Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Beata Kozicka Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi S. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 września 2025 r., nr SKO.40.2143.2025.ps w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego zniszczonego lub uszkodzonego w wyniku powodzi oddala skargę.

S. V. (zwanej dalej wnioskodawczynią, stroną lub skarżącą) zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej zwanego Kolegium lub SKO) z dnia 30 września 2025 r., nr SKO.40.2143.2025.ps, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Nysy (dalej zwanego organem pierwszej instancji) z dnia 13 maja 2025 r., nr DPŚiŚ.5105.3.2.odm.rem.gosp.2025.MS.JL, o odmowie przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w powodzi.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 4 października 2024 r., skarżąca wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego do 200 000 zł, na remont budynku mieszkalnego położonego w N., przy ul. [...], w związku ze szkodami spowodowanymi powodzią z września 2024 r. We wniosku wskazała m.in., że dom został zalany do wysokości 1,5 m. W oświadczeniach z dnia 6 listopada 2024 r. skarżąca podała, że dom znajdujący się pod adresem: N., ul. [...] był remontowany w czasie powodzi. Wymieniane były podłogi i okna, adaptowany był strych na pokój dla syna, dlatego czasowo zamieszkała wraz z rodziną w wynajmowanym mieszkaniu w [...] w N. W domu tym mieszkała wraz z rodziną nieprzerwanie od 2012 r. do rozpoczęcia remontu w październiku 2023 r. Skarżąca wskazała też, że jest właścicielką mieszkania w B. o pow. 34m2, w którym od około 2009 r. mieszka jej mama oraz posiada dom jednorodzinny w N. od 2014 r., który został zakupiony na potrzeby jej teściów ale z ostatecznym przeznaczeniem dla jej syna. Oświadczyła, że nieruchomości tych nigdy nie użytkowała i nie ma możliwości aby w nich zamieszkać.

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 listopada 2024 r. pracownik socjalny potwierdził, że w chwili zdarzenia wnioskodawczyni prowadziła gospodarstwo domowe pod innym adresem w N. W wyniku powodzi zalany został należący do ww. dom znajdujący się w trakcie remontu. Opisał poniesione straty. Skarżąca potwierdziła okoliczności wskazane w oświadczeniach.

W dniu 9 kwietnia 2025 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego skarżąca ponownie oświadczyła, że dom objęty wnioskiem, był w chwili wystąpienia powodzi w trakcie remontu od października 2023 r. Czasowo wraz z rodziną zamieszkiwała w wynajętym mieszkaniu w [...] w N. Wcześniej mieszkali tam od 2012 r., jednak dom - istniejący od 20 lat - wymagał gruntownego remontu. Do wymiany była instalacja grzewcza, nie działał piec [...], wymiany wymagały okna i drzwi, dlatego zmuszeni byli czasowo się wyprowadzić w październiku 2023 r. do wynajmowanego mieszkania. Planowali powrót na listopad 2024 r. Dom był ubezpieczony. Straty poniesione podczas powodzi wyniosły ponad 200 000 zł. Skarżąca oświadczyła również, że w domu w czasie powodzi nie mieszkali jej teściowie, ani mama. Powtórzyła, że jest właścicielką mieszkania w B., w którym mieszka jej mama, a także domu jednorodzinnego w N., przy ul. [...], w którym od 2014 r. mieszkają jej teściowie. Jak wyjaśniła, dom ten został zakupiony przez nią na potrzeby teściów, ale jest przeznaczony dla jej syna. Obydwu nieruchomości nigdy nie użytkowała i w nich nie mieszkała. Podczas powodzi, jak i obecnie, mieszka w mieszkaniu w domu wielorodzinnym. Nie zna numeru tego mieszkania i dokładnego adresu, a mieszkanie odstąpił jej znajomy na czas remontu, więc nie ma podpisanej formalnej umowy.

Decyzją z dnia 13 maja 2025 r., działając na podstawie: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 2 i 3, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r, o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.) dalej zwanej u.p.s. lub ustawą; § 3 ust. 4 i 5 oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 893 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem i art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) zwanej dalej k.p.a., organ pierwszej instancji odmówił przyznania skarżącej pomocy finansowej w formie zasiłku na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi, zwany dalej "zasiłkiem na odbudowę budynku mieszkalnego". Uzasadniając rozstrzygnięcie organ uznał, że skarżąca nie kwalifikuje się do przyznania pomocy remontowo budowlanej, albowiem w dniu wystąpienia powodzi nie prowadziła gospodarstwa domowego pod adresem w N., przy ul. [...], bo w dniu wystąpienia powodzi zamieszkiwała w wynajmowanym mieszkaniu pod innym adresem.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia 30 września 2025 r. SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 13 maja 2025 r. W uzasadnieniu powołało: art. 39 ust. 1 oraz art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s.; art. 69b ust. 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1473 ze zm.); § 1 ust. 2 pkt 2 i 2a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze części województwa dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz. U. poz. 1395 ze zm.) oraz wskazało na zatwierdzone w związku z powodzią we wrześniu 2024 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zasady udzielania - ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych - pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej (Zasady Udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku - zwane dalej Zasadami).

SKO stwierdziło m.in., że niewątpliwie budynek mieszkalny wskazany we wniosku uległ zalaniu w wyniku powodzi z września 2024 r. Uznało jednak, że skarżąca w okresie bezpośrednio poprzedzającym wystąpienie powodzi nie prowadziła gospodarstwa domowego pod adresem wskazanym we wniosku. W tym zakresie Kolegium wskazało, że wystarczające dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy było oświadczenie skarżącej z dnia 9 kwietnia 2025 r., złożone pod odpowiedzialnością karną za składanie fałszywych oświadczeń, a zatem w pełni wiarygodne, uzupełnione przedłożonymi dowodami. Oceniając stan faktyczny i prawny sprawy w kontekście "miejsca zamieszkania" wyjaśniło, że w dacie wystąpienia powodzi skarżąca wraz z rodziną miała zaspokojoną niezbędną potrzebę bytową, tj. mieszkaniową w innym miejscu, niż dom objęty wnioskiem. Okoliczność, że w budynku mieszkalnym objętym wnioskiem, nie mieszkała od października 2023 r., potwierdzają analizy przedłożonych przez skarżącą dowody opłat ponoszonych na tej nieruchomości w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 grudnia 2024 r. Oprócz zatem zamiaru przebywania na tej nieruchomości - po zakończonym remoncie w listopadzie 2024 r. - zabrakło elementu faktycznego przebywania w znaczeniu fizycznym, gospodarowania, aby można było mówić o zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych na tej nieruchomości. Poniesienie strat w wyniku zniszczenia budynku mieszkalnego w wyniku powodzi nie jest jedyną i wystarczającą przesłanką do jej przyznania, ale musi wiązać się z równoczesnym brakiem możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych osoby lub rodziny poszkodowanej. W omawianej sprawie, sama strona wskazała, że w czasie remontu, tj. od października 2023 r., potrzeby mieszkaniowe jej rodziny, związane z codziennym gospodarowaniem, bytowaniem, były zaspokajane w użyczonym/wynajętym mieszkaniu w [...] w N. Tym samym brak było możliwości uznania zarzutów odwołanie jako uzasadnionych.

Zaskarżając decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca podniosła zarzuty naruszenia: art. 87 oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez uzależnienie przyznania pomocy od spełnienia warunku wynikającego z części I ust. 6 pkt 1 Zasad, tj. zapisów niemających charakteru prawa powszechnie obowiązującego oraz - wobec braku wskazania w przepisach prawa definicji legalnej "prowadzenia gospodarstwa domowego", w związku z nieudolną próbą ustaleniem takiej definicji w oparciu o ustalone w kodeksie cywilnym miejsce zamieszkania; art. 2, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji RP poprzez nieproporcjonalną ingerencji w prawo majątkowe skarżącej i odmowę przyznania pomocy pomimo spełnienia ustawowych przesłanek; art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie nierzetelnej i niewłaściwej oceny stanu faktycznego przez nieuwzględnienie istotnych okoliczności oraz dowodów wskazujących, że skarżąca zarówno przed powodzią jak i w trakcie tej powodzi oraz nadal ma centrum życiowe i prowadzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym przy ul. [...] w N., a najem lokalu w [...] w N. był tymczasowym, wymuszonym miejscem zamieszkania tylko na czas remontu; art. 69b ustawy zmieniającej z dnia 1 października 2024 r. w zw. z art. art. 40 ustawy poprzez błędną wykładnię i uznanie, że poniesienie strat podczas powodzi nie jest wystarczająca przesłanką przyznania zasiłku celowego i musi wiązać się z równoczesnym brakiem zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, jak również poprzez błędną, rozszerzającą wykładnię polegającą na przyjęciu dodatkowego kryterium, tj. zamieszkiwania lub prowadzenia gospodarstwa domowego w budynku objętym wnioskiem; art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 w zw. z art. 40 ust. 2 ustawy poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, skutkujące błędnym ustaleniem stanu faktycznego i przez to uznaniem, że podczas powodzi potrzeby bytowe skarżącej były zaspokojone, bo na czas remontu mieszkała w najmowanym lokalu oraz pominięcie faktu, że jej potrzeba bytowa skoncentrowana była nieprzerwanie w budynku przy ul. [...] w N. i pozostawała niezaspokojona już po zakończeniu umowy najmu wskutek uszkodzenia budynku; art. 77 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do całości zebranego materiału i pominięcie jego części nie ma wpływu na poprawność rozstrzygnięcia; art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z wadliwym uzasadnianiem bez wskazania podstawy prawnej i faktycznej podjętego rozstrzygnięcia.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skarżąca w uzasadnieniu wskazała, że organy pominęły fakt, iż oświadczyła do akt o tym, że nie zmieniła adresu zamieszkania i adresu pocztowego, a swoje codzienne życia koncentrowała w domu w N. przy ul. [...]. Przechowywała tam, w domku na ogrodzie, cenne rzeczy osobiste oraz rzeczy niezbędne i codziennego użytku, a zmiana, tylko fizyczna bez charakteru stałości miejsca zamieszkania była wymuszona pracami remontowymi. Podkreśliła, że dom w N. przy ul. [...] nieprzerwanie pozostawał centrum życiowym jej rodziny i miejscem, z którym byli trwale związani.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym

W piśmie procesowym z dnia 25 grudnia 2025 r. skarżąca przychyliła się do wniosku Kolegium o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przeprowadzona przez Sąd ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 1423 - dalej jako: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu, nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego i proceduralnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa materialnego.

Nakreślony powyżej, przy omawianiu stanowisk organów obu instancji, jak i skarżącej, relewantny dla sprawy stan faktyczny nie jest w istocie kontestowany przez strony sporu. Nie budzi też wątpliwości samego Sądu i ma swoje odzwierciedlenia w aktach administracyjnych. Został również drobiazgowo przedstawiony w zaskarżonej decyzji Kolegium. Jest dobrze znany stronom. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego w tym miejscu pełnego przytaczania.

Bezsporną okolicznością w niniejszej sprawie jest bowiem to, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego w kwocie do 200 000 zł na remont budynku mieszkalnego położonego w N. przy ul. [...] w związku ze szkodami, które poniosła w wyniku powodzi z września 2024 r., czyli w związku z wystąpieniem zdarzenia noszącego znamiona klęski żywiołowej. Nie jest również sporne, że w związku z zalaniem wskazany budynek uległ uszkodzeniu, a skarżąca doznała szkody majątkowej. Natomiast okolicznością sporną było to, czy w budynku tym skarżąca realizowała własną potrzebę bytową (mieszkaniową).

W ocenie Sądu, w tak ustalonych realiach faktycznych sprawy, należało ocenić prawidłowość wykładni i zastosowania prawa materialnego przez Kolegium w kontekście zarzutu jego naruszenia akcentowanego w skardze. W tym celu należy omówić kompleks przepisów regulujących sytuację prawną strony ubiegającej się o pomoc remontowo-budowlaną na usuwanie skutków powodzi.

Jak stanowi art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 654 ze zm. - dalej jako: "ustawa powodziowa") - użyte w ustawie określenie "poszkodowany" oznacza w szczególności osobę fizyczną, która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu.

Na zasadzie art. 40 ust. 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, przy czym według art. 39 ust. 1-2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i 2 u.p.s., może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.

Zauważyć jednak należy, że ustawodawca dokonał zmian normatywnych, mających zastosowanie w sprawach dotyczących pomocy państwa udzielanej poszkodowanym wskutek powodzi z września 2024 r., modyfikujących warunki przyznania zasiłku celowego. Zmiany te wprowadzono: ustawą z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1473 ze zm. - dalej nadal: "ustawa zmieniająca") oraz ustawą z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1717 - dalej jako: "ustawa z dnia 21 listopada 2024 r.").

Mocą art. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. wprowadzono zmiany ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, zaś mocą jej art. 19 wprowadzono zmiany ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw.

Przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. weszły w życie, co do zasady, w dniu 26 listopada 2024 r.

Zgodnie z art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, obowiązującym od dnia 26 listopada 2024 r., zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 u.p.s., z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny. Część zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, wypłaca się w kwocie 50 000 zł przed wydaniem decyzji o ustaleniu prawa do tego zasiłku, na podstawie wniosku złożonego przez osobę poszkodowaną w terminie 4 dni od dnia złożenia wniosku (art. 69b ust. 3 ustawy zmieniającej). W przypadku nieustalenia prawa do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, albo ustalenia kwoty tego zasiłku w wysokości niższej niż określona w art. 69b ust. 3 albo 4 ustawy zmieniającej, wypłacona część zasiłku podlega zwrotowi odpowiednio w kwocie wypłaconej albo w kwocie różnicy między kwotą wypłaconą a kwotą zasiłku ustaloną zgodnie z art. 69b ust. 4 i 5 ustawy zmieniającej (art. 69b ust. 6 ustawy zmieniającej). Część zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, podlegającą zwrotowi uznaje się za świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 6 pkt 16 u.p.s. (art. 69b ust. 7 ustawy zmieniającej).

W treści uzasadnienia projektu ustawy z 21 listopada 2024 r. (druk sejmowy nr 802, Sejm X Kadencji, powszechnie dostępny na stronie: https://www.sejm.gov.pl) zapisano, że zaproponowane rozwiązania służą dostosowaniu, uproszczeniu i usunięciu wątpliwości interpretacyjnych przy przyznawaniu, wypłacie i rozliczeniu zasiłków celowych z pomocy społecznej przeznaczonych na cele remontowo-budowlane.

W ustawie z dnia 21 listopada 2024 r. nie występują przepisy przejściowe, co wskazuje na konieczność stosowania art. 69b ustawy zmieniającej do osoby albo rodziny, które poniosły stratę w wyniku klęski żywiołowej, to jest powodzi we wrześniu 2024 r., z uwzględnieniem stanu faktycznego danej sprawy.

W art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. unormowano, że przepisy art. 69b ustawy zmieniającej stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu.

Chociaż wspomniany przepis art. 69b ustawy zmieniającej nawiązuje do treści art. 40 ust. 2 u.p.s., to w istocie ustanawia nową formę świadczenia w postaci "zasiłku celowego z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego".

Co jest jednak najistotniejsze w świetle jednoznacznego brzmienia art. 69b ust. 1 ustawy nowelizującej omawiany zasiłek celowy "jest przyznawany" osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., a nie "może być przyznany" - jak stanowi art. 40 ust. 2 u.p.s. Oznacza to, że decyzja w sprawie takiego zasiłku nie jest decyzją wydawaną przy zastosowaniu uznania administracyjnego, lecz pozostaje decyzją związaną. Przyznanie pomocy jest obligatoryjne jeśli wnioskodawca spełnia ustawowe kryteria udzielenia pomocy ze środków publicznych: jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (1), niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej osoby albo rodziny (2).

Pomoc z art. 69b ustawy zmieniającej jest zatem przyznawana na wskazane w ustawie cele i niezależnie od dochodu oraz sytuacji majątkowej osoby albo rodziny. Przepis jest jasny i jego sens oczywisty. Sąd nie odnajduje żadnego uzasadnienia aksjologicznego (żadnych wartości i zasad), które usprawiedliwiałoby zajęcie przeciwnego stanowiska. Z przepisu art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej jasno wynika, że "zasiłek jest przyznawany" osobie, która poniosła stratę w wyniku powodzi. Zadaniem organu pomocowego jest ustalenie, czy osoba ubiegająca się o pomoc remontowo-budowlaną poniosła stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. wskutek zalania lokalu mieszkalnego. Sytuacja taka wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, co zostało potwierdzone w toku postępowania administracyjnego.

Oczywiście należy pamiętać o ogólnej przesłance przyznania zasiłku celowego z u.p.s., tj. o przesłance "niezbędnej potrzeby bytowej". Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (zob. W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, s. 192 w: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el. 2021). Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 482/14 oraz wyrok WSA w Gliwicach z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 74/23).

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 959/20; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 20 maja 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 19/25).

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że organy zasadnie uznały, iż w dacie wystąpienia powodzi z września 2024 r. skarżąca miała zaspokojoną niezbędną potrzebę bytową, tj. mieszkaniową. Organy niewątpliwie bowiem wykazały, że w dacie wystąpienia powodzi skarżąca, w domu objętym wnioskiem, nie realizowała własnych potrzeb mieszkaniowych. Od października 2023 r., podczas powodzi, jak i obecnie, mieszka z rodziną w mieszkaniu w domu wielorodzinnym po innym adresem w [...] w N. Nie zna - jak oświadczyła pracownikowi socjalnemu - numeru tego mieszkania i jego dokładnego adresu, a mieszkanie odstąpił jej znajomy na czas remontu, więc nie ma podpisanej formalnej umowy. Fakt ten skarżąca potwierdziła zarówno podczas wywiadu środowiskowego, jak i w złożonych do sprawy oświadczeniach.

W tej sytuacji okoliczność, że skarżąca jest właścicielem nieruchomości położonej w N. przy ul. [...], która została uszkodzona w wyniku powodzi nie może przesądzać o spełnieniu przez skarżącą przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jakkolwiek Sąd nie kwestionuje strat poniesionych w budynku przy ul. [...] w N., wskazanym we wniosku, to rację mają organy, że na dzień wystąpienia powodzi skarżąca niewątpliwie miała zaspokojoną niezbędną potrzebę bytową, a za taką potrzebę należy uznać konieczność posiadania miejsca zamieszkania. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, lokal, w którym mieszkała skarżąca wraz z rodziną od października 2023 r., w czasie powodzi i obecnie, w którym prowadzi gospodarstwo domowe, jest położony w [...] w N. (strona nie podała jego adresu). Z akt nie wynika by został on zalany i zniszczony. Wobec powyższego skarżąca miała możliwość zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej w mieszkaniu przy w [...] w N., w związku z czym nie jest uprawniona do żądania przyznania zasiłku celowego w związku ze stratami poniesionym w czasie powodzi w domu przy ul. [...] w N. Strata spowodowana powodzią musi zawierać się w granicach niezbędnych potrzeb bytowych, co nie miało miejsca w przypadku skarżącej.

Nie ma znaczenia, czy straty materialne dotyczące domu w N. przy ul. [...] były spowodowane wystąpieniem zdarzenia losowego, powodzi. Sytuacja skarżącej nie spełnia bowiem innej ogólnej przesłanki przyznania zasiłku celowego - zaistnienia niezbędnej potrzeby życiowej, tj. mieszkaniowej.

W tym miejscu wyjaśnić jeszcze przyjdzie, że ww. ustawowe przesłanki przyznania świadczenia są uzupełniane przez wspomniane już wcześniej Zasady. Chodzi tutaj jednak nie tyle o aspekt limitowania świadczonej pomocy lecz - o czym też wcześniej wspomniano - o uniknięcie nierównego traktowania osób, które znalazły się w identycznej lub podobnej sytuacji w wyniku klęski żywiołowej oraz o racjonalne wydatkowanie środków publicznych.

Pomoc udzielana na podstawie omówionych wyżej regulacji stanowi wykonywanie przez gminę zadania zleconego z zakresu administracji rządowej (art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy). Sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego ustala wojewoda (art. 22 pkt 1 ustawy), zaś gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę (art. 110 ust. 2 ustawy). Choć ustanowione w oparciu o art. 22 pkt 1 ustawy wytyczne nie mają charakteru aktu prawa miejscowego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych z art. 40 ust. 2 ustawy, to jednak wiążą gminę na podstawie art. 110 ust. 2 ustawy i powinny być respektowane przez gminę przy wypłacie, na podstawie art. 40 ust. 2 ustawy, zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 3501/16).

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zatwierdził 18 października 2024 r. powołane już wyżej Zasady. W ich postanowieniach ogólnych w części I ust. 1 pkt 2 lit. a podano, że pomoc jest udzielana między innymi w formie pomocy remontowo-budowlanej, przyznawanej na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 ustawy, na którą składają się zasiłek na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi, zwany dalej: "zasiłkiem na odbudowę budynku mieszkalnego". Przechodząc dalej, wskazać należy, że w części I ust. 6 pkt 1 Zasad wskazano, że zasiłki remontowo-budowlane przyznawane są rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, zwanymi dalej "osobami uprawnionymi", jeśli w dniu wystąpienia powodzi prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym, które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia. Kwota zasiłku na odbudowę budynku mieszkalnego wynosi do 200 tys. zł, przyznawanego w związku ze szkodami w jednym budynku/lokalu mieszkalnym (Część III ust. 1). Natomiast zgodnie z częścią III ust. 9 zdanie pierwsze Zasad jeżeli w zniszczonym lub uszkodzonym budynku/lokalu mieszkalnym gospodarstwo domowe nie było prowadzone w dniu powodzi, nie zachodzą przesłanki do przyznania pomocy.

Regulacje Zasad powinny być harmonijnie stosowane wraz z przepisami rangi ustawowej, tak aby nie niweczyły celu i istoty pomocy społecznej. Wspomniane przepisy Zasad mają na celu uporządkowanie kwestii legitymacji wnioskodawcy, tak aby uniknąć sytuacji nierównego traktowania uprawnionych do pomocy (np. poprzez dublowanie świadczeń). W niniejszej sprawie skarżąca niewątpliwie również według przytoczonych Zasad nie posiada legitymacji by ubiegać się o sporną pomoc.

Uwzględniając treść uzasadnień ocenianych decyzji nie sposób skutecznie zarzucać organom, że nie wyjaśniły i nie rozważyły w sposób dokładny i wszechstronny sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca. Bezsporny jest bowiem fakt, że w okresie poprzedzającym powódź i w jej trakcie, od października 2023 r. dom, którego dotyczył wniosek nie służył skarżącej i jej rodzinie do zaspokajania ich potrzeby mieszkaniowej. Wynika to wprost z oświadczeń skarżącej. Ponadto Kolegium dokonało analizy zestawienia opłat za media, która wykazała mniejsze zużycie, co potwierdza oświadczenie skarżącej, że nie realizowała potrzeb mieszkaniowych w spornej nieruchomości. Z kolei subiektywne przekonanie skarżącej, że straty przez nią poniesione są tego rodzaju, iż winny być zrekompensowane, nie oznacza, że organ jest zobowiązany uwzględnić takie żądanie. W przekonaniu Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania wniosku i wydania decyzji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na remont/odbudowę budynku mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi. Nie zostały przy tym ujawnione jakiekolwiek okoliczności mogące podawać w wątpliwość ustalony stan faktyczny.

Reasumując, stwierdzić przyjdzie - wbrew zarzutom skargi - że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i jego oceny zgodnie z zasadami, wynikającymi z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd miał również na uwadze, że Kolegium wskazało - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie było podstaw prawnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Sam fakt, że skarżąca miała zamiar zamieszkać ponownie w domu objętym wnioskiem, z punktu widzenia przesłanek przyznania wnioskowanej pomocy finansowej, nie miał żadnego znaczenia. Stąd też nie było podstaw do prowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w tym kierunku.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.