Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1014/23 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 września 2023 r., nr SKO Gd/336/23 w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 września 2023 r., nr SKO Gd/336/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1014/23, oddalił skargę M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 22 września 2023 r., nr SKO Gd/336/23, w przedmiocie zasiłku okresowego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 1 grudnia 2022 r. M. T., dalej – skarżąca, wystąpiła do Prezydenta Miasta Gdyni o przyznanie pomocy między innymi w formie zasiłku okresowego.

Prezydent Miasta Gdyni decyzją z 12 grudnia 2022 r., nr 018595/REJON 2/2022, przyznał skarżącej pomoc w postaci zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby od 1 grudnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w kwocie 212 zł miesięcznie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dochód rodziny skarżącej wynosi 776 zł, kryterium dochodowe przyjęte dla rodziny wynosi 1200 zł. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji stwierdzono, że skarżąca kwalifikuje się do pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego z uwagi na długotrwałą chorobę.

Od powyższej decyzji skarżąca pismem z 30 grudnia 2022 r. złożyła odwołanie, zarzucając błędne ustalenie dochodu rodziny i wnosząc o przyznanie zasiłku w wyższej wysokości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 22 września 2023 r., nr SKO Gd/336/23, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z art. 38 ust. 1, 2, 3 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901), dalej – u.p.s., wynika, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany, jeżeli tylko wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 38 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego cechuje uznanie organu, które musi być w sposób właściwy uzasadnione. W konsekwencji o tym, czy zasiłek okresowy będzie przyznany w rozmiarze wyższym, czy niższym, decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Z art. 3 ust. 4 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. Ośrodek ten ma objąć pomocą wszystkich, którzy spełniają warunku do jej przyznania i oczywiste jest, że udzielając pomocy, musi uwzględnić swoje możliwości finansowe. Kiedy środki przekazywane z budżetu nie wystarczają dla wszystkich potrzebujących, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawania tych środków wszystkim potrzebującym.

Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego 12 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką I. T. Skarżąca nie ma żadnego własnego dochodu, nie pobiera świadczeń z ZUS. Dochodem matki skarżącej jest zasiłek stały w wysokości 560,16 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W ocenie SKO, organ I instancji słusznie przyjął, że dochód rodziny skarżącej wynosi 776 zł, na osobę w rodzinie 388 zł, który uprawnia skarżącą do przyznania zasiłku okresowego (kryterium dochodowe wynosi 600 zł na osobą w rodzinie). Organ I instancji, biorąc pod uwagę sytuację materialną i zdrowotną skarżącej, przyznał zasiłek okresowy w kwocie 212 zł w grudniu 2022 r., tj. 50% różnicy między kryterium dochodowym w rodzinie, a dochodem tej rodziny, co stanowi minimalną kwotę zasiłku.

Kolegium zauważyło, że oprócz zasiłku okresowego organ I instancji w tym samym czasie przyznał skarżącej zasiłek celowy na pokrycie kosztów szczelności oraz naprawy instalacji gazowej w wysokości 302 zł, zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup chodzika w kwocie 150 zł, zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu leków w kwocie 60 zł, zasiłek celowy na zakup środków higienicznych w kwocie 30 zł, zasiłek celowy na pokrycie rachunku za gaz w kwocie 35 zł, zasiłek celowy na pokrycie rachunku za energię elektryczną w kwocie 50 zł, zasiłek celowy na dofinansowanie do czynszu w kwocie 100 zł, zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w kwocie 400 zł.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż skarżącej przysługuje prawo do zasiłku okresowego, gdyż spełnia ona ustawowe przesłanki wymagane do przyznania tego prawa, przy jednoczesnym braku istnienia przesłanek negatywnych. Skarżąca zarzuca jednak organom błędne ustalenie wysokości świadczenia.

Sąd wskazał, że z akt sprawy, a w szczególności z wywiadu środowiskowego z 1 grudnia 2022 r. wynika, iż do dochodów rodziny zalicza się zasiłek stały przyznany matce skarżącej, który w listopadzie 2022 r. (w miesiącu poprzedzającym składany wniosek) wynosił 560,16 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł. Dlatego też organy wskazały w swoich decyzjach, że dochód rodziny wynosi 776 zł. W związku z tym, że rodzina składa się z dwóch osób dochód na osobę wynosi 388 zł. Kryterium dochodowe wynosi zaś 600 zł na osobę w rodzinie. Zasiłek okresowy przyznany został w wysokości 212 zł. Różnica między kryterium dochodowym, ustalonym w wysokości 1200 zł, a dochodem tej rodziny wynosi 424 zł. Zgodnie z art. 38 ust. 2 u.p.s. kwota zasiłku okresowego ustalona nie może być niższa niż 50% różnicy kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny.

Sąd uznał, że organ ustalił wysokość świadczenia zgodnie z przepisami prawa.

Sąd wskazał również, że decyzja w określająca wysokość zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Organ, wydając decyzję o przyznaniu zasiłku okresowego, zobowiązany jest do wydania jej w przypadku spełnienia kryteriów ustawowych do jego przyznania. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny, a zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 2 u.p.s kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny, jednak nie niższa niż 20 zł, o czym stanowi art. 38 ust. 4 u.p.s. Oznacza to, że ustawowo określona została minimalna i maksymalna wysokość zasiłku okresowego, a więc przedział, w ramach którego ma być ustalony zasiłek okresowy przyznawany w konkretnej sprawie.

Sąd podkreślił, że pomoc społeczna ma zmierzać do wsparcia, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może również zmierzać do zaspokojenia wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie, interesowi społecznemu. Celem opieki społecznej jest z jednej strony zagwarantowanie zaspokojenia niezbędnych potrzeb umożliwiających życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, z drugiej zaś przyczynienie się do usamodzielnienia osób i rodzin korzystających z tej pomocy oraz ich integrację ze środowiskiem.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca (dalej również skarżąca kasacyjnie), zastępowana przez ustanowionego z urzędu adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 934 ze zm.), dalej - p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, że organy nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego, wskutek błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, tj. dokumentu w postaci wywiadu środowiskowego, co w rezultacie doprowadziło do błędnego ustalenia przez organy, że dochód rodziny stanowią zasiłek stały matki skarżącej równy 560,10 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny matki w wysokości 215,84 zł, tj. łącznie 776 zł, w sytuacji gdy skarżąca konsekwentnie podnosiła, że dochód rodziny jest niższy i nie podjęto żadnych czynności wyjaśniających w tym zakresie, nadto skarżąca przedłożyła decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej nr [...] w Gdyni z 4 marca 2022 r., nr 5334/Rejon2/2022, przyznającą zasiłek stały I. T. w kwocie 492,08 zł, co miało wpływ na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i oddalenie skargi, w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 38 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 u.p.s., polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, że organ odwoławczy nie dokonał wnikliwej, merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji I instancji i błędne uznał, że w sprawie nie istniały podstawy do przyznania skarżącej zasiłku okresowego w większej wysokości, a tym samym nie uwzględniono faktycznych potrzeb skarżącej, co doprowadziło do niespełnienia celów zakreślonych przez ustawę o pomocy społecznej, zgodnie z którą, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, co miało wpływ na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy istniały podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Pismem z 25 kwietnia 2025 r. skarżąca kasacyjnie wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci informacji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni z 8 kwietnia 2025 r., L.dz. MOPS.2166/2025, celem wykazania, że w okresie od 10 grudnia 2022 r. do 15 grudnia 2022 r. na rachunek bankowy skarżącej został przelany w dniu 14 grudnia 2022 r. zasiłek stały w wysokości 492,08 zł przyznany I. T. Do wniosku załączono kopię wzmiankowanego pisma.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały jej przeprowadzenia. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, a organ w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Zgodnie z art. 38 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), dalej – u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (ust. 1). Zasiłek okresowy ustala się: 1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 2) w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: 1) kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; 2) kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3).

Z powyższego wynika, że zasadniczą kwestią dotyczącą przyznania zasiłku okresowego dla członka rodziny jest jej dochód. Pojęcie dochodu rodziny zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 4 u.p.s., który stanowi, że dochód rodziny stanowi sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Z przeprowadzonego 1 grudnia 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina skarżącej składa się z dwóch osób, tj. skarżącej i jej matki. Matka skarżącej przebywała od maja 2022 r. do 19 listopada 2022 r. w Gdyńskim Ośrodku Wsparcia (GOW) w Gdyni. Aktualnie jest już w domu. Prowadzą one wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca nie pracuje zarobkowo. Rodzina korzysta stale ze świadczeń z pomocy społecznej. Dochód rodziny stanowi zasiłek stały matki w wysokości 560,16 zł za listopad 2022 r. (wówczas była jeszcze w gospodarstwie jednoosobowym), zasiłek pielęgnacyjny matki w wysokości 215,84 zł oraz świadczenie uzupełniające z ZUS w wysokości 500 zł. Łączny dochód rodziny wynosi 776 zł, zaś dochód na osobę w rodzinie wynosi 338 zł. Przy obliczaniu tego dochodu organ prawidłowo uwzględnił świadczenia uzupełniającego z ZUS stosownie do treści art. 8 ust. 4a u.p.s.

Skarżąca kwestionuje powyższe ustalenie dochodu rodziny, powołując się na dowód w postaci kopii decyzji wydanej 4 marca 2022 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej nr [...] w Gdyni nr 5334/Rejon2/2022 o zmianie decyzji nr 004326/Rejon2/2022 z 14 lutego 2022 r., z której jasno wynika, iż I. T. (matka) przyznany został zasiłek stały od 1 listopada 2021 r. – bezterminowo – przy czym od 1 stycznia 2022 r. ustalono zasiłek stały w wysokości 492,08 zł. Decyzji zmieniającej nadano rygor natychmiastowej wykonalności (k. 17 akt sądowych).

Z kopii pisma Głównego Księgowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z 8 kwietnia 2025 r., Ldz. MOPS.2166/2025, wynika, że w okresie od 10 grudnia 2022 r. do 15 grudnia 2022 r. na rachunek bankowy M. T. został przelany w dniu 14 grudnia 2022 r. zasiłek stały w wysokości 492,08 zł przyznany I. T. (k. 99 akt sądowych).

Z powyższego wynika, że zachodzi rozbieżność między wysokością zasiłku stałego przysługującego matce skarżącej ustalonego przez pracownika socjalnego i przyjętego za podstawę ustalenia dochodu rodziny skarżącej, a wysokością zasiłku stałego jej przysługującego wedle ww. decyzji z 4 marca 2022 r. Decyzja ta jest ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym, a brak jest w aktach sprawy jakiegokolwiek dowodu, że została ona wyeliminowana z obrotu prawnego.

W kontekście powyższego: decyzji Prezydenta Miasta Gdyni z 4 marca 2022 r. i pisma Głównego Księgowego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z 8 kwietnia 2025 r., zachodzi konieczność wyjaśnienia wskazanych rozbieżności.

Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy wszechstronnie i wnikliwe rozważy kwestię dochodu rodziny skarżącej, w szczególności wysokość zasiłku stałego przysługującego matce skarżącej.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 188 w zw. art. 145§ 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.