Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia del. WSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1108/14 w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...]; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz A. Z. 990 (dziewięćset dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1108/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. Z. na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] lutego 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. o udzielenie prawa ochronnego na znak towarowy "Twoje Imperium" nr [...] na rzecz A. Spółki z o.o. z siedzibą w W.

W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 252 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. 2013 r., poz. 1410, dalej: p.w.p.) w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei w myśl art. 253 ust. 2 p.w.p., przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania i stwierdzeniu nieważności decyzji nie stosuje się, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego lub z prawa z rejestracji.

W ocenie organu, wnioskodawca kwestionował prawidłowość udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy "Twoje imperium", ponieważ jest on podobny do znaku "IMPERIUM" zarejestrowanego pod numerem [...] na rzecz A. Z. Organ podkreślił, że tego rodzaju zarzuty stanowią przeszkodę dla udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy z uwagi na treść art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p.

Organ, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniósł, że instytucja unieważnienia prawa ochronnego, jakkolwiek tożsama w skutkach, nie może być utożsamiana z instytucją stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

A. Z. wniósł skargę na powyższe postanowienie, podnosząc, że wbrew twierdzeniu organu istnieją podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Skoro bowiem wcześniej udzielono ochrony podobnemu znakowi towarowemu wnioskodawcy, wniosek innego podmiotu winien zostać odrzucony, a wydanie decyzji o stwierdzeniu wygaśnięcia prawa ochronnego uznać należy za bezprawne.

Zdaniem skarżącego, Urząd Patentowy, jako centralny organ administracji państwowej, powinien stać na straży praworządności. W przypadku rozpoznawania wniosku o udzielenie prawa ochronnego organ powinien ustalić, czy składany wniosek nie narusza praw ochronnych innych podmiotów. W związku z powyższym, decyzja o przyznaniu A. ochrony pozbawiona jest podstawy prawnej i została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 listopada 2014 r., wydanym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że powołanie się na okoliczności, które mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego prawa ochronnego wyklucza zastosowanie trybu "zwykłego" przewidzianego w art. 156 i następnych k.p.a. i powoduje konieczność wdrożenia przewidzianego w p.w.p. trybu spornego o unieważnienie udzielonego prawa. Wybór zarzutów stawianych udzielonemu prawu ochronnemu należy do wnioskodawcy. Wybór ten determinuje właściwy tryb postępowania, który to tryb zgodnie z treścią art. 253 ust. 2 p.w.p. jest stosowany obligatoryjnie. Jeżeli wnioskodawca wskaże okoliczności, które należą do ustawowych przeszkód udzielenia kwestionowanego prawa ochronnego, to tym samym określa tryb postępowania, który musi być stosowany.

Sąd I instancji uznał, że okoliczności podnoszone przez skarżącego we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. takie jak podobieństwo do wcześniejszego, renomowanego znaku "IMPERIUM" służącego do oznaczania towarów podobnych jako przeszkody udzielenia prawa stanowią okoliczności, które mogą być wykazywane tylko w postępowaniu o unieważnienie prawa ochronnego. Zatem jedynym trybem możliwym do zastosowania był tryb sporny.

A. Z. zaskarżył wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1108/14 w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 253 ust. 2 p.w.p. w zw. z art. 164 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że badanie prawidłowości postępowania rejestracyjnego w przedmiocie ustalenia prawa ochronnego na znak towarowy możliwe jest jedynie w ramach postępowania spornego o unieważnienie prawa z rejestracji w sytuacji, gdy w tym zakresie należy stosować k.p.a. - co doprowadziło do oddalenia skargi,

b) art. 253 ust. 2 p.w.p. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie tożsamości instytucji stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie udzielenia prawa ochronnego z instytucją unieważnienia prawa ochronnego,

c) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędne niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanki wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto skarżący postawił zarzut naruszenia przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 145 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanu faktycznego, który organ administracji ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i bez jego właściwej oceny, jako że podniesione zarzuty niewątpliwie miały znaczenie dla oceny legalności zaskarżonych decyzji organów administracji publicznej,

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, dalej jako: p.u.s.a.), w zakresie dotyczącym kontroli działalności administracji publicznej w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, polegające na tym, że WSA, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie wyszedł poza ich granice oraz nie rozpoznał wszystkich zarzutów i wniosków skarżącego, wskutek czego dokonał kontroli zaskarżonej decyzji jedynie pod kątem przeprowadzonej przez organ oceny zasadności przesłanek wynikających z przepisu art. 164 w zw. z art. 253 ust. 2 p.w.p., nie dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem całości postępowania prowadzącego do wydania zaskarżonej decyzji, jak również postępowania, w wyniku którego wydana została decyzja o rejestracji znaku towarowego TWOJE IMPERIUM, co doprowadziło do nierozpatrzenia istoty sprawy,

c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wskutek podzielenia zapatrywań organu II instancji w zakresie uznania, że jedynym trybem umożliwiającym rozpoznanie podniesionych przez skarżącego zarzutów był tryb sporny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że decyzja o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy słowny "Twoje Imperium" została wydana z rażącym naruszeniem prawa i to nie tylko przepisów, których naruszenie można podnosić w postępowaniu spornym.

Zdaniem skarżącego, wytknięte naruszenia przepisów postępowania obligowały Sąd I instancji do stwierdzenia nieważności decyzji o udzieleniu prawa ochronnego. Podstawą stwierdzenia nieważności tej decyzji jest rażące naruszenie przepisów postępowania, jak również przepisów prawa materialnego, albowiem na skutek braku sprawdzenia, czy nie występowały przesłanki uniemożliwiające rejestrację znaku towarowego, Urząd Patentowy wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa. Tymczasem podstawą unieważnienia prawa ochronnego nie mogą być naruszenia proceduralne, w tym naruszenie przepisów postępowania skutkujące niewłaściwą oceną nieistnienia przeszkód rejestracji, jak również naruszenie art. 296 ust. 2 pkt 2 p.w.p.

Organ nie skorzystał z uprawnienia do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem A. Z. z dnia [...] lutego 2013 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. udzielającej prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny "Twoje imperium". We wniosku strona postawiła decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. szereg zarzutów. Głównym argumentem mającym świadczyć w jej ocenie o tym, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa było podobieństwo spornego znaku do zarejestrowanego na rzecz strony znaku towarowego "Imperium". Wnioskodawca uznał przy tym, że decyzja jest nieważna nie tylko z powodu rażącego naruszenia prawa materialnego, tj. ustawy – Prawo własności przemysłowej, lecz również naruszenia przepisów postępowania. Stwierdził m.in., że nie tylko "sama decyzja Urzędu Patentowego, ale również całe postępowanie z wniosku A. spółka komandytowa w W. dotknięte jest sankcją nieważności".

Organ rozpoznając wniosek, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. oraz na podstawie art. 252 i 253 ust. 2 p.w.p. postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Należy zauważyć, że w uzasadnieniu tego postanowienia organ zaprezentował obszerną argumentację dotyczącą nieposiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego w sprawie. W konkluzji stwierdził, że to właśnie brak interesu prawnego przesądził o odmowie wszczęcia postępowania. Tymczasem po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, powołał się w szczególności na treść art. 253 ust. 2 p.w.p., zgodnie z którym, przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego o wznowieniu postępowania i stwierdzeniu nieważności decyzji nie stosuje się, jeżeli okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania bądź stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji. Ta okoliczność została całkowicie pominięta przez Sąd I instancji, który oceniając zaskarżone postanowienie skupił się wyłącznie na argumentacji organu dotyczącej zastosowania w sprawie art. 253 ust. 2 p.w.p., pomijając zaś kwestię badania przez organ w postanowieniu z dnia [...] lutego 2013 r., czy wnioskodawca posiada interes prawny do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd I instancji nie odniósł się zatem do zasadniczej przyczyny, dla której organ odmówił wszczęcia postępowania.

Niezależnie jednak od okoliczności, czy w rozpoznawanej sprawie przyczyną odmowy wszczęcia postępowania było uznanie przez organ, że wnioskodawca nie ma interesu prawnego, czy też przyjęcie, że organ nie mógł stosować przepisów k.p.a. z uwagi na treść art. 253 ust. 2 p.w.p., zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ niezasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. i w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej są uzasadnione.

Skoro na podstawie art. 253 ust. 2 p.w.p. nie stosuje się przepisów k.p.a., jeżeli podniesione we wniosku okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji mogą być podniesione w sporze o unieważnienie udzielonego prawa ochronnego, to organ zanim uzna, że w sprawie ten przepis ma zastosowanie, musi dokonać merytorycznego badania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Powinien bowiem ustalić, czy zarzuty strony dotyczą wyłącznie kwestii, które mogą być podniesione w postępowaniu spornym, czy też dotyczą one również innych okoliczności, dotyczących samej decyzji o udzieleniu prawa ochronnego. Warto zwrócić uwagę, że skarżący w swoim wniosku zarzucał nie tylko naruszenie przepisów ustawy – Prawo własności przemysłowej, lecz również stwierdził, że doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania.

Podobnie badając kwestię dotyczącą interesu prawnego wnioskującego o stwierdzenie nieważności decyzji, a więc kwestię o charakterze materialnoprawnym, organ jest obowiązany zbadać wniosek merytorycznie i ocenić, czy kwestionowana w tym trybie decyzja nie ma związku z prawami lub obowiązkami wnioskodawcy, wynikającymi z przepisów prawa materialnego. Nie ulega zaś wątpliwości, że merytoryczna ocena wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego nie może być przeprowadzona poza postępowaniem administracyjnym (przed jego wszczęciem). Powinna zostać dokonana w ramach postępowania administracyjnego, a więc wymaga wszczęcia postępowania. W przeciwnym razie pozbawia się wnioskodawcę jego podstawowych praw procesowych. Jak podkreśla się w piśmiennictwie, "w razie gdy w żądaniu wszczęcia postępowania jednostka powołuje się na interes prawny, ustalenie zasadności tego żądania musi być oparte na czynnościach wyjaśniających, które organ administracji publicznej obowiązany jest prowadzić w toku wszczętego postępowania administracyjnego, zgodnie z przepisami prawa procesowego" (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2014, s. 316).

W rozpoznawanej sprawie organ wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, a zatem uznał, że w sprawie w ogóle nie doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego. Jednocześnie organ badał istnienie interesu prawnego wnioskodawcy, zaś rozpoznając sprawę ponownie ustalał, czy podnoszone przez stronę zarzuty powinny zostać rozpoznane w trybie postępowania spornego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega wątpliwości, że w sprawie doszło w istocie do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o udzieleniu prawa ochronnego na znak towarowy. Skoro zaś postępowanie zostało wszczęte, to powinno ono zostać zakończone decyzją administracyjną rozpoznającą sprawę co do istoty, tzn. stwierdzającą nieważność decyzji lub odmawiającą stwierdzenia nieważności, ewentualnie decyzją o umorzeniu postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na obecnym etapie postępowania przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, bowiem to zagadnienie nie zostało rozpoznane przez organ w prawidłowo wszczętym i przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie Urzędu Patentowego RP oraz utrzymane nim w mocy postanowienie tego organu z dnia [...] lutego 2013 r.

Rozpoznając sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeprowadzi postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i zakończy je w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

O kosztach Sąd orzekł stosownie do art. 200, art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.).