Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie NSA Stanisław Śliwa /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2022 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 10 listopada 2021 r. nr SKO.4111/971/2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr MOPS.ŚR.5222/002954/2021; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej Z. B. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Decyzją z dnia 10 listopada 2021 r. nr SKO.4111/971/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Rzeszowie po rozpoznaniu odwołania Z. B. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr MOPS.ŚR.5222/002954/2021 w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada

2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej w dalszej części jako "u.ś.r.".

Organ I instancji odmówił wnioskodawczyni Z. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem W. B. Burmistrz ustalił na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w [...], że W. B. posiada pierwszą grupę inwalidów przyznaną na stałe. Dokument nie określa natomiast od kiedy niepełnosprawność istnieje. Powyższe organ uznał jako przeszkodę w przyznaniu świadczenia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ ustalił również, że wnioskodawczyni ma prawo do emerytury w wysokości 1196,22 zł miesięcznie począwszy od dnia 1 marca 2020 r., co potwierdza decyzja o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2020 nr [...] wydana przez Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w [...]. Okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Burmistrz wskazał również, że niemożność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynika także z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u. ś.r., wedle którego świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni posiada tymczasem umiarkowany stopień niepełnosprawności, co potwierdza orzeczenie wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 26 sierpnia 2015 r. Nr [...] bezterminowo.

Z. B. odwołała się od powyższej decyzji. Zwróciła uwagę, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób

sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania

niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Podniosła również, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 - pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", ma na myśli także współmałżonków. A zatem przepis ten ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołująca się zwróciła także uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Zastosowanie tych reguł interpretacyjnych wyłącza zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.

SKO w Rzeszowie, decyzją z dnia 10 listopada 2021 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podniosło, że skutkiem powołanego przez odwołującą się wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności, należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego. Wprawdzie wyrok ten nie spowodował utraty mocy obowiązującej powołanego przepisu, ale zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w przedmiotowym orzeczeniu. Organ administracji ma więc obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia. W świetle powyższego Kolegium wskazało, że organ I instancji niesłusznie oparł zakwestionowaną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją. Zdaniem SKO, Burmistrz dokonał także błędnej wykładni art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Małżonek należy bowiem do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród obowiązków małżeńskich istnieje bowiem obowiązek wzajemnego przyczyniania się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla wzajemnego dobra, co wynika z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tym samym, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji.

Zdaniem Kolegium, nie jest jednak możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia odwołującej z uwagi na negatywną przesłankę przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., bowiem Z. B. ma ustalone prawo do emerytury. Organ podniósł, że stanowisko dopuszczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym uznawane jest za niedopuszczalne w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z orzecznictwa tego wynika natomiast, że prawidłowa jest taka wykładnia przepisów, która pozwala na przyznanie prawa do świadczenia

pielęgnacyjnego emerytom opiekunom w wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. jednakże pod warunkiem spełnienia niezbędnej przesłanki w postaci dokonania przez opiekuna wyboru jednego z w/w świadczeń, co może przybrać formę zawieszenia emerytury na podst. art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291). Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w postaci posiadania przez Z. B. prawa do emerytury nie została wyeliminowana przez zawieszenie tego prawa na podstawie przytoczonego wyżej art. 103 ust. 3. Odwołująca się, działająca przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, jeszcze przed datą wydania zaskarżonej decyzji miała bowiem wiedzę co do możliwości

dokonania takiego wyboru. Wskazuje na to, zdaniem organu, jednoznacznie treść

wniosku o przyznanie prawa do dochodzonego świadczenia, jak również brzmienie odwołania od zaskarżonej decyzji, w którym pełnomocnik wskazuje, iż z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Okoliczność ta przemawia więc za brakiem podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 9 K.p.a., jak też przyjęcia po stronie odwołującej się nieznajomości prawa, o której mowa w tym

przepisie. Do dnia wydania niniejszej decyzji, odwołującą sie ani nie przedłożyła

decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury ani nie poinformowała o wystąpieniu do

właściwego organu z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury.

Z. B. zaskarżyła decyzję SKO w Rzeszowie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez nieprawidłowe uznanie, że

pobieranie przez nią świadczenia emerytalnego wyklucza

możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze

sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem W.

B.,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy

przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art.

77, art. 79 a K.p.a. przez niepoinformowanie jej przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez nią emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2021 r., ewentualnie uchylenie

w całości zaskarżonej decyzji. Wskazała, że w sytuacji, gdy organ II instancji stwierdził, że jedyną przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury, powinien ją o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia tej negatywnej przesłanki. Odnosząc się do jej świadomości co do takiej konieczności skarżąca wskazała, że pobieranie przez nią emerytury nie było jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego wymagany wniosek nie został złożony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z mocy art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", decyzja administracyjna może stanowić przedmiot kontroli sądowej. Kontrolę tę sąd sprawuje mając na uwadze kryterium zgodności z prawem, co wprost wynika z brzmienia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.). Analizując sprawę sąd sprawdza, czy doszło do uchybień przepisom prawa, jednak tylko niektóre z nich dają podstawę do wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. I tak, wedle art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd uchyla decyzję w całości lub w części jeśli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, w myśl art. 135 P.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Kwestionowaną w niniejszej sprawie decyzją SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium nie zgodziło się z argumentacją organu I instancji o zachodzeniu dwóch przesłanek negatywnych przyznania tego świadczenia. Wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną po ukończeniu wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie to nie spowodowało wprawdzie utraty mocy obowiązującej powołanego przepisu, ale zrodziło konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w przedmiotowym orzeczeniu. Skutkiem tego jest konieczność przyjęcia, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności, należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego.

Ze stanowiskiem SKO należy się w pełni zgodzić. Wobec wymienionego wyżej wyroku Trybunału - którego treść jest z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP wiążąca, tak dla organów administracji, jak i sądów administracyjnych, stanowiąc istotną wskazówkę interpretacyjną - przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom opiekującym się niepełnosprawnym, którego niepełnosprawność powstała w innym okresie niż ten wynikający z powołanego art. 17 ust. 1b u.ś.r. bądź też nieznana jest data jej powstania, należy rozpatrywać bez tej przesłanki. W konsekwencji, organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b tego aktu, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym, niemożność ustalenia daty powstania u W. B. niepełnosprawności nie mogła przemawiać za odmową uwzględnienia wniosku skarżącej.

W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia Kolegium zanegowało również istnienie innej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tej wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a stanowisko to należy podzielić Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie może budzić wątpliwości, że małżonek osoby wymagającej opieki mieści się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wedle tego przepisu, świadczenie to przysługuje innym (tzn. niż wymienione w pkt od 1 do 3) osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Obowiązki pomiędzy małżonkami regulują przepisy ostatnio wskazanej ustawy, dalej określanej jako "K.r.i.o.". Według więc art. 23 tego aktu, małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, z mocy art. 27 K.r.i.o., oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Z kolei, art. 60 K.r.i.o. normuje kwestię dostarczania małżonkowi środków utrzymania w sytuacji rozwodu, a art. 130 K.r.i.o. w sytuacji pozostawania przez małżonków w separacji. Przy czym, obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie.

Wskazane regulacje świadczą zatem o tym, że pomiędzy małżonkami istnieje niewątpliwie obowiązek wzajemnej alimentacji. W orzecznictwie sądowym niejednokrotnie wskazywano, że ustawodawca wyszedł z założenia, iż w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zobowiązanie współmałżonka do sprawowania opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Źródłem obowiązku jest wola ustawodawcy. Dopiero, gdy oboje małżonkowie są niepełnosprawni w stopniu znacznym, co wyklucza dopełnienie przez nich obowiązku wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia i niedołężność, wówczas ustawodawca wprowadza wyjątek, zezwalając by świadczenie pielęgnacyjne było przyznane podmiotom, o których mowa w art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. Pozostawanie osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza więc - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.02.2022 r. I OSK 1015/21).

Mając powyższe na uwadze należy więc stwierdzić, że to właśnie małżonek niepełnosprawnego jest w pierwszej kolejności zobowiązany do opieki nad nim, a więc i uprawniony do uzyskania w związku z tym świadczenia pielęgnacyjnego (w razie, gdy spełnia wszystkie niezbędne warunki w tym zakresie). Opiekę tę może zaś sprawować tylko wówczas, gdy jest do niej zdolny, a zatem wtedy, kiedy sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bowiem wówczas on także wymaga czynności opiekuńczych.

Fakt więc, że W. B. ma żonę, która nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie mógł skutkować odmową przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie uwzględniając wniosku skarżącej Kolegium podzieliło natomiast pogląd Burmistrza Miasta [...] o zachodzeniu przeszkody wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m. in. prawo do emerytury. Powołując się na orzecznictwo sądowe SKO podniosło, że prawidłowa jest taka wykładnia przepisów, która pozwala na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego emerytom opiekunom w wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. jednakże pod warunkiem dokonania przez takiego opiekuna wyboru jednego ze wskazanych świadczeń. Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie powyższa przesłanka negatywna nie została wyeliminowana przez zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Wskazało, że strona - działająca przez profesjonalnego pełnomocnika - miała bowiem wiedzę co do możliwości dokonania takiego wyboru, na co wskazuje treść wniosku inicjującego niniejszą sprawę, jak i brzmienie złożonego odwołania. Dlatego też, zdaniem organu II instancji, brak podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 9 K.p.a., jak też przyjęcia po stronie odwołującej się nieznajomości prawa.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem Kolegium co do tego, że osoba mająca ustalone prawo do emerytury może w drodze wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako tego, które chce pobierać, wyeliminować negatywną przesłankę jego przyznania, a wyboru tego może dokonać przez uzyskanie decyzji o wstrzymaniu wypłaty pobieranej emerytury. Kwestia ta jest obecnie jednolicie postrzegana w orzecznictwie sądowym, które przeszło w tym względzie pewną ewolucję. Ostatecznie jednak przyjęto, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 poz. 291 ze zm.), dalej zwanej "u.e.r.F.U.S." zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. W świetle zaś art. 134 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 2 wskazanego aktu, w razie powstania okoliczności uzasadniających zawieszenie prawa do świadczenia wypłatę tego świadczenia wstrzymuje się, poczynając zasadniczo od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (por. wyroki NSA: z 18.06.2020 r. I OSK 254/20, z 23.02.2022 r. I OSK 1080/21).

Przed wydaniem w dniu 31 sierpnia 2021 r. decyzji Burmistrz Miasta [...] skierował do skarżącej pismo (datowane na 27 lipca 2021 r.), w którym poinformował ją o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie i o tym, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że decyzja może być odmowna. W piśmie tym organ zacytował brzmienie istotnych w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał też m. in., że ustalone prawo do emerytury stanowi negatywną przesłankę natury przedmiotowej, uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia. Podkreślił, że obowiązujące przepisy nie przewidują w takiej sytuacji możliwości wyboru pomiędzy przysługującymi świadczeniami. Stwierdził, że bez wcześniejszego wyeliminowania decyzji przyznającej prawo do emerytury nie jest możliwe przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz pouczył też o możliwości przedstawienia m. in. dokumentu potwierdzającego zawieszenie lub brak prawa do emerytury. Następnie, w wydanej decyzji organ ponowił tę argumentację. Dodał, że nie jest uprawniony do przyznania stronie różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością emerytury, jak też do wypłaty tego pierwszego świadczenia w pełnej, ustawowej kwocie, a zmiana stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy.

SKO w Rzeszowie uznało, że strona miała możliwość wyeliminowania negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jednak nie uczyniła tego pomimo, że była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika (radcę prawnego). W takich więc uwarunkowaniach brak było podstaw do przychylenia się do złożonego wniosku.

Sąd nie podziela zapatrywania Kolegium. Z mocy art. 9 K.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Wedle zaś art. 79a § 1 K.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Powołane unormowania mają bardzo istotne znaczenie dla strony prowadzonego postępowania administracyjnego. Pozwalają jej bowiem mieć realny wpływ na jego wynik i nie dopuszczają do tego, by z niewiedzy strona nie pogorszyła jej sytuacji procesowej czy materialnoprawnej. Dochowanie przez organ wynikających z nich obowiązków świadczy o wypełnieniu przez niego innego obowiązku tj. prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Szczególnego znaczenia przepisy te nabierają w sprawach o dużej wrażliwości społecznej, gdzie rozstrzyga się o bardzo istotnych dla strony kwestiach. Takimi bez wątpienia są te dotyczące prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które przysługuje w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. W sprawach tych częstokroć, jeśli nie zawsze, występują skomplikowane okoliczności faktyczne w postaci trudnej czy nawet bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i to nie tylko osoby w związku z opieką nad którą wnioskodawca ubiega się o świadczenie, jak też problemy natury finansowej. Dlatego też należy w takich sytuacjach oczekiwać od organów większej "czujności" i podejmowania takich kroków, które nie dopuszczą do pokrzywdzenia strony. Wymóg ten należy odnieść także do sytuacji, kiedy strona występuje w sprawie za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika. Przepisy prawa podlegają bowiem interpretacji przez sądy, a te zajmują czasem różne stanowiska w podobnych stanach faktycznych. Tym samym, praktyka organów, opierających się na orzeczeniach sądowych jest także różna. Nie sposób więc wymagać nawet od zawodowego pełnomocnika, a tym bardziej od strony nie mającej przygotowania prawniczego, by przewidział stanowisko organu w danej sprawie.

Odnosząc powyższe do realiów sprawy rozpoznawanej należy podnieść, że Burmistrz Miasta [...] wykazał się niekonsekwencją w zakresie wyrażanych poglądów. We wskazanej informacji z dnia 27 lipca 2021 r. (co należy podkreślić – skierowanej do samej strony tj. z pominięciem reprezentującego ją pełnomocnika) organ podniósł, że strona nie ma możliwości dokonania wyboru świadczenia, które chciałaby pobierać, dlatego też aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winna wyeliminować decyzję przyznającą jej prawo do emerytury. Natomiast kilka linijek niżej Burmistrz pouczył wnioskodawczynię o możliwości przedłożenia dokumentu bądź potwierdzającego nieposiadanie prawa do emerytury bądź też jej zawieszenie. Trudno uznać, by tego rodzaju informacja była jasna i jednoznaczna, co oznacza, że strona miała prawo mieć wątpliwości co do stanowiska Burmistrza w jej sprawie. SKO w Rzeszowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, nie zauważając wskazanej niejednoznaczności stanowiska tego organu, a koncentrując swoją uwagę na kwestii fachowości pełnomocnika strony. Tego rodzaju postępowania nie można, zdaniem Sądu, zaaprobować w warunkach sprawy. Informacja pochodząca od organu administracji publicznej musi być klarowna. Strona po zapoznaniu się z nią nie może się zastanawiać co do jej rzeczywistej treści. Ze względu na to, że tej jasności w sprawie zabrakło, Kolegium winno było skierować do wnioskodawczyni nową informację, tym razem już nie budzącą jakichkolwiek wątpliwości co do tego, co stanowi rzeczywistą przeszkodę w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. SKO w Rzeszowie nie podjęło jednak takiego działania, a utrzymało w mocy negatywną dla skarżącej decyzję organu I instancji, dopuszczając się naruszenia przepisów postępowania określonych w art. 7, art. 8, art. 9 czy art. 77 § 1 K.p.a.

Z przytoczonych powodów Sąd w pkt I wyroku uchylił tak zaskarżoną decyzję, jak i decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a. W ponownym postępowaniu Burmistrz [...] jednoznacznie pouczy stronę o możliwości wyeliminowania przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie pobieranego świadczenia emerytalnego, skutkującego koniecznością wydania przez ten organ decyzji o wstrzymaniu wypłaty tego świadczenia.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Koszty te to wynagrodzenie pełnomocnika wynoszące 480 zł zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).