Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, , , po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Rz 232/19 odmawiające wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w podatku od towarów i usług za maj 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 27 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił R.M. (dalej: skarżący) wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2019 r. w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w podatku od towarów i usług za maj 2015 r. Podstawą prawną wydanego orzeczenia był art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.).

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że skarżący w skardze na przedmiotową decyzję zawarł wniosek o wstrzymanie jej wykonania. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że wykonanie zaskarżonej decyzji rodzi niebezpieczeństwo utraty płynności finansowej skarżącego i wyrządzenia mu znacznej szkody, jak również spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (prawnych i faktycznych), polegających przede wszystkim na konieczności rozwiązania stosunku pracy z zatrudnionymi pracownikami oraz zgłoszenia wniosku o upadłość, skutkującego m.in. ryzykiem upadłości likwidacyjnej, podziałem składników majątku skarżącego pośród wierzycieli i utraty stałych klientów. Skarżący wskazał na trudne do odwrócenia skutki w postaci uszczuplenia dochodów Skarbu Państwa z tytułu podatku dochodowego, podatku od towarów i usług i innych obciążeń publicznoprawnych, które ponosi.

Rozpoznając wniosek, Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżący wprawdzie wskazał na kilka okoliczności, które jego zdaniem powinny skutkować wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji, jednak uczynił to zbyt ogólnie. Okoliczności, na które powoływał się skarżący, tj. wielkość kwoty określonej decyzją (ewentualne jej przymusowe ściągnięcie), które spowodować może trudne do odwrócenia skutki, w tym m.in. konieczność zgłoszenia wniosku o upadłość oraz przyszłe uszczuplenie należności publicznoprawnych z uwagi na utratę płynności finansowej – nie są wystarczającą podstawą do uznania przedmiotowego wniosku za zasadny. Zaprezentowane prognozy nie stanowią faktów, lecz są jedynie przypuszczeniami. Dlatego, zdaniem Sądu, nie można stwierdzić, że Skarżący wykazał konieczność przyznania mu ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe uznanie, że okoliczności uzasadniające wstrzymanie wykonania muszą być udowodnione "faktami", a nie "prognozami", podczas gdy art. 61 § 3 P.p.s.a. wymaga wykazania niebezpieczeństwa spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a nie wystąpienia tych skutków, stąd odmowa zbudowana na zarzucie, że skarżący przedstawił "jedynie przypuszczenia" nie ma oparcia w literze prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z art. 61 § 3 P.p.s.a. wynika, że instytucja wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonej decyzji lub postanowienia ma charakter uznaniowy. Użyte w tym przepisie wyrażenie "sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie" oznacza, że pozytywne orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji może, lecz nie musi, być wydane nawet w wypadku, gdy występują w sprawie przesłanki w nim przewidziane, od zaistnienia których ustawodawca uzależnia wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu (rozstrzygnięcie o charakterze uznaniowym). Sąd, wydając orzeczenie na podstawie art. 61 § 3 P.p.s.a. powinien swoje rozstrzygnięcie oprzeć zarówno na ocenie wniosku skarżącego, jak i na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy, w aspekcie wystąpienia, bądź też nie wystąpienia, przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, tj. niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenie skutków. Jednakże uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa na stronie skarżącej.

Naczelny Sąd Administracyjny wykonując kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia nie dostrzega nieprawidłowości w przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji ocenie wniosku. Argumentacja, którą zaprezentował Sąd pierwszej instancji na poparcie swojego stanowiska, jest przekonywująca i koresponduje z treścią oświadczeń skarżącego oraz złożoną przez niego dokumentacją. Nie można również uznać, że przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji analiza sytuacji finansowej skarżącego była nierzetelna.

Zasadnie podniósł Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie przedstawił konkretnych danych dotyczących jego sytuacji finansowej i majątkowej, które wskazywałyby na rzeczywiste i realne niebezpieczeństwo postanowienia w stan upadłości. W oparciu o przedłożony rachunek zysków i strat oraz bilans nie jest bowiem możliwe ustalenie, czy skarżący ma problemy z terminowym regulowaniem swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Do wniosku nie dołączono żadnych dokumentów w oparciu, o które możliwe byłoby ustalenie wartości środków pieniężnych, które posiada (np. wyciągów z rachunków bankowych). Należy również pamiętać, że wynik finansowy może być zniekształcony przez zdarzenia mające charakter niepieniężny, którym nie towarzyszy przepływ gotówki np. amortyzację czy tworzenie i rozwiązywanie rezerw – lub działania jednorazowe – np. wyprzedaż majątku. Takich informacji należy poszukiwać w dodatkowych dokumentach, których nie przedstawiono.

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. Sąd musi dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 P.p.s.a. Przedstawiając Sądowi ograniczony materiał dowodowy wnioskujący nie zaprezentował w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym Sąd na podstawie ograniczonych dokumentów zmuszony był ocenić jej wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Zauważyć należy, że każde przymusowe egzekwowanie należności pieniężnej jest dolegliwe dla dłużnika (może skutkować koniecznością ograniczenia, a w szczególnych okolicznościach – upadłością), nie oznacza to jednak, że taka perspektywa, jako możliwe uzasadnienie każdego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, wypełnia automatycznie przesłanki ustawowe jej zastosowania. Aby wniosek mógł być uwzględniony, wnioskujący musi wskazać konkretne, realne zagrożenia płynące z wykonania orzeczenia. Sąd musi mieć pełną wiedzę o okolicznościach uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji oraz mieć możliwość jej zweryfikowania.

Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji powodująca obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej, wpisanej w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucyjnymi, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Stanowisko takie ugruntowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 września 2014 r., sygn. akt II OZ 942/14; z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 15/15; z 26 listopada 2011 r., sygn. akt I FZ 424/14, publ. w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczeniansa.gov.pl). W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Z kolei w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Służy to ochronie strony.

Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę przestawione przez skarżącego dokumenty źródłowe i argumentację wniosku, prawidłowo ocenił Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w rozpatrywanym przypadku przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., nie zostały spełnione.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.