Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 maja 2024 r., sygn. akt II SA/GI 151/24 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 18 grudnia 2023 r. nr SKO.IV/424/2848/2023 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego postanawia: oddalić zażalenie.

J. L. (dalej: Skarżąca), pismem z 4 stycznia 2024 r. (data nadana) wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z 18 grudnia 2023 r. nr SKO.IV/424/2848/2023, utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 16 listopada 2023 r. nr GOPS.SR.4700.36.3.2022/23 w przedmiocie uznania zrealizowanego świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci za okres od listopada 2022 r. do września 2023 r., w łącznej wysokości 6.768,00 złotych, jako nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Pismem z 9 stycznia 2024 r. Skarżącą wystąpiła z wnioskiem o wstrzymanie wykonania wskazanej na wstępie decyzji organu I instancji, wskazując, że jej wykonanie będzie zbyt dotkliwe dla niej i jej rodziny.

Pismem z 25 kwietnia 2024 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 kwietnia 2024 r. Skarżąca została zobowiązana w terminie 7 dni do wskazania pod rygorem oddalenia wniosku okoliczności powodujących, że wykonanie decyzji organu I instancji pociągnie za sobą niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki i tym samym uzasadnienia jej wniosku o wstrzymanie wykonania tej decyzji. Jednocześnie Sąd I instancji poinformował Skarżącą, że okoliczności powołane we wniosku winny być poparte stosownymi dokumentami źródłowymi obrazującymi jej sytuację finansową i majątkową oraz rodzinną.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca, pismem z 29 kwietnia 2024 r. podała, że wykonanie decyzji organu I instancji spowoduje znaczną szkodę, gdyż pozbawi ją oraz jej dzieci środków na bieżące utrzymanie. Z kolei nieodwracalne skutki to wystąpienie czasu, w którym ani ona ani jej dzieci nie będą mieć środków do życia. Ponadto wskazała, że dokumenty obrazujące jej sytuację finansową i rodzinną dołączyła do pierwszego wniosku w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z dnia 20 maja 2024 r., sygn. akt II SA/GI 151/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji), na podstawie art. 61 § 3 i 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżąca upatruje zasadność wniosku w skutkach zwrotu określonej przez organ kwoty pieniężnej wskazując, że w przypadku zapłaty nie będzie miała środków do życia. Dalej Sąd I instancji podał, że jej sytuację finansową i rodzinną mają natomiast obrazować dokumenty złożone już w postępowaniu. Sąd I instancji przyjął bowiem, że Skarżąca powołała się na dokumentację przedłożoną w sprawie o sygn. akt II SPP/Gl 21/24. Tymczasem analizując nadesłane w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dokumenty oraz złożone tam oświadczenia Skarżącej - Sąd I instancji doszedł do wniosku, że nie pozwalają one w sposób niebudzący wątpliwości ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że takie właśnie stanowisko wyraził Sąd wydając w sprawie o sygn. akt II SPP/Gl 21/24 postanowienie z dnia 22 kwietnia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy Skarżącej. Wówczas zwrócono uwagę, że samo lakoniczne stwierdzenie, że ojciec dzieci w ramach jego obowiązków przyczynia się do kosztów utrzymania dzieci nie jest wystarczające. Zdaniem Sądu I instancji, Skarżąca uzasadniając wniosek nie usunęła ww. mankamentów dowodowych. Tym samym, w ocenie Sądu I instancji, nie można było dokonać oceny, czy wystąpienie okoliczności, na które powołuje się Skarżąca, jest prawdopodobne i stwierdzić, że uiszczenie kwoty 6.768,00 złotych wyrządziłoby Skarżącej znaczną szkodę albo spowodowałoby trudne do odwrócenia skutki dla niej i jej dzieci, tj. czasowy brak środków do życia.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Skarżąca wskazując ponownie, że wykonanie zaskarżonej decyzji narazi ją na utratę środków do życia i możliwości utrzymania dzieci. Jej zdaniem, będą to skutki nieodwracalne i w związku z tym wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z dyspozycją art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o którym mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie oznacza jednak, że sąd jest zobligowany w każdym przypadku – niezależnie od okoliczności sprawy – uwzględnić wniosek strony skarżącej. Postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dotyczy bowiem wyjątku od zasady wykonalności ostatecznych decyzji administracyjnych. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi wskazać na konkretne zagrożenia płynące z wykonania decyzji, a sąd musi dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji.

Użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien zaprezentować wnioskodawca. Samo powołanie się na ustawowe przesłanki bez wskazania, na czym one polegają w realiach konkretnej sprawy, w żaden sposób nie uzasadnia żądania wniosku. Rozstrzygając wniosek o wstrzymanie, sąd nie bada legalności zaskarżonego aktu, bowiem prowadziłoby to do tzw. przedsądu. Bada jedynie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może prowadzić w okolicznościach danej sprawy, wskazanych przede wszystkim przez skarżącego we wniosku, do zagrożenia w postaci znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić także należy, że o znacznej szkodzie można mówić, jeśli rozmiary szkody wywołanej wykonaniem zaskarżonego aktu administracyjnego są większe niż zwykłe skutki wywołane wykonaniem aktu tego rodzaju. Każdy bowiem akt prawny wywołuje określone skutki prawne, nie wszystkie jednak podlegają ochronie tymczasowej.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że wniosek Skarżącej nie zawierał argumentów, które przemawiałyby za koniecznością wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zauważyć bowiem należy, że na etapie składania wniosku Skarżąca wskazała jedynie, że jej wykonanie będzie zbyt dotkliwe dla niej i jej rodziny. Również na wezwanie Sądu I instancji podała tylko, że wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę, gdyż pozbawi Skarżącą oraz jej dzieci środków na bieżące utrzymanie. Zgodzić się przy tym należy z Sądem I instancji, że z dokumentacji, na którą powołuje się Skarżąca, a przedłożonej w sprawie o sygn. akt II SPP/Gl 21/24 nie sposób ustalić rzeczywistej sytuacji finansowej Skarżącej. Tym bardziej, że Sąd I instancji właśnie takie stanowisko wyraził wydając w tejże sprawie postanowienie z dnia 22 kwietnia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy Skarżącej.

Zgodzić się zatem należy, z Sądem I instancji, że twierdzenia Skarżącej dotyczące jej sytuacji materialnej są ogólnikowe i nie zostały poparte żadnymi dokumentami pomimo tego, że Sąd I instancji zobowiązał Skarżącą do ich nadesłania pod rygorem oddalenia wniosku. W tym miejscu wyjaśnić należy, że brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, nie obligował Sądu I instancji do wezwania Skarżącej do usunięcia braków formalnych tego wniosku w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. przez ewentualne uzupełnienie tego wniosku. Ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek wstrzymania wykonania decyzji spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do wykazania, że wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub doprowadzi do powstania trudnych do odwrócenia skutków. Brak takiego uzasadnienia nie może być uznany za brak formalny wniosku (art. 49 § 1 p.p.s.a.). Uzasadnienie wniosku nie jest bowiem elementem obligatoryjnym, wpływającym na ważność wniosku i warunkującym jego dopuszczalność i nie podlega uzupełnieniu przez wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Ma ono za zadanie jedynie wykazanie zasadności tego wniosku przez wykazanie zaistnienia przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Niedostateczne uzasadnienie nie powoduje odrzucenia wniosku, a jedynie uniemożliwia ewentualną ocenę okoliczności sprawy w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt I OZ 848/13, z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt I OZ 744/14, z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt I FZ 74/14, z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I FZ 482/14, z dnia 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GZ 255/17, z dnia 17 października 2017 r. sygn. akt II GZ 769/17, z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt II GZ 169/20 oraz z dnia 20 maja 2021 r. sygn. akt I OZ 175/21).

Wyjaśnić również należy, co również podniósł Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, że każda decyzja czy postanowienie administracyjne zobowiązujące do uiszczenia należności pociąga za sobą dolegliwość finansową, co nie oznacza, że zawsze w takiej sytuacji należy zastosować ochronę tymczasową przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sama okoliczność powstania po stronie zobowiązanego obowiązku zapłaty określonej sumy pieniężnej nie stanowi jeszcze o spełnieniu przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego. Chodzi tu bowiem o taką szkodę majątkową lub niemajątkową, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla strony lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie wywołuje skutku nieodwracalnego, skoro chodzi o świadczenie pieniężne, którego spełnienie z natury rzeczy jest odwracalne. W razie uwzględnienia skargi istnieje możliwość zwrotu uiszczonej już kwoty.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.