Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2781/14 odmawiające D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W., J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia złożenia z uchybieniem terminu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2781/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D.W., M.W., M.W., J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia złożenia z uchybieniem terminu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że z wniosku D.W. i M.W. o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że są współwłaścicielami działki nr 1 i nr 2 o powierzchni 2.488 m² w N. Oświadczyli, że domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w mieszkaniu nie posiadają ogrzewania i wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego.

W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych wyjaśnień podali, że mieszkają w N. w mieszkaniu o nr [...], o pow. 57 m2. Wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Nadto wskazali, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa wraz z dziećmi, są tylko zameldowane pod tym adresem. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerem, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Dodali, że J.W. nie prowadzi żadnej firmy. M.W. również nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, przy czym zaznaczono, że być może założyła działalność gospodarczą pod adresem w N., ale jeżeli została zarejestrowała, to bardzo niedawno i nie osiąga jeszcze żadnych dochodów, być może, że będzie to działalność internetowa, do której też są potrzebne nakłady na opłaty czy ZUS. Dodali, że na żywność mają mniej niż 900 zł, z leków kupują tylko te ratujące życie. Załączyli kopie dokumentów PIT 40A za 2013 r., z których wynika, że M.W. osiągnął w 2013 r. dochód w kwocie: 21401 zł, a D.W. w kwocie: 17673 zł.

W ocenie Sądu I instancji z przedstawionego opisu stanu majątkowego nie wynika, aby sytuacja materialna D.W. i M.W. była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd I instancji zaznaczył, że pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, D.W. i M.W. nie podali jakie ponoszą miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i rodziny (żywność, opłaty stałe, media), a jest to informacja istotna, gdyż dopiero porównanie koniecznych wydatków z dochodami skarżącej i jej męża pozwoli na prawidłową ocenę możliwości materialnych. Brak informacji o kosztach utrzymania nie pozwala na ocenę na jakim poziomie kształtują się ich możliwości finansowe. To jednak, co ujawnili we wniosku, podlega ocenie i prowadzi do przyjęcia, że nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Nadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki wynika, że syn skarżącej J.W. prowadzi firmę Usługi Transportowe J.W. (data rozpoczęcia działalności 1 sierpnia 1996 r., firma prowadzona jest nadal), natomiast córka skarżącej – M.W. prowadzi firmę Jacko M.W. (od dnia 9 września 2014 r. do dziś). Firmy te mają swoje siedziby pod adresem zamieszkania skarżącej. W związku z powyższym oświadczenie D.W. i M.W., na temat nieprowadzenia przez jej dzieci firm należy, zdaniem Sądu I instancji, uznać za niewiarygodne.

W ocenie Sądu I instancji lakoniczność wniosku o przyznanie prawa pomocy i pism D.W. i M.W. dotyczących prawa pomocy uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny ich sytuacji majątkowej, a tym samym odbiera im możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy.

Zażalenie na powyższe orzeczenie wywiodła skarżąca D.W. i M.W. wnosząc o jego uchylenie bądź zmianę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji.

Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Nadto wielość spraw inicjowanych przez skarżącą nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji wezwał wnioskodawców do udzielenia informacji wskazujących m. in. na stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny i przedstawienia dokumentów z których wydatki te będą wynikać, do wskazania i udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, w którym aktualnie mieszkają. Informacji tych jednakże nie udzielili, nie przedstawili także żadnych dokumentów (np. rachunków), z których wynikałyby koszty utrzymania mieszkania i rodziny. W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma Sąd I instancji, że D.W. i M.W. nie uzupełnili złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, co uniemożliwiło dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny ich sytuacji finansowej. W konsekwencji przyjąć należy, że nie wykazali oni, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem zakwestionowane postanowienie odpowiada prawu.

Z tych względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.