Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. we W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 czerwca 2025 r. nr 010070/680/7305141/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. oddala skargę w całości.

W dniu 26 lipca 2024 r. Dyrektor M. we W. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku wniosek o świadczenie wychowawcze 800+ m. in. na dziecko M. S. na formularzu SW-D na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Do wniosku załączono odpis aktu urodzenia dziecka, postanowienie Sądu Rejonowego w Dzierżoniowie Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 12 maja 2022 r. sygn. akt III Nkd 131/21 w sprawie umieszczenia nieletniej w [...] we W.

Decyzją z 29 lipca 2024 r. (010070/680/7305141/2024) ZUS odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia wychowawczego, ponieważ wnioskodawca nie jest uprawniony do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze jako podmiot, który nie został wymieniony w art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421), dalej u.p.p.w.d.

W odwołaniu od decyzji wnioskodawca podał, że sprawuje faktyczną opiekę nad wychowanką, która obecnie pozostaje w M. na podstawie orzeczenia Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich.

Decyzją z 5 maja 2025 r. (010070/680/7305141/2024) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję organu I instancji i przyznał świadczenie wychowawcze na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Organ odwoławczy, przywołując art. 4 ust. 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.p.w.d., uznał, że to wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem.

Następnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 25 czerwca 2025 r. (010070/680/7305141/2024) na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572), dalej: k.p.a. stwierdził nieważność decyzji własnej z 5 maja 2025 r. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia kryteriów podanych w art. 4 ust. 2 i art. 5a ust. 2 u.p.p.w.d, bowiem nie jest osobą fizyczną, opiekunem faktycznym, czy prawnym dziecka. Ponadto Prezes ZUS uznał, że dziecko zostało umieszczone w M., który nie stanowi instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, o której mowa w art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Od niniejszej decyzji została wniesiona skarga do tutejszego Sądu, który została odrzucona prawomocnym postanowieniem tut. Sądu z 26 stycznia 2026 r. (sprawa o sygn. akt IV SA/Wr 455/25).

W konsekwencji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy od decyzji organu I instancji z 29 lipca 2024 r., decyzją z dnia 27 czerwca 2025 r. (010070/680/7305141/2024) utrzymał w mocy decyzję ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z 29 lipca 2024 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na decyzję Prezesa ZUS z 27 czerwca 2025 r. strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka na okres od 1 lipca 2024 r. do 31 maja 2025 r.; ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5a ust. 2 u.p.p.w.d. przez przyjęcie, że M. nie spełnia kryteriów do przyznania świadczenia wychowawczego;

- art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze w zw. z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP przez jego bezpodstawne niezastosowanie z uwagi na okoliczności sprawy i sytuację życiową małoletniej;

- art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP przez jego bezpodstawne niezastosowanie z uwagi na okoliczności sprawy i sytuację życiową małoletniej;

- art. 20 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP przez jego bezpodstawne niezastosowanie z uwagi na okoliczności sprawy i sytuację życiową małoletniej;

- art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP przez jego bezpodstawne niezastosowanie z uwagi na sytuację strony skarżącej i sytuację życiową małoletniej;

- art. 107 § 3 k.p.a. przez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 7 i art. 8 k.p.a. przez naruszenie fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i wydanie rozstrzygnięcia wadliwego, sprzecznego ze słusznym interesem strony skarżącej i małoletniego dziecka;

- art. 7a k.p.a. przez brak rozstrzygnięcia przez organ swoich wątpliwości co do treści przepisów, mających zastosowanie w sprawie, na korzyść skarżącej i wydanie rozstrzygnięcia wadliwego, sprzecznego ze słusznym interesem strony skarżącej i małoletniego dziecka.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zauważyła, że placówka zapewnia całodobową opiekę nad wychowankami i dyrektor M. stał się faktycznym opiekunem dziecka, o czym świadczą przepisy art. 182 ust. 1 i art. 183 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Skarżąca wywodziła, że M. pełni funkcję placówki opiekuńczo-wychowawczej, co uzasadnia zastosowanie art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.

Strona podkreślała, że same organy mają problem z interpretacją przepisów, brak przy tym analizy okoliczności sprawy, co wynika z lakonicznego i chaotycznego uzasadnienia decyzji.

Uzasadniając naruszenie przepisów Konstytucji RP strona wywodziła obowiązek państwa w zakresie udzielania pomocy osobom, którym powierzono pieczę nad dzieckiem. Zwracała uwagę na konieczność równego traktowania podmiotów, którym powierzono pieczę nad dzieckiem. Niezrozumiałe dla strony jest odmienne traktowanie przez organ dzieci umieszczonych w różnych placówkach i pozbawionych rodzinnego środowiska. Godzi to w cel świadczenia. Narusza także powołane na wstępie przepisy Konwencji o Prawach Dziecka, wymagające udzielenia dzieciom specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie zaś z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej: p.p.s.a., uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie takich uchybień Sąd nie dostrzega. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzja, pomimo wskazanych w skardze wad uzasadnienia, nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy możliwości skorzystania z prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko umieszczone w placówce na mocy orzeczenia właściwego sądu powszechnego i skierowane do tej placówki przez właściwy organ.

Sąd w całości podziela stanowisko wyrażone w wyrokach tut. WSA z 28 stycznia 2026 r. sygn. akt IV SA/Wr 462/25 oraz sygn. akt 461/25 wydanych w podobnym stanie faktycznym i prawnym i przyjmuje za własne.

Odnosząc się do tak nakreślonego sporu należy wskazać na art. 4 ust. 1 i ust. 2 u.p.p.w.d. Zgodnie z ich brzmieniem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r. poz. 177 ze zm.) - ust. 2. W art. 2 pkt 8 u.p.p.w.d. definiuje pojęcie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Pojęciem tym ustawodawca objął młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Tym samym z wykładni językowej wskazanych przepisów wynika, że młodzieżowe ośrodki wychowawcze nie mieszczą się w gronie podmiotów uprawnionych do świadczenia, stanowiąc instytucję zapewniającą całodobowe utrzymanie, która nie została jako taka wskazana w grupie podmiotów uprawnionych.

W opinii Sądu przywołany zakres podmiotowy osób i instytucji uprawnionych do świadczeń stanowi zbiór zamknięty. Tylko osoby wskazane w tej normie mogą ubiegać się o świadczenie. Dokonując szczegółowej analizy zapisów art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. z przyczyn oczywistych, na gruncie rozpoznawanej sprawy, badanie może objąć jedynie zakres wskazany w pkt od 2 do 5.

Skarżąca wywodzi, że posiada status opiekuna faktycznego, gdyż dziecko jest pod opieką M. Pojęcie to jest na tle ustawy definiowane, i tak zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Przy czym, dodatkowym warunkiem otrzymania świadczenia jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i jego pozostawanie na utrzymaniu opiekuna (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.). Przysposabiającym może być wyłącznie osoba fizyczna, zatem pojęcie opiekuna faktycznego nie może być odnoszone do skarżącej - odnosi się wyłącznie do osób fizycznych. Skarżąca nie jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Na marginesie wskazania wymaga, że ustawa stawia nadto warunek wspólnego zamieszkiwania, to zaś winno być odczytywane w znaczeniu nadanym przez art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm.), dalej: k.c. Zgodnie z jego brzmieniem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W rozpoznawanej sprawie wymóg ten nie został spełniony. Dziecko zostało umieszczone w M., jednostka nie jest jego miejscem zamieszkania, a jedynie pobytu.

W opinii Sądu, powołane w skardze orzecznictwo, zapadłe na tle omawianej normy, nie może znaleźć zastosowania w tej sprawie także z uwagi na odmienność dalszych okoliczności faktycznych. W powołanym orzeczeniu problem dotyczył opieki sprawowanej przez wstępną dziecka, która została ustanowiona opiekunem dziecka na mocy orzeczenia sądu rodzinnego. Okoliczności faktyczne i prawne rozpoznawanej sprawy są odmienne. Małoletnia została umieszczona w M. w związku z zastosowanym wobec niej przez sąd rodzinny środkiem wychowawczym, a zatem pobyt w [...] miał zupełnie inny cel.

Zgodnie z dalszymi zapisami art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. prawo do świadczeń przysługuje opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 3 ww. normy). Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie spełnia i tego wymogu. Niewątpliwe opieka prawna jest instytucją prawa cywilnego, a regulacje jej dotyczące zawiera ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm), dalej: k.r.o. Zgodnie z art. 94 § 3 k.r.o., dla dziecka ustanawia się opiekę, jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Dalsze zaś przepisy stanowią, że opiekę ustanawia sąd opiekuńczy, skoro tylko poweźmie wiadomość, że zachodzi prawny po temu powód (art. 145 § 2 k.r.o.), zaś art. 146 ww. ustawy stwierdza, że opiekę sprawuje opiekun. Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom. Zgodnie z art. 155 k.r.o. opiekun sprawuje pieczę nad osobą i majątkiem pozostającego pod opieką; podlega przy tym nadzorowi sądu opiekuńczego (§ 1). Do sprawowania opieki stosuje się odpowiednio przepisy o władzy rodzicielskiej z zachowaniem przepisów poniższych (§ 2). Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie M. nie został ustanowiony opiekunem prawnym małoletniej. Nadto opiekę może sprawować wyłącznie osoba fizyczna, co wyklucza M.

MOW nie może być także utożsamiany z domem pomocy społecznej (dyrektorem domu pomocy społecznej – art. 4 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.). Uwaga ta odnosi się także do osób, jednostek i instytucji opisanych w art. 4 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy, tj. rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo - terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177).

Odnosząc się do celu świadczenia wychowawczego, należy się odwołać do zapisu art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. Ma ono pokrywać część wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zatem z zapisu tego wynika, że adresatem świadczenia jest w pierwszej kolejności rodzina, co potwierdza uzasadnienie projektu ustawy. Wynika z niego, że "celem projektowanej ustawy jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci (...). Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci (...). Świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci (...). Istotą wprowadzanych projektowaną ustawą regulacji jest objęcie świadczeniem wychowawczym możliwie jak najszerszego zakresu osób posiadających na swoim utrzymaniu dzieci, realizując tym samym podstawowy cel, tj. wsparcie ekonomiczne rodzin, w szczególności tych zagrożonych ubóstwem oraz częściowe pokrycie wydatków rodziców lub opiekunów dzieci z tytułu wysokich kosztów ich wychowania i wykształcenia" (por. rządowy projekt ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, druk 216 z 2016 r., dostępny na stronach internetowych Sejmu RP).

Zatem adresatem świadczenia jest rodzina, a także osoby, które wykonują zadania państwa w zakresie wychowania dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej, co z kolei wynika ze zmian legislacyjnych wprowadzonych na mocy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w ustawie z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332, 1045, 1199 i 1830). Ponownie sięgając do uzasadnienia projektu ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci odnotowania wymaga, że świadczenie o podobnym charakterze do wprowadzanego świadczenia wychowawczego, będzie przysługiwało rodzinom zastępczym i osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka. Świadczenie to będzie miało formę dodatku do otrzymywanych przez rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka świadczeń na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Dodatek ten nazwany został "dodatkiem wychowawczym" i jego wysokość wynosić będzie tyle samo ile wynosić będzie wysokość świadczenia wychowawczego. Rozwiązanie takie wynika z faktu, że rodziny zastępcze i osoby prowadzące rodzinne domy dziecka wykonują zadanie władz publicznych wynikające z art. 72 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, tj. zapewniają opiekę dzieciom pozbawionym opieki rodzicielskiej" (por. rządowy projekt ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, druk 216 z 2016 r., dostępny na stronach internetowych Sejmu RP).

Celem świadczenia wychowawczego jest więc wspieranie rodzin wychowujących dzieci i to do nich kierowane jest świadczenie. Nie jest zatem tak, jak wywodzi to strona, że świadczenie winny otrzymywać wszystkie instytucje, które sprawują opiekę nad dziećmi. Świadczenie to odnosi się bowiem do przypadków, gdy dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej objęte są innym rodzajem pieczy, tj. m. in. w rodzinach zastępczych, w rodzinnych domach dziecka, placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Podmioty te zostały uprawnione do otrzymywania dodatku wychowawczego na mocy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci przez zmianę przepisów ustawy wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej – art. 80, art. 87 i art. 115 ust. 2a tej ustawy.

Zgodnie z art. 5 ustawy z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924, dalej: ustawa zmieniająca z dnia 26 kwietnia 2019 r.) prawo do dodatku wychowawczego uzyskali także dyrektorzy placówki opiekuńczo-wychowawczej typu socjalizacyjnego, placówki opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, placówki opiekuńczo-wychowawczej typu specjalistyczno-terapeutycznego i placówki opiekuńczo – wychowawczej typu rodzinnego, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wszystkie te podmioty zaspokajają niezbędne potrzeby bytowe, rozwojowe, zdrowotne, edukacyjne i kulturalno-rekreacyjne dzieci - wychowanków, wykonując zadania z zakresu pieczy nad dziećmi.

Nowelizacją z 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 1981, dalej: ustawa zmieniająca z 17 września 2021 r.) do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wprowadzono pkt 5, wskazujący na uprawnienie do wnioskowania o świadczenie wychowawcze przez powołane na wstępie podmioty. Dokonując ujednolicenia sytemu wspierania rodzin i podmiotów realizujących zadania państwa wynikające z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP ustawodawca dotychczasowe regulacje dotyczące dodatku wychowawczego włączył do ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Świadczenie te miały identyczny cel, wysokość i charakter, a zatem ich rozproszenie w odrębnych aktach prawnych nie miało uzasadnienia (por. uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej z 17 września 2021 r., druk nr 1530 z 2021 r., dostępny na stronach internetowych Sejmu RP).

Zatem powoływane przez stronę uwagi dotyczące sprzeniewierzenia się celom ustawy, w świetle przywołanych regulacji nie znajdują uzasadnienia. Ustawodawca oznaczając w samej ustawie cel przyznawanych świadczeń skorelował je z podmiotami realizującymi zadania w zakresie sprawowania pieczy nad dziećmi. W grupie tej nie ma młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Nie chodzi bowiem o jakikolwiek placówki, nawet jeśli w ramach swoich zadań wykonują te z zakresu opieki i wychowania, ale o podmioty realizujące zadania z zakresu pieczy nad dzieckiem. Skarżąca nie mieści się w tej grupie, co jest bezsporne. Nie realizuje zadań wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zgodnie z art. 112 § 1 k.r.o. obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym. Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka (§ 1). Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli sąd opiekuńczy postanowił inaczej (§ 2).

W ustawie o wychowaniu i pieczy zastępczej wskazano, że piecza zastępcza powstaje w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców (art. 32 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej). Jest ona konsekwencją ograniczenia (ingerencji) we władzę rodzicielską (art. 109 § 2 pkt 5 k.r.o.). Formami rodzinnej pieczy zastępczej są rodzina zastępcza i rodzinny dom dziecka (art. 39 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej). Natomiast instytucjonalna piecza zastępcza jest sprawowana w formie: 1) placówki opiekuńczo-wychowawczej; 2) regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej; 3) interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego (art. 93 ust. 1).

Służy ona tymczasowemu zastąpieniu rodziców w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem i ma umożliwić przede wszystkim powrót dziecka do rodziny (art. 33 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej). Zgodnie z art. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej wspieranie rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych to zespół planowych działań mających na celu przywrócenie rodzinie zdolności do wypełniania tych funkcji (ust. 1). System pieczy zastępczej to zespół osób, instytucji i działań mających na celu zapewnienie czasowej opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców (ust. 2). Jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej są m. in. organizatorzy rodzinnej pieczy zastępczej, placówki opiekuńczo-wychowawcze, regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne, interwencyjne ośrodki preadopcyjne (ust. 3).

Odnosząc ten zakres kompetencji do podstaw działania i zadań skarżącej jasno widać, że nie realizuje ona zadań, o których mowa w powołanych przepisach. Odmienne są jej podstawy funkcjonowania, cele, zasady finansowania i zakres opieki sprawowanej nad podopiecznymi.

Zgodnie z art. 6 i art. 7 pkt 10 ustawy z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich (Dz.U. z 2024 r., poz. 978, dalej ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich) wobec nieletniego mogą być stosowane środki wychowawcze, środek leczniczy oraz środek poprawczy. Środkiem wychowawczym jest umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (art. 7 pkt 10).

Przepis art. 89 ww. ustawy stanowi, że m. in. młodzieżowe ośrodki wychowawcze zapewniają możliwość indywidualnego oddziaływania na nieletnich odpowiednio do ich osobowości i potrzeb (ust. 1) Młodzieżowe ośrodki wychowawcze, zapewniają w szczególności nauczanie ogólnokształcące lub zawodowe, działalność kulturalno-oświatową i sportową, dostęp do świadczeń zdrowotnych oraz przygotowują nieletnich do samodzielnego funkcjonowania w życiu dorosłym zgodnie z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi (ust. 2).

Zgodnie zaś z art. 2 pkt 7 ustawy z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r., poz. 737, dalej: ustawy Prawo oświatowe) placówki te tworzą system oświaty i są finansowane zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy o finansowaniu oświaty. Art. 123 ustawy Prawo oświatowe zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia, w drodze rozporządzenia, m. in. rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, o których mowa w art. 2 pkt 3, 7 i 8, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach, a w przypadku młodzieżowych ośrodków wychowawczych - także warunków i trybu udzielania wychowankom urlopów i przepustek, warunków pobytu nieletnich matek i ich dzieci w tych ośrodkach oraz sposobu dokumentowania pobytu nieletnich matek i ich dzieci w tych ośrodkach, oraz może określić wysokość i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach.

Na tej podstawie Minister Edukacji i Nauki wydał 30 marca 2023 r. rozporządzanie w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz.U. z 2023 r., poz. 651, dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 10 tego aktu młodzieżowe ośrodki wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży: 1) niedostosowanych społecznie, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i resocjalizacji - jako młodzieżowe ośrodki wychowawcze o charakterze resocjalizacyjno-wychowawczym; 2) niedostosowanych społecznie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim lub z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy, wychowania, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i resocjalizacji - jako młodzieżowe ośrodki wychowawcze o charakterze resocjalizacyjno-rewalidacyjnym. Zgodnie z § 11 rozporządzenia do zadań młodzieżowego ośrodka wychowawczego należy eliminowanie przejawów niedostosowania społecznego i przygotowanie wychowanków do samodzielnego, odpowiedzialnego i zgodnego z obowiązującymi normami społecznymi i prawnymi życia po opuszczeniu młodzieżowego ośrodka wychowawczego (ust. 1) W statucie młodzieżowego ośrodka wychowawczego można wskazać szczególne obszary oddziaływań resocjalizacyjnych, terapeutycznych, wychowawczych lub opiekuńczych kierowanych do wychowanków z określonymi problemami wychowawczymi (ust. 2).

Z dalszych zapisów rozporządzenia wynikają zasady udzielania wychowankowi urlopu, przepustek, sposoby realizacji zadań przez młodzieżowe ośrodki wychowawcze, wskazanie, że ośrodek zapewnia wychowankom całodobową opiekę, pokoje oraz zawarte są regulacje dotyczące kontaktów z osobami spoza ośrodka i oceny zasadności dalszego pobytu w ośrodku.

Stosownie do art. 174 ustawy Prawo oświatowe do niepublicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 7 i 8, stosuje się przepisy wydane na podstawie art. 123 ust. 1 pkt 1, z wyjątkiem przepisów określających wysokość i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (ust. 1). Niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze mogą pobierać opłaty wyłącznie za wyżywienie wychowanków w ośrodku w wysokości kosztów surowca przeznaczonego na wyżywienie (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w ust. 2, do opłat nie wlicza się wynagrodzeń pracowników i składek naliczanych od tych wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania stołówki (ust. 3). Organ prowadzący młodzieżowy ośrodek wychowawczy może zwolnić rodziców z całości lub części opłat, o których mowa w ust. 1. Organ prowadzący może upoważnić do udzielania zwolnień dyrektora młodzieżowego ośrodka wychowawczego (ust. 4). Do niepublicznych placówek, o których mowa w art. 2 pkt 7, stosuje się także odpowiednio przepisy art. 127 ust. 1 i 4 oraz przepisy wydane na podstawie art. 127 ust. 19 oraz ust. 20 (ust. 5).

Zgodnie zaś z art. 29 ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 754 ze zm.), dalej ustawa o finansowaniu zadań oświatowych, niepubliczne placówki, o których mowa w art. 2 pkt 7 i pkt 8 ustawy - Prawo oświatowe, otrzymują na każdego wychowanka dotację z budżetu powiatu w wysokości równej przewidzianej kwocie potrzeb oświatowych na takiego wychowanka dla powiatu (ust. 1). Niepubliczne młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, posiadające w swoich strukturach szkołę, a w przypadku specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych - także przedszkole lub szkołę podstawową, w której zorganizowano oddział przedszkolny, otrzymują, niezależnie od dotacji, o której mowa w ust. 1, na każdego ucznia tej szkoły, tego przedszkola lub tego oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej dotację z budżetu powiatu w wysokości, o której mowa w art. 17 ust. 5, art. 19 ust. 5 lub art. 26 ust. 1 (ust. 3).

Z obszernie powołanych regulacji prawnych, odnoszących się do podstaw funkcjonowania skarżącej, celów jakie ma ustawowo realizować oraz zasad finansowania, bezsprzecznie wynika, że jest zupełnie inną jednostką niż podmioty wskazane w art. 4 ust. 2 pkt 5 u.p.p.w.d. MOW, wbrew zarzutom skargi, nie pełni pieczy bieżącej, ale realizuje zadania określone w powołanych przepisach, jest ośrodkiem nastawionym na resocjalizację nieletnich. Piecza zastępcza jest zaś ustanawiana w przypadku niemożności zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców, a więc w sytuacji gdy samodzielnie nie mogą oni sprawować tych atrybutów władzy rodzicielskiej. Należy ona do ograniczeń szczególnie głęboko sięgających w sferę uprawnień rodziców. Zgodnie z art. 112¹ § 1 k.r.o. rodzinom zastępczym i placówkom wymienionym w tym przepisie przekazany został obowiązek i prawo wychowania dziecka, sprawowania bieżącej pieczy nad nim oraz reprezentowania go w tych sprawach, szczególnie w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb.

Takich obowiązków i uprawnień nie realizują młodzieżowe ośrodki wychowawcze, także niepubliczne. Ich działalność jest finansowana z dotacji budżetowych, te zaś pokrywają nie tylko sam pobyt dziecka, jego edukację, ale też inne potrzeby związane z zaspokojeniem potrzeb przebywających w ośrodku wychowanków. Pobyt dziecka w placówkach tego typu nie jest związany z ograniczeniem władzy rodzicielskiej, ale potrzebą resocjalizacji. Co więcej rodzice nie zawsze są zwolnieni od ponoszenia opłat związanych z pobytem dziecka w tej placówce, o czym stanowi art. 174 ustawy Prawo oświatowe – ośrodki mogą pobierać opłaty za wyżywienie wychowanków w ośrodku w wysokości kosztów surowca przeznaczonego na wyżywienie, co zresztą miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze zasady finansowania działalności młodzieżowych ośrodków wychowawczych, możliwości pokrywania niektórych wydatków przez rodziców i opiekunów dziecka, należy wskazać, że potrzeby dziecka, także te dodatkowe, a wynikające z obowiązków nakładanych na młodzieżowe ośrodki wychowawcze są realizowane w ramach przyznanych dotacji budżetowych. Jednostki te (publiczne, czy niepubliczne) otrzymują z budżetu państwa środki na realizację zadań (dotacje i subwencje), w tym nie tylko na edukację, resocjalizację, ale i utrzymanie wychowanków. W dotacji uwzględnia się zadania poszczególnych podmiotów i zakres ich finansowania.

W opinii Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy brak podstaw do odstąpienia od wykładni językowej, także dalsze reguły interpretacyjne nie doprowadziły do odmiennych rezultatów. Zakres podmiotowy uregulowań ustawowych jest jasny, kompletny i spójny, także systemowo (zarówno wewnętrznie – art. 2 pkt 8 i art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.), jak i zewnętrznie – powołane już ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jak i kodeks rodzinny, ustawa prawo oświatowe i wydane na jej podstawie przepisy i zasady finansowania. Innych wniosków, wbrew poglądom skarżącej, nie można wywodzić z powołanych w skardze przepisów Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka.

Przepisy art. 72 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP stanowią, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją (ust. 1). Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych (ust. 2).

Umieszczenie małoletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym nie jest równoznaczne z pozbawieniem opieki rodzicielskiej, pobyt w ośrodku stanowi środek wychowawczy. Niezależnie od tego realizując wskazane w ustawie cele, młodzieżowe ośrodki wychowawcze (publiczne, czy niepubliczne) są finansowane ze środków publicznych i zaspokajają nie tylko potrzeby edukacyjne czy resocjalizacyjne, ale także zapewniają utrzymanie wychowanków i zaspokajanie potrzeb wynikających z ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Przyznawana w tym zakresie dotacja winna uwzględniać zadania poszczególnych podmiotów i zakres ich finansowania. Tym samym wypełnione są wymogi i zadania wskazane w przywołanych przepisach Konstytucji.

Podobna ocena i argumentacja dotyczy zarzutów naruszenia art. 20 ust. 1 i art. 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka. Przepisy te stanowią, że: dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (art. 20 ust. 1). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (art. 27 ust. 3).

Przedstawiona argumentacja dowodzi, że wbrew zarzutom skargi, cele te są realizowane, a państwo wspiera i finansuje pobyt małoletnich w [...], zaspokajając niezbędne, wynikające z ustaw, potrzeby. W uzasadnionych przypadkach, wówczas gdy ośrodek nie zapewnia całodobowego utrzymania, o świadczenie wychowawcze mogą ubiegać się rodzice, również rodzice zastępczy.

Brak także podstaw do formułowania zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (ust.1).

Jak słusznie dostrzeżono w skardze naruszenie zasady równości może mieć miejsce wyłącznie, gdy odnosi się do podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, w rozpoznanym przypadku takiej rozbieżności Sąd nie dostrzega. W rozważaniach Sąd wskazał na różnice pomiędzy podmiotami uprawnionymi do świadczeń, a skarżącą. Nie ma również podstaw do przyjmowania, że ustawodawca różnicuje dzieci. Jak wskazano świadczenia są przyznawane rodzinom wychowującym dzieci i są związane ze zwiększonymi wydatkami z tego tytułu. Jeśli takie wydatki nie są ponoszone lub finansowane są z budżetu państwa nie ma podstaw do wypłaty świadczenia, o czym przekonuje zapis art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 8 u.p.p.w.d.

Przywołane w skardze wyroki, jak dostrzega sama skarżąca, dotyczą odmiennych okoliczności faktycznych i prawnych, zatem przedstawiona w nich wykładnia nie może być odnoszona na grunt rozpoznanej sprawy.

Końcowo odnosząc się do zarzutów procesowych należy przyznać rację stronie, istotnie zaskarżona decyzja budzi zastrzeżenia z puntu widzenia wymogów wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a., jednak samo rozstrzygnięcie odpowiada prawu, co więcej jej sformułowanie umożliwiło skarżącej wywiedzenie skargi. Dostrzeżony przez stronę fakt zmiany wykładni prawa przez organ nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji, jeśli następował w prawem przewidzianej formie. W rozpoznawanej sprawie organ zachował właściwy tryb, a decyzja stwierdzająca nieważność poprzednio wydanego rozstrzygnięcia nie została wyeliminowana z obrotu prawnego (skarżąca złożyła wprawdzie skargę do tut. WSA na decyzję z 25 czerwca 2025 r. stwierdzającą nieważność decyzji z 5 maja 2025 r., lecz skarga ta postanowieniem Sądu z 26 stycznia 2026 r. została odrzucona, sygn. akt IV SA/Wr 455/25. Postanowienie to jest prawomocne.). Dostrzegając zatem podnoszone w skardze uchybienia w zakresie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 107 § 3, art. 7 i art. 8 k.p.a., brak podstaw do uznania, że wpływają one na wynik sprawy, a tylko takie ustalenie może stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Co do naruszenia przepisu art. 7a k.p.a., to w opinii Sądu, nie mógł być on w sprawie zastosowany, bo choć organ miał kłopot z wykładnią prawa, to przeprowadzona analiza przepisów nie wskazuje na wątpliwości opisane w tym przepisie.

Reasumując należy stwierdzić, że wykładnia spornych w sprawie przepisów nie daje podstaw do uznania, że skarżąca mieści się w grupie podmiotów uprawnionych do świadczeń wychowawczych, zakres podmiotowy uregulowań ustawowych jest jasny, kompletny i spójny, także systemowo.

Uznając zatem, że zaskarżony akt nie narusza przepisów prawa procesowego, jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.