu zamieszkania - można uzupełnić z zastosowaniem trybu art. 64 § 2 K.p.a.,

- organ nie ma również możliwości zwrócenia się do Rzecznika o przedstawienie zgody Obywatela na prowadzenie postępowania pod rygorem umorzenia postępowania w sprawie; w K.p.a. nie przewidziano bowiem trybu do takiego działania przez organ - w razie wniosku Rzecznika o wszczęcie postępowania administracyjnego; w szczególności tryb taki nie wynika z art. 61 § 2 K.p.a.; w przepisie tym jest bowiem mowa o obowiązku uzyskania przez organ zgody strony w toku postępowania, a w razie nieuzyskania zgody - umorzeniu postępowania; Rzecznik nie jest natomiast stroną postępowania, która miałaby tę zgodę wyrazić,

- w tym świetle wystąpienie do Obywatela o zgodę na prowadzenie niniejszego postępowania - wobec braku jego adresu zamieszkania oraz możliwości skutecznego jego uzyskania - nie jest możliwe,

- jak wyżej wskazano, brak zgody Obywatela jest przesłanką przesądzającą o niedopuszczalności prowadzenia niniejszego postępowania,

- podobne stanowisko wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z 6 grudnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 1192/07 – dostępne w CBOSA); wskazał, że - co prawda skierowany przez prokuratora do organu wniosek o usunięcie stanu niezgodnego z prawem jest wiążący dla organu, zaś złożenie przedmiotowego wniosku do organu skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego zgodnie z regułą wyrażoną w art. 61 § 3 K.p.a. w dacie otrzymania przez organ wniosku prokuratora o wszczęcie postępowania - to jednak - skoro do postępowania miały zastosowanie przepisy szczególne, w związku z którymi żądanie wszczęcia postępowania przez prokuratora, nie znajdowało oparcia w przepisach działu IV K.p.a. lub było niedopuszczalne na podstawie innych przepisów - organ kontroli skarbowej obowiązany był wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania,

- powołano poglądy doktryny zgodnie z którymi: "(...) organ administracji publicznej nawet na żądanie prokuratora nie powinien zatem wszczynać postępowania, gdy jest ono niedopuszczalne, np. gdy chodzi o prawa i obowiązki, które nie podlegają konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej, albo gdy sprawa została już rozstrzygnięta decyzją ostateczną (por. Z.R. Kmiecik, Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego. Warszawa 2014, s. 224; P. Przybysz, Kodeks..., s. 507; G. Łaszczyca [w:] G, Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks..., t. 2, s. 444; E. Szewczyk, M. Szewczyk, Odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego w kontekście art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, RPEiS 2012/1, s. 44). W takich przypadkach właściwa reakcja organu na żądanie prokuratora polega na wydaniu postanowienia przewidzianego w art. 61a § 1. Prokurator oraz, jak się wydaje, strony mogą wnieść na nie zażalenie (art. 61a § 2). Zważywszy na art. 61 § 2, dyskusyjne wydaje się to, czy w reakcji na żądanie prokuratora organ może odmówić wszczęcia postępowania z urzędu z tej przyczyny, że zostało ono złożone w sprawie, w której przepis prawa wymaga wniosku strony. Moim zdaniem możliwości tej nie należy negować, ponieważ to, czy postępowanie jest wtedy w ramach wyjątku dopuszczalne, zależy nie od oceny dokonywanej z punktu widzenia praworządności, lecz od oceny dokonywanej z punktu widzenia interesu strony, a ta należy do organu administracji publicznej (por. W. Czerwiński, Udział..., s. 185). Jeszcze dalej idący pogląd w tej mierze prezentuje Z.R. Kmiecik (Wszczęcie..., s. 224), twierdząc, że >w każdym [...] przypadku wniesienie przez prokuratora żądania wszczęcia postępowania w sprawie wymagającej wniosku strony powinno skutkować wydaniem przez organ postanowienia odmownego na podstawie art. 61 a < (...)" (tak: Knysiak-Sudyka Hanna (red.). Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, Opublikowano; WKP 2019),

- poza kwestią braku zgody Obywatela na prowadzenie postępowania, zauważono również, że prowadzenie postępowania - pomimo niezapewnienia stronie udziału w jego toku - skutkowałoby wydaniem decyzji wadliwej i stanowiłoby przesłankę do wznowienia postępowania (na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.),

- reasumując - ponieważ w niniejszej sprawie nie jest możliwe skuteczne uzyskanie zgody Obywatela na prowadzenie postępowania, zaś brak tej zgody jest przesłanką przesądzającą o niedopuszczalności tego postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 K.p.a. - jedyną dopuszczalną formą załatwienia wniosku Rzecznika jest wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

W skardze zarzucono wydanie skarżonego postanowienia z naruszeniem przepisów:

- art. 7 oraz 77 § 1 K.p.a. polegające na pominięciu zastosowania art. 64 § 1 w zw. z art. 188 K.p.a. - zaniechanie wezwania Rzecznika do usunięcia braków w postaci wskazania adresu zamieszkania Obywatela w wyznaczonym terminie,

- art. 61a § 1 K.p.a., poprzez błędne zastosowanie, gdy organ był zobowiązany wszcząć postępowanie administracyjne na wniosek Rzecznika i podjąć niezbędne czynności, mające na celu ustalenie adresu zamieszkania i uzyskania zgody Obywatela,

- art. 77 RODO, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten wyklucza możliwość przeprowadzenia przez wyspecjalizowany organ postępowania administracyjnego, dotyczącego ochrony danych osobowych na wniosek konstytucyjnego organu ochrony praw i wolności w sprawie podjętej przez Rzecznika z urzędu - w celu ochrony praw obywatela,

- art. 14 pkt 6 w zw. z art. 9 pkt 3 ustawy o Rzeczniku, oraz wobec art. 208 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, że nie jest dopuszczalne prowadzenie przez wyspecjalizowany organ postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek Rzecznika w sprawach podjętych z urzędu z zakresu ochrony praw i wolności jednostki, dotyczących ochrony danych osobowych obywateli.

W szerokim uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty. Argumentacja skargi koncentrowała się na wskazaniu, że wniosek Rzecznik wszczynał postępowanie przed wyspecjalizowanym organem, skoro - wedle poglądów doktryny i judykatury - terminem wszczęcia postępowania z urzędu na wniosek prokuratora (a więc odpowiednie Rzecznika), jest dzień wpływu żądania do organu. W takiej sytuacji wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania nie było dopuszczalne. Gdyby postępowanie uznano za wszczęte, organ mógł zwrócić się do Rzecznika o wskazanie adresu Obywatela bądź winien był ustalić go z urzędu sam - jako właściwy przedmiotowo w danej sprawie, dotyczącej naruszenia reguł ochrony danych osobowych. Zwracano uwagę, że wyspecjalizowany organ jest także uprawniony - w myśl przepisów RODO - do prowadzenia postępowań z urzędu np. w kwestii nieprawidłowości przetwarzania danych osobowych przez administratorów stron internetowych, gdzie udostępniano wizerunek Obywatela. Brak zgody strony nie byłby w takim przypadku przeszkodą. Przywołano poglądy judykatury, na poparcie trafności zarzutów. Wywodzono, że szereg przesłanek uprawdopodabnia udostępnianie wizerunku Obywatela bez jego zgody (jego nieporadność życiowa czy ograniczona poczytalność). Problemem, z perspektywy ochrony praw obywatelskich, jest także sama publikacja w sieci internetowej patostreamu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259).

Sąd zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.

Trafnie organ ustalił istotne uwarunkowania faktyczne sprawy a także przywołał jej ramy prawne, w tym stosowne regulacje normatywne - w kwestii wystąpienia przeszkody formalnej dla prowadzenia postępowania wobec wniosku Rzecznika o jego wszczęcie. Wobec uprzedniego szczegółowego zreferowanie stanowiska organu, powtarzanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się do wywodów skargi należy dodać, co następuje.

Zarzuty Rzecznika koncentrują się wokół kwestii, czy organ - wobec wpływu konkretnego żądania - właściwie uznał, że możliwe jest wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Wskazywano na dominujące w judykaturze stanowisko, wedle którego wpływ wniosku prokuratora, złożonego w myśl art. 182 K.p.a. - a więc analogicznie Rzecznika (wobec treści art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku) - stanowi termin wszczęcia postępowania z urzędu. Należy więc stąd wnosić, że postępowanie z urzędu przed innym organem wszczyna się niejako automatycznie - wobec stosownego żądania. Równocześnie jednak - co trafnie odnotowuje organ - w doktrynie prezentowane jest trafne stanowisko, że nie jest możliwe skuteczne wszczęcie postępowania z urzędu wnioskiem uprawnionego organu, gdy istnieją formalne przeszkody dla jego prowadzenia – np. brak kompetencje organu do prowadzenia danej sprawy. Nie sposób wobec tego wykluczyć a priori przypadku, gdy - pomimo wniosku uprawnionego organu - prowadzenie postępowania nie byłoby możliwe. Wedle stanowiska skargi - jak można wnosić - skoro wniosek uruchamia postępowanie należałoby wówczas je umorzyć (w myśl art. 61 § 2 zd. 2 lub art. 105 § 1 K.p.a. – z innych przyczyn). Z perspektywy wyniku danej sprawy miałoby to jednak generalnie ten sam skutek, co odmowa wszczęcia postępowania (brak realizacji wniosku Rzecznika). Ewentualne uchybienie więc w danym zakresie - przez wydanie rozstrzygnięcia z przywołaniem niewłaściwej podstawy, spośród przepisów prawa procesowego (odmowa wszczęcia postanowieniem zamiast umorzenia decyzją) - nie mogłoby samo stanowić o wadliwości, uzasadniającej wyeliminowanie przez Sąd z obrotu prawnego określonego orzeczenia. Wynika - to przy wnioskowaniu a contrario z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Sądu przy tym, skoro regulacje w danym zakresie nie są jednoznaczne, za dopuszczalne należy uznać zastosowanie obu tych trybów. Wypada odnotować, że - przy odczytaniu stosownych regulacji mających odpowiednie zastosowanie do Rzecznika, wedle ich dosłownego brzmienia - uprawniony organ ma prawo "zwrócić się" o wszczęcia postępowania - tak zarówno art. 182 K.p.a. jak i art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku. Z powołanych przepisów nie wynika natomiast, aby był on uprawniony "wszcząć postępowanie" przed innym organem. Prawodawca nie wyraził więc wprost woli niejako "automatyzmu" wszczynania postępowań wobec wniosku prokuratora i odpowiednio Rzecznika.

Skarżony akt nie jest więc wadliwy wobec samego zastosowania nieprawidłowej podstawy prawnej, jeżeli właściwie ustalono realia sprawy – istnienie przeszkody formalnej dla prowadzenia postępowania.

Strona skarżąca wadliwości kwestionowanego aktu dopatruje się w tym, że - wobec zastosowania wadliwe jej zdaniem podstawy prawnej - organ nie zwrócił się do Rzecznika o wskazanie adresu Obywatela, ani też nie uczynił ustaleń w danym zakresie z urzędu, co byłby obowiązany zrobić, gdyby uwzględnił, że doszło do wszczęcia postępowania z urzędu - wobec wniosku Rzecznika.

Odnosząc się do zarzutu, jakoby zastosowanie wadliwej podstawy prawnej skutkowało brakiem uzyskania adresu Obywatela od Rzecznika, wypada zauważyć, że także na etapie wniesienia skargi - co można wnosić z treści jej uzasadnienia - wnioskodawca nadal nie dysponował adresem Obywatela (nie czynił dalszych ustaleń w danym zakresie). W takiej sytuacji, także w razie zastosowania przez wyspecjalizowany organ właściwego zdaniem strony skarżącej trybu - i wezwania Rzecznika do przedłożenia adresu - nie mogłoby to istotnie wpłynąć na wynik sprawy - nie byłoby możliwe zwrócenie się przez organ do Obywatela o uzyskanie zgody wobec braku i jego adresu – co było przeszkodą w procedowaniu. Postępowanie należałoby więc umorzyć - wobec brzmienia art. 61 § 2 zd. 2 K.p.a. lub art. 105 §. 1 K.p.a. Wynik sprawy byłby więc analogiczny. Co istotne, kwestionowane skargą orzeczenie nie zamyka Rzecznikowi możliwości podjęcie działań w celu ochrony praw konkretnego Obywatela, jeżeli poczyni stosowne ustalenia - w zakresie jego adresu. Wydane w sprawie postanowienia - w myśl art. 61a § 1 K.p.a. - nie zamyka ze swej istoty bowiem możliwości wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przed wyspecjalizowanym organem, wobec kolejnego wniosku Rzecznika, jeżeli możliwe będzie uzyskanie na to zgody Obywatela. Warunkiem wstępnym jest zaś dysponowanie jego adresem.

Wobec zarzutów skargi ma też istotne znaczenie w sprawie ustalenie, czy wobec wniosku wniesionego na podstawie art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku:

- można przypisać organowi wyspecjalizowanemu w sprawach ochrony danych osobowych powinność podjęcia z urzędu czynności, służących ustaleniu danych dla wyprowadzenia postępowania na rzecz Obywatela (w trybie skargi – art. 77 RODO) po uzyskaniu jego zgody - skoro było to niezbędne, bądź też

- zasadne było prowadzenie postępowania z urzędu w innym trybie niż rozpatrywanie skarg - w ramach właściwości danego organu wynikającej z RODO.

Co do ewentualnego prowadzenia postępowania w trybie rozpoznawania skarg, wyspecjalizowany organ nie był obowiązany dokonywać ustaleń służących wyeliminowaniu przeszkody formalnej procedowania - uzyskania zgody zainteresowanego. Celem bowiem przyznania Rzecznikowi uprawnienia, określonego art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku, jest umożliwienie podjęcia działań służących ochronie praw konkretnego obywatela - wedle celu funkcjonowanie instytucji Rzecznika (tak art. 1 ust. 3 wskazanego aktu). W danym przypadku ochronę praw obywatelskich w określonym trybie ustawodawca uzależnia od woli zainteresowanego - postępowanie prowadzi się na wniosek lub po uzyskaniu zgody, w myśl at. 61 § 2 K.p.a. Jeżeli więc Rzecznik nie ustali, że określona osoba oczekuje ochrony, lecz - z określonych względów (np. wobec tak zwanej niezaradności życiowej czy wręcz choroby) - sama nie podejmuje stosownych czynności, nie może skutecznie inicjować czynności innych organów, aby to one formułowały oceny w tym względzie. Przeniesienie na nie zadań w tym zakresie wykraczałoby poza kompetencję przewidzianą art. 12 pkt 2 ustawy o Rzeczniku. Temu zaś służyłoby w istocie ustalenie - wedle koncepcji Rzecznika - adresu Obywatela przez wyspecjalizowany organ, aby skierować doń pytania o zgodę. Działania faktyczne organu wykraczałyby tu poza powinności procesowe - samego skierowania pytania o zgodę.

Sąd w tym składzie nie podziela natomiast formułowanego także w doktrynie stanowiska, jakoby - co do zasady - prokurator bądź odpowiednio Rzecznik nie mogli w ogóle wnosić skutecznie o wszczęcie postępowań z urzędu, gdy dla ich prowadzenia wymagana byłaby zgoda strony. Idąca w tym kierunku wykładnia systemu regulacji prowadziłaby do bezzasadnego - nieznajdującego racjonalnych oparcia w akceptowalnym systemie aksjologicznym - ograniczenia uprawnień procesowych Rzecznika bądź prokuratora, które służą w istocie ochronie praw obywatelskich. W rozpoznawanej sprawie przywołaną przeszkodą dla procedowania był jednak brak adresu Obywatela, którego zgoda byłaby wymagana. Twierdził też, że jego ustalenie nie jest wręcz możliwe, co jednak nie ma znaczenia w sprawie, skoro wykraczało poza powinność danego organu. Sąd w tym składzie nie podziela też wyrażanego w judykaturze stanowiska, jakoby - w razie inicjowania przez Rzecznika postępowania przed innym organem, które generalnie wszczyna się na wniosek zainteresowanych – to Rzecznik obowiązany był do przedłożenia zgody osoby zainteresowanej, pod rygorem umorzenia postępowania (tak wyrok w WSA o sygn. akt II SA/Wa 778/21 - dostępny w CBOSA). Gdy nie ma ku temu przeszkód – np. wobec braku adresu osoby potencjalnie zainteresowanej - organ może wobec żądania Rzecznika samodzielnie zwrócić się o zgodę.

Prawidłowo więc wydając skarżony akt organ uznał, że aktualnie istnieje przeszkoda dla wszczęcia i prowadzenia postępowania wobec konkretnego żądania Rzecznika. W realiach rozpoznawanej sprawy nie było także oczywiste, czy Obywatel, którego dane osobowe są udostępniane w określonym zakresie w sieci internetowej, nie aprobuje danej praktyki, a więc także czy uzyskanie jego zgody na prowadzenie postępowania jest możliwe, niezależnie czy jest osobą nieporadną, o ile nie nastąpiło ubezwłasnowolnienie w stosownym zakresie. Rozważanie tej kwestii wykracza poza podstawowe cele powołania organu wyspecjalizowanego w kwestiach ochrony danych osobowych. Może być to zaś przedmiotem ustaleń Rzecznika - w ramach realizacji jego ustawowych zadań. Jak wcześniej wskazano, w razie ustalenia istotnych faktów w danym zakresie - w szczególności adresu Obywatela - możliwe jest skierowanie przez Rzecznika ponownego wniosku.

Chybione są więc zarzuty skargi, jakoby - w następstwie wadliwego uznania, że nie doszło do wszczęcia postępowania z wniosku Rzecznika - nie dokonano istotnych ustaleń w sprawie - w zakresie, gdzie powinność w tym zakresie spoczywała z urzędu na organie.

Wbrew wywodom skargi nie było z kolei podstaw dla żądania przy Rzecznika - w myśl art. 14 pkt 6 ustawy o Rzeczniku - prowadzenia postępowania służącego ustaleniu generalnie, czy - przy przetwarzaniu danych przez administratorów portali internetowych - nie zachodzą nieprawidłowości w postaci braku ograniczeń, przy publikowania określonego rodzaju materiałów określanych mianem patostreamów. Wprawdzie wyspecjalizowany organ mógłby podjąć określone czynności wyjaśniające w danym zakresie z urzędu - wobec zakresu zadania wymienionych w art. 57 ust. 1 lit. a RODO zaś - wobec ustalenia występowania nieprawidłowości - wszcząć konkretne postępowania w sprawach określonych administratorów danych, zmierzające do wydania orzeczeń w granicach określonych art. 58 RODO, np. o charakterze naprawczym (np. wedle ust. 2 lit. d. danego artykułu). Podjęcie czynności wyjaśniających w danym zakresie wykracza jednak poza problematykę rozpoznania spraw indywidualnych, w kwestii ochrony praw konkretnych osób, co zakreśla granice wniosków Rzecznika. Nie sposób wykładać znaczenia regulacji w ten sposób by uznać, że uprawnieniem Rzecznika jest generalnie inicjowanie działań ustawowych innego wyspecjalizowanego organu. Wystąpienia Rzecznika mogą dotyczyć wyłącznie rozpatrzenia sprawy indywidualnej - gdzie kompetentnym jest wyłącznie inny niż Rzecznik organ administracji.

Należy też odnotować, że sprawy sporów co do zakresu zadań organów państwa przy wykonywaniu ich ustawowych kompetencji - wykraczające poza ramy spraw indywidualnych podmiotów - nie należą do właściwości sądów administracyjnych.

Wobec wskazanych uwarunkowań chybione są zarzuty skargi, dotyczące naruszenia wymienionych tam przepisów o charakterze procesowym, regulujących zasady postępowania przed wyspecjalizowanym organem. Nie uchybiono też przepisowi zakreślającemu kompetencje Rzecznika - w kontekście możliwości żądania przezeń wszczęcia postępowania przed innym organem, przy uwzględnieniu zadań Rzecznika określonych normami rangi konstytucyjnej. Godzi się tu odnotować, że ostatecznie zakres i sposób działania Rzecznika określa ustawa (tak art. 208 ust. 1 Konstytucji RP).

Trafnie wywiódł organ, że postępowanie w myśl art. 77 RDOO można prowadzić jedynie wobec skutecznego wniosku osoby zainteresowanej w sprawie. Mogłaby przy tym znaleźć zastosowanie - ustanowiona prawem szczebla krajowego, reguła art. 61 § 2 K.p.a. – instytucja wszczęcia postępowania wnioskowego z urzędu na rzecz strony - gdyby organ dysponował zgodą zainteresowanego. W danym przypadku taki przypadek nie wystąpił.

W tak określonych ramach prawnych rozpatrywanej sprawy musiała pozostać poza oceną Sądu sygnalizowana w skardze kwestia, czy wizerunek Obywatela przetwarzano za jego świadomą zgodą oraz zasadność podjęcie przez organ wyspecjalizowany w zakresie ochrony danych osobowych z urzędu kwestii publikacji w sieci internetowej materiałów określanych mianem patostreamów.

Sąd nie dopatrzył się więc w zaskarżonym akcie - w świetle zarzutów skargi ani z urzędu - wad, które uzasadniałyby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzeczono jak w sentencji.

-----------------------

19