Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Asesor WSA Agnieszka Banach (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019r. sprawy ze skargi J.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 lutego 2019r. znak: [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 lutego 2019 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej też jako "Kolegium"), po rozpoznaniu zażalenia J. G., uchyliło w całości postanowienie wydane z upoważnienia Burmistrza M. J. z dnia 14 listopada 2018 r. znak: [...] w sprawie: ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, wszczętego na wniosek I. W., zakończonego decyzją z dnia 16 października 2018 r., na kwotę [...]zł oraz ustalenia, że koszty postępowania ponoszą strony postępowania w następującej wysokości: w kwocie [...]- I. W., w kwocie [...]zł - J. G. i w to miejsce orzekło następująco:

1. ustalić koszty postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości położonych w obrębie geodezyjnym 20 Łysaków Pod Lasem, gm. J., oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 79 i 81, na kwotę [...]zł;

2. zobowiązać do poniesienia powyższych kosztów strony postępowania, tj.:

- I. W. w kwocie [...]zł, która to kwota została już uiszczona,

- J. G. w kwocie [...]zł;

3. zobowiązać do uiszczenia powyższych kosztów J. G. w kwocie [...]zł w terminie 7 dni od dnia, w którym postanowienie Kolegium zostanie stronom doręczone, na konto Urzędu Miejskiego w J..

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."). Postępowanie zostało wszczęte na wniosek I. W., który wniósł o rozgraniczenie działki nr [...] z działką nr [...]. Do czynności przeprowadzenia rozgraniczenia został upoważniony geodeta. Rozgraniczenie nastąpiło decyzją z dnia 16 października 2018 r. znak: [...] Następnie organ pierwszej wydał ww. postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, na które zażalenie wniósł J. G..

Rozpatrując zasadność zażalenia, Kolegium przytoczyło treść art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 2101 ze zm., dalej w decyzji w skrócie "Pgik"), wyjaśniając istotę i sposób prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Kolegium wskazało, że przepisy tej ustawy nie zawierają regulacji odnośnie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, w związku z tym do ustalania tych kosztów należy stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dział IX (art. 262 - 265) dotyczące opłat i kosztów postępowania. Przepisy art. 262 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. stanowią w szczególności, że stronę obciążają koszty postępowania administracyjnego poniesione w interesie strony. Organ odwoławczy, kierując się dodatkowo dyspozycją art. 263 § 1 k.p.a., uznał więc za prawidłowe zaliczenie do kosztów postępowania rozgraniczeniowego w niniejszej sprawie kosztów wynagrodzenia uprawnionego geodety, upoważnionego do dokonania czynności ustalenia granic, które zgodnie z fakturą wyniosły kwotę [...]zł brutto. Kolegium wskazało, że koszty w całości zostały pokryte przez G. J..

Kolegium wskazało, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie, co jest powiązane z zasadą sformułowaną w art. 152 k.c., że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczaniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Skoro postępowanie rozgraniczeniowe toczy się w istocie w interesie wszystkich podmiotów uczestniczących w rozgraniczeniu (wszystkich właścicieli sąsiednich i rozgraniczanych nieruchomości), to też są oni zobowiązani do udziału w tych kosztach bez względu na to, kto spośród tych osób wnioskował o wszczęcie tego postępowania. Organ odwoławczy na poparcie swojego stanowiska powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS [...].

Dalej Kolegium wyjaśniło, że rozgraniczenie dotyczyło granicy pomiędzy działką nr [...] - stanowiącą własność I. W. i nr [...] - stanowiącą własność J. G.. Koszty postępowania rozgraniczeniowego ww. nieruchomości wyniosły [...] zł. Kwotę [...]zł należało zatem podzielić przez 2, co daje kwotę [...]zł. Kolegium uznało zatem, że zasadnie połową kosztów postępowania, tj. kwotą [...]zł obciążono I. W. i drugą połową w wysokości [...] zł - J. G.. Organ odwoławczy podał, że I. W. przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie dokonał wpłaty zaliczki na poczet postępowania w wysokości [...] zł, która została zaliczona na poczet poniesionych kosztów rozgraniczenia i w całości pokryła koszty należne od wnioskodawcy.

Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na nieprecyzyjną treść sentencji postanowienia organu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego i terminu ich uiszczenia, zreformował treść jego rozstrzygnięcia wskazując, w jakim terminie koszty winny zostać uiszczone.

Odnosząc się do zarzutów zażalenia J. G., że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic, Kolegium, powołując się na orzeczncitwo sądów administracyjnych, wyjaśniło, że ustalenie przebiegu granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można więc twierdzić, iż rozgraniczenie nie jest przeprowadzane także w interesie właściciela nieruchomości sąsiadującej. Organ odwoławczy podniósł także, że w myśl art. 31 ust. 1 Pgik, czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Zatem to w gestii organu prowadzącego postępowanie rozgraniczeniowe leżało dokonanie wyboru geodety i upoważnienia go do przeprowadzenia stosownych czynności w postępowaniu rozgraniczeniowym. Organ pierwszej instancji wystąpił do 5 geodetów z zapytaniem o cenę i termin wykonania rozgraniczenia przedmiotowych nieruchomości. Jednakże tylko od jednego z nich wpłynęła oferta dotycząca tego rozgraniczenia, która opiewała na kwotę [...]zł.

Dodatkowo Kolegium pouczyło, że stosownie do treści art. 267 k.p.a., w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania, organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach, a ze stosownym wnioskiem należy wystąpić do B. J..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wywiódł J. G., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zwolnienie go w całości z połowy kosztów postępowania rozgraniczeniowego w myśl art. 267 k.p.a. i przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu sądowym.

W uzasadnieniu skargi jej autor przytoczył art. 262 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., podnosząc, że regulacje w nim zawarte nie dotyczą jego osoby, bowiem rozgraniczenie nastąpiło tylko i wyłącznie na wniosek sąsiada. Skarżący wyjaśnił, że od początku był przeciwny rozgraniczeniu, czemu dał wyraz w piśmie z dnia 7 czerwca 2018 r. skierowanym do B. J., informując organ, że nie będzie partycypował w kosztach rozgraniczenia, które w jego ocenie nie jest konieczne. Zdaniem skarżącego przedmiotowe działki od dawna miały uregulowany przebieg granicy, która była widoczna i niekwestionowana od wielu pokoleń, a dokonane rozgraniczenie potwierdziło dotychczasowy stan na gruncie. Podał ponadto, że od ponad 10 lat nie użytkuje nieruchomości nr [...] ze względu na zły stan swojego zdrowia t.j. nadciśnienie tętnicze, zwyrodnienie kręgosłupa i stawów oraz zagrożenie udarem. Wskazał, że ma 61 lat, mieszka samotnie. Utrzymuje się z bardzo niskiej renty w wysokości [...] zł miesięcznie, przez co nie stać go na leki, odzież, ani opał na zimę.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2019 r. II SPP/Ke [...] ustanowiony został dla skarżącego adwokat.

W niepodpisanym piśmie, które włynęło do Sądu dnia 29 maja 2019 r., uczestnik postępowania I. W. wyraził stanowisko oponujące twierdzeniom skargi.

Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji sądu administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie stwierdził w niniejszej sprawie naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Z materiału dowodowego wynika, że Burmistrz M. J. postanowieniem z dnia 25 maja 2018 r. wszczął na wniosek I. W. postępowanie rozgraniczeniowe odnośnie przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi w rejestrach ewidencji gruntów w Łysakowie pod Lasem gmina J. jako działki nr [...] – będącej własnością I. W. i 81 – będącej własnością J. G.. Decyzją z dnia 16 października 2018 r. znak: [...] Burmistrz M. J. rozgraniczył powyższe nieruchomości wzdłuż linii wyznaczonej punktami przedstawionymi na szkicu granicznym sporządzonym przez wykonawcę prac rozgraniczeniowych. Za wykonanie prac w związku z postępowaniem rozgraniczeniowym dotyczącym ww. działek G. J. zapłaciła wynagrodzenie wykonawcy w dniu 26 września 2018 r. w kwocie [...]zł, czego dowodzą: faktura nr [...] z dnia 21 września 2018 r. i potwierdzenie przelewu.

Na wstępie wskazać należy, że rozgraniczenie nieruchomości uregulowane w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2017 r., poz. 2101, dalej jako "p.g.k.") obejmuje co do zasady dwa stadia postępowania: administracyjne i przed sądem powszechnym (art. 29-39 tej ustawy). Zgodnie z art. 29 ust. 3 p.g.k. rozgraniczenia nieruchomości dokonują wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) oraz sądy - w wypadkach określonych w ustawie. Treść art. 30 ust. 1 p.g.k. stanowi, że organy przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony. Stosownie zaś do art. 31 p.g.k., czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron (art. 33 ust. 1 p.g.k.). Jeżeli w razie sporu co do przebiegu granicy nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 ustawy, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) - art. 34 ust. 1 p.g.k., który umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 p.g.k.).

W sprawie niniejszej wystąpiły okoliczności przewidziane w art. 33 ust. 1 p.g.k., gdyż doszło do rozgraniczenia nieruchomości. Burmistrz M. J. ustalił przebieg granicy na podstawie zebranych dowodów – dokumentacji z rozgraniczenia, ale też zgodnego oświadczenia stron co do przebiegu granicy.

Trafnie organ zauważa, że ustawa - Prawo geodezyjne i kartograficzne nie określa zasad ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego, w związku z tym do ustalania wysokości tych kosztów oraz zasad obciążania nimi stron tego postępowania stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako "k.p.a.") tj. art. 262 - 265 tej ustawy. Stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56 k.p.a., a także koszty spowodowane oględzinami na miejscu, jak również koszty doręczenia stronom pism urzędowych (art. 263 § 1 k.p.a.). Przy czym - zgodnie z art. 264 § 1 k.p.a. - jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustali w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia.

Przy ustalaniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. znajduje zastosowanie zasada przewidziana w art. 152 k.c., o czym jednoznacznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS [...] (dostępnej na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z art. 152 k.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych.

W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że kryterium "interesu prawnego" dotyczy interesu prawnego jednostki, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Zatem uznać należy, że branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. W przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel sąsiedniej nieruchomości może stać na stanowisku, że przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, gdyż nie kwestionuje on przebiegu granic, a co za tym idzie, nie powinien ponosić kosztów rozgraniczenia, które w jego ocenie zostało wszczęte zbyt pochopnie. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne.

Mając na względzie przytoczone wyżej regulacje i orzecznictwo sądów administracyjnych należy stwierdzić, że organ w niniejszej sprawie miał prawo do obciążenia właścicieli sąsiednich działek kosztami tego postępowania po połowie. Trudno bowiem oczekiwać, by gmina była zobowiązana do ponoszenia kosztów rozgraniczenia w prywatnej sprawie. Zasadą jest bowiem, że to właściciele sąsiednich gruntów ponoszą koszty związane z rozgraniczeniem tych nieruchomości. Zazwyczaj postępowanie rozgraniczeniowe wszczyna właściciel jednej z sąsiednich nieruchomości, gdy istnieje spór graniczny.

W niniejszej sprawie skarżący zaprzecza istnienia sporu co do przebiegu granicy. [...] na istnienie takiego sporu także w tej sprawie może wskazywać pismo skarżącego z dnia 7 czerwca 2018 r. złożone do Burmistrza M. J., w którym stwierdza on, że: "Istnieje granica pomiędzy działkami od wielu pokoleń, której nikt nie kwestionował. Abstrahuję, że miedza ta może być lekko nadszarpnięta w kilku miejscach przez maszyny rolnicze z obu stron, co nie przeszkadza, że granica ta jest widoczna i nie ma żadnego sporu."

Dodatkowo trzeba wskazać, że właściciele rozgraniczonych nieruchomości posiadali obiektywny interes prawny w ustaleniu przebiegu granicy pomiędzy opisanymi wyżej działkami również z tego powodu, że w toku prac geodezyjnych i przygotowywania dokumentacji z rozgraniczenia sporządzono wykaz zmian danych ewidencyjnych odnośnie powierzchni działki z uwagi na dokonane w toku rozgraniczenia ustalenia geodety w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa, w szczególności art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 152 k.c. i właściwie je zastosował. Koszty postępowania, na które składało się wynagrodzenie geodety upoważnionego do przeprowadzenia czynności w postępowaniu rozgraniczeniowym, poniesione zostały w interesie stron tego postępowania. Dlatego obowiązkiem ich uiszczenia prawidłowo obciążono po połowie zarówno I. W. jak i J. G.. Koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają bowiem strony, a więc w przypadku kosztów rozgraniczenia koszty te obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w art. 152 k.c. (por. wskazana powyżej uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2006 r.). We właściwy sposób organ ustalił więc, że każdy z właścicieli ww. nieruchomości zobowiązany jest zapłacić po [...] zł tytułem ww. kosztów.

Zarzuty podniesione przez skarżącego dotyczące wyrażonego w toku postępowania rozgraniczeniowego sprzeciwu wobec prowadzenia tego postępowania i partycypowania w jego kosztach nie mogły zatem przynieść zamierzonego skargą skutku.

Końcowo wskazać należy, że - jak zresztą Kolegium podkreśliło w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia - w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę kosztów postępowania rozgraniczeniowego wniosek o zwolnienie od ich ponoszenia należy kierować do organu pierwszej instancji. Wniosek taki podlega rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu. Sąd nie jest więc właściwy do rozpoznania takiego wniosku.

Z powyższych przyczyn, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zarzuty skargi okazały się niezasadne, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt I sentencji wyroku).

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 1 i 3 i

§ 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18).