Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmawiające przyznania prawa pomocy z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 72/14 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 15 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od września 2008 r. do grudnia 2009 r. oraz za styczeń 2010 r. postanawia oddalić zażalenie.

1.1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 72/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił M. K. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy.

1.2. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.500 zł oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.

W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (dnia 19 kwietnia 2011 r. małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską), prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.062 zł brutto miesięcznie oraz z działalności gospodarczej, której wykonywanie ze względu na prowadzoną kontrolę i postępowanie podatkowe zmuszony był znacznie ograniczyć i z której aktualnie osiąga dochody tylko w wysokości 200 zł miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, czy przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podniósł także, że z uwagi na konieczność spłaty określonych przez organ zobowiązań podatkowych uzyskiwane dochody pozwalają mu jedynie na pokrycie kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem.

1.3. Postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

1.4. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Wskazał, że jego sytuacja życiowa uległa zmianie, albowiem od dnia 10 kwietnia 2014 r. pozostaje bez zatrudnienia w związku wypowiedzeniem umowy o pracę i obecnie nie posiada stałego dochodu.

2.1. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 czerwca 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

2.2. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do dostarczenia wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jego sytuację majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych dotyczących jego sytuacji finansowej zawartych w złożonym oświadczeniu i dokonanie oceny, czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, a jeśli jest to w jakiej części. W treści sprzeciwu wskazał natomiast, że w chwili obecnej nie posiada stałego źródła dochodów z uwagi na rozwiązanie umowy o pracę, podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, że uiszcza na rzecz żony kwotę 500 zł, na spłatę kredytu 300 zł a na koszty utrzymania wydatkuje sumę 600 zł. Skarżący dodał również, że nie jest w stanie zobrazować sytuacji majątkowej żony, albowiem istnieje między nimi rozdzielność majątkowa a ponadto trwa obecnie postępowanie rozwodowe.

Mając na uwadze to, że skarżący uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji sąd pierwszej instancji uznał, iż skarżący nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową i uzasadnić złożony wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Wskazał też, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego.

Zdaniem sądu pierwszej instancji, także treść oświadczenia skarżącego zawartego w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości zawartych tam twierdzeń. W szczególności za niewiarygodne uznać należy, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

3.1. Skarżący, zaskarżył zażaleniem powyższe postanowienie sądu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podniósł, że stan majątkowy jego byłej żony nie był i nie jest mu znany. Z powodu działania Urzędów Skarbowych został bez środków do życia, dlatego nie ma możliwości opłacania kosztów postępowania i zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika.

Jego sytuacja finansowa i rodzinna uległa zmianie, wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 18 czerwca 2014 r. jego małżeństwo zostało rozwiązane przez rozwód. W dalszym ciągi pozostaje bez zatrudnia, choć szuka pracy. Zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z powodu niemożności uregulowania kosztów stałych w tym opłat na ubezpieczenie społeczne, chorobowe i rentowe. W obecnym ciągi mieszka w mieszkaniu należącym do byłej żony i utrzymuje się głównie z pożyczek od znajomych i debetu karty kredytowej. Mimo podjęcia starań, nie znalazł środków uregulowanie opłaty sądowej.

Skarżący podniósł, że z uwagi na powyższe nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Podniósł też, iż jeżeli nie jest możliwe zwolnienie w całości, to wnosi o zwolnienie częściowe, bez pomocy prawnej z urzędu.

Do zażalenia załączono: wyrok Sądu Okręgowego z dnia 18 czerwca 2014 r. rozwiązujący związek skarżącego przez rozwód; rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem; historie rachunku firmowego i prywatnego; wydruk z CEiDG wskazujący na zawieszenie działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

5. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. To skarżący zatem powinien należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Jeśli oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).

Sąd (referendarz) orzeka w przedmiocie prawa pomocy, opierając swoje rozstrzygnięcie na aktach incydentalnego postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy, a zatem dokonując oceny w zakresie spełnienia przez stronę przesłanek z art. 246 p.p.s.a. sąd (referendarz) bierze pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania uwzględniając treść oświadczeń strony zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także treść dokumentów załączonych do tego wniosku i ewentualnie zgromadzonych w trybie art. 255 p.p.s.a.

6. W przedmiotowej sprawie, zarządzeniem wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany do dostarczenia wyszczególnionych dokumentów źródłowych mających zobrazować jego sytuację majątkową. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów.

Biorąc pod uwagę powyższe, na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji słusznie stwierdzono, że skarżący nie wykazał zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zasadnym było zatem odmówienie skarżącemu przyznania prawa pomocy.

7. Również w świetle załączonych do rozpoznawanego zażalenia dokumentów źródłowych tj. na etapie postępowania odwoławczego, w ocenie Naczelnego Sądy Administracyjnego nie da się stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, jak również że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Twierdzenia skarżącego, co do jego sytuacji materialnej, znalazły pewne odzwierciedlenie w przesłanych dokumentach źródłowych. Natomiast, oceniając sytuację materialną skarżącego pod kątem jego realnych możliwości zarobkowych, należy stwierdzić, że w przedstawionym stanie faktycznym nie występuje obiektywny brak możliwości poniesienia kosztów postępowania, ze względów zdrowotnych rodzinnych czy społecznych.

Wysokość wpisu sądowego od skargi (1500 zł) jest bowiem kwotą stosunkowo niską, biorąc pod uwagę obiektywne możliwości zarobkowe skarżącego, jak również osiągane przez niego uprzednio obroty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wątpliwości sądu budzi również powoływana przez skarżącego okoliczność braku wiedzy na temat stanu majątkowego jego byłej już żony. Co prawda, Sąd Okręgowy po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 czerwca 2014 r. wyrokiem z dnia 18 czerwca 2014 r. orzekł rozwód między skarżącym, a jego żoną, ale z wyciągu rachunku bankowego skarżącego wynika, że otrzymał on od żony przelew środków datowany na dzień 17 czerwca 2014 r., a więc już po przeprowadzeniu rozprawy rozwodowej (regularne przelewy z rachunku żony występowały również w poprzednich miesiącach, czyli w okresie trwania ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami). Z twierdzeń skarżącego wynika ponadto, że w dalszym ciągu mieszka on w mieszkaniu należącym do byłej żony.

8. Dlatego też Naczelny Sad Administracyjny podziela przekonanie sądu pierwszej instancji, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Porównanie bowiem wysokości koniecznych do poniesienia wydatków z możliwościami zarobkowymi skarżącego, a przede wszystkim wątpliwości co do pełności i wiarygodności przedstawienia przez skarżącego jego sytuacji majątkowej, nie dają podstawy do jednoznacznego stwierdzenia, że uiszczenie tych kosztów prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny, a tym bardziej, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

9. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie skarżącego.