Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 2020 r. nr 020000/71/RDZ-ODW-5452/2020/RED w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z 30.10.2020r. nr 020000/71/RDZ-ODW-5452/2020/RED Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z 12.08.2020r. nr [...], [...] o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku z 16.07.2020r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.

W podstawie prawnej ZUS powołał art. 31zq ust. 8 ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa.

Z akt sprawy wynika, że pismem z 16.07.2020r. skarżąca zwróciła się do ZUS o "ponowne odszukanie dokumentu RDZ". Wskazała, że wrzuciła go do urny w drugiej połowie kwietnia (bez wskazania roku).

Decyzją z 12.08.2020r. ZUS umorzył "postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 16.07.2020r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek". W uzasadnieniu stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacania składek na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jednakże jednym z warunków takiego zwolnienia jest przesłanie wniosku i deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych nie później niż do 30.06.2020r. Natomiast skarżąca takiego wniosku w tym terminie nie złożyła, zatem zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, a w takim razie zasadne jest jego umorzenie w oparciu o art. 105 § 1 kpa.

Następnie 19.08.2020r. strona zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stwierdziła ponownie, że wniosek był wrzucony do urny, a z uwagi na wielką ilość takich wniosków któryś z nich mógł się zawieruszyć.

Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowania. Ponownie stwierdził, że warunkiem zwolnienia było złożenie wniosku do 30.06.2020r., a strona takiego nie złożyła. W związku z tym decyzja o odmowie zwolnienia jest uzasadniona.

W skardze strona wniosła o wydanie decyzji zwalniającej ją z obowiązku opłacania składek. Podniosła, że wniosek złożyła do urny w ZUS i taki tryb doręczeń był narzucony przez sam ZUS, a teraz ona ponosi jego konsekwencje, gdyż nie posiada dowodu doręczenia korespondencji do ZUS. Zarzuciła, że ZUS nie zastosował zasady in dubio pro tributario, a wątpliwości nie tylko co do wykładni prawa, ale także co do stanu faktycznego winny być rozstrzygane na korzyść podatnika.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Podkreślił, że postępowanie wewnętrzne potwierdziło, że do 30.06.2020r. nie wpłynął od płatnika wniosek o zwolnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).

Kodeks postępowania administracyjnego formułuje szereg wymogów, jakim powinno odpowiadać postępowanie administracyjne i wydana po jego przeprowadzeniu decyzja administracyjna.

Natomiast procedowanie organu warunkom tym nie odpowiada, podobnie jak zaskarżona decyzja.

Wyjaśniając powyższe wskazać należy, że organ potraktował pismo strony z 16.07.2020r. o ponowne odszukanie dokumentu RDZ jako wówczas złożony wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Wydaje się na to wskazywać sentencja decyzji organu I instancji, który umorzył postępowanie w sprawie wniosku z 16.07.2020r. o zwolnienie z opłacania składek. Sąd zaaprobował taką ocenę owego wniosku, jako oddającego intencję strony zmierzającą do uzyskania zwolnienia. W takim jednak razie trudno zaakceptować stanowisko organu, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość takiego postępowania.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że wydane rozstrzygnięcia organów są konsekwencją utożsamienia w skutkach sytuacji bezprzedmiotowości postępowania i przypadku, gdy żądanie strony nie może być uwzględnione z powodu niespełnienia niezbędnych do tego przesłanek ustawowych.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Art. 105 § 1 k.p.a. ma zastosowanie w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, co powoduje, że umorzenie postępowania administracyjnego stanowi orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość zachodzi zatem w przypadku braku przedmiotu sprawy administracyjnej i oznacza, iż brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego. Wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, gdyż w takim przypadku występuje trwała przeszkoda uniemożliwiająca merytoryczne załatwienie sprawy. Wystąpi ona np. w przypadku, gdy w danej sprawie zostało podjęte ostateczne rozstrzygnięcie czy też w razie śmierci strony w przypadku uprawnień lub obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.

Kwestię bezprzedmiotowości wyjaśnił NSA w wyroku z 12.04.2022r. o sygn. akt II GSK 258/22. Stwierdził on, że "Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego może zapaść, jeżeli postępowanie administracyjne stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania może zachodzić z powodów podmiotowych lub przedmiotowych. O bezprzedmiotowości postępowania można mówić, jeżeli w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego bezzasadne jest dalsze prowadzenie postępowania w związku z brakiem możliwości wydania decyzji pozytywnej lub negatywnej. Chodzi zatem o takie okoliczności, które czynią prawnie niemożliwym wydanie decyzji z uwagi na brak przedmiotu sprawy, w której organ jest władny i zobowiązany rozstrzygnąć na mocy przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie wtedy jest/staje się bezprzedmiotowe, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty."

Natomiast brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone, gdyż dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony. Wszak w badanej sprawie istnieje wniosek, pochodzi on od strony i nie został rozpoznany wobec wydania rozstrzygnięcia jedynie formalnego, kończącego postępowania bez merytorycznego załatwienia sprawy.

W takim zaś razie organ odwoławczy naruszył prawo utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu I instancji. Wydaje się zresztą, że sam miał świadomość wad tej decyzji, gdyż o ile w sentencji utrzymał w mocy decyzję o umorzeniu postępowania, to na końcu uzasadnienia stwierdził, że "decyzja o odmowie umorzenia pozostaje utrzymana w mocy".

Ponadto w sentencji decyzji powołał się na wniosek z "16.04.2020r.", podczas gdy wniosek o odszukanie RDZ został złożony 16.07.2020r. Ta rozbieżność została wyjaśniona w odpowiedzi na skargę omyłką pisarską, która jednak nie została sprostowana. Pozostaje zatem istotna wątpliwość co do stanu faktycznego: czy strona złożyła jakiś wniosek z 16.04.2020r. czy też nie, gdyż w takim razie należałoby wyjaśnić czego dotyczył.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali stan faktyczny sprawy: czy strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek z zachowaniem terminu 30.06.2020r. czy też nie i wyda rozstrzygnięcie odpowiednie do dokonanych ustaleń, przy czym uwzględni, że nieterminowe wniesienie takiego wniosku nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania, lecz ewentualnie uzasadnia wydanie decyzji odmownej. Rozważy też zastosowanie w sprawie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID, który wszedł w życie 16.12.2020r., jednak z uwagi na brak przepisu przejściowego znajduje zastosowanie w całym okresie epidemii, a zgodnie z którym:

1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

3. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.

Uwzględniając powyższe naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 105 § 1 k.p.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.