Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...]

Prezydent Miasta S. , decyzją z dnia [...] lutego 2020 r.,

nr [...], na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111), art. 4 pkt 2 lit. w,

art. 6 ust. 2a-2c, art. 18 ust. 5a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt 28a, art. 73 pkt 10, art. 75 ust. 11, art. 79 ust. 2, art. 81 ust. 8 pkt 9b, art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.), § 1-3, § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach

o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466),

po rozpatrzeniu wniosku R. B., dalej również jako "skarżący", odmówił przyznania od [...] sierpnia 2019 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na S. B..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że R. B. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad S. B., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że jest synem osoby wymagającej opieki (pokrewieństwo w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki), a zatem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub nie później niż do ukończenia 25. roku życia (w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej). W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności S. B. w pozycji nr 4 "niepełnosprawność istnieje od" wpisano: "nie da się ustalić". Natomiast w pozycji nr 5 "ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2010-07-20", a zatem nie został spełniony podstawowy warunek, od którego zależy przyznanie świadczenia.

Organ wyjaśnił, że na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U.

z 2014 r. poz. 1443), z dniem 23 października 2014 r. przepis art. 17 ust. 1b w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jednakże wykonanie wyroku Trybunału wymaga podjęcia działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wyrok ten nie oznacza usunięcia tego kryterium z ustawy.

Nadto organ I instancji wskazał, że R. B. jest uprawniony do renty. Zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu

Zdaniem organu, ze względu na powyższe, nie został spełniony kolejny warunek do przyznania przedmiotowego świadczenia. Wnioskodawca nie spełnia zatem warunków do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołał się R. B.. W odwołaniu podniósł zarzut naruszenia przepisów wskazanych w decyzji jako podstawy jej wydania i podkreślił, że fakt pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może przesądzać o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Natomiast w odniesieniu do ustalenia daty powstania niepełnosprawności skarżący zaznaczył, że zachowują aktualność jego twierdzenia wywiedzione w odwołaniu z dnia [...] października 2019 r. Jego zdaniem, z uwagi na stwierdzony brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności, w sytuacji wątpliwości, których z obiektywnych przyczyn nie da się usunąć, należy przyjąć interpretację korzystną dla strony, a nie arbitralnie przyjmować interpretację skrajnie niekorzystną, jak już po raz drugi czyni to organ. Organ ponownie rozpatrując wniosek, w wyniku skierowania sprawy do ponownego rozpoznania, w ogóle nie wziął pod uwagę twierdzeń wywiedzionych w uzasadnieniu decyzji Kolegium.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256) w związku art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111). po rozpatrzeniu odwołania, w pkt 1 decyzji uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, w pkt 2 przyznało R. B. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką S. B. począwszy od dnia [...] sierpnia 2019 r., bezterminowo, w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ II instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2019 r. R. B. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. B.. Decyzją z dnia [...] września 2019 r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu podano, że daty powstania niepełnosprawności S. B. nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2010 r. Nadto, organ I instancji jako powód odmowy podał okoliczność, że R. B. jest uprawniony do renty. Od powyższej decyzji R. B. wniósł odwołanie. Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji winien uzupełnić akta i ustalić wysokość świadczeń w okresach waloryzacyjnych i wyliczyć stronie wysokość świadczenie pielęgnacyjnego. Organ I instancji ustalił wysokość renty otrzymywanej przez R. B. od dnia [...] marca 2019r. Nie ustalił jednak czy wysokość renty do dnia dzisiejszego nie uległa zmianie. Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. ponownie organ I instancji orzekł o odmowie przyznania R. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej jako "ustawa") i podkreśliło, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1, a ponadto nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 ustawy.

Organ wyjaśnił też, że na temat rzeczonego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i jego zgodności z Konstytucją RP wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17. Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W drugiej zaś części rozstrzygnięcia Trybunał orzekł, że przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Omawiany przepis stracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoba mająca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może zrezygnować z zatrudnienia, gdyż jest to osoba, która w znacznym stopniu (a nie całkowicie) utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.). Z kolei osobą całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, dlatego też nie może ona dobrowolnie zrezygnować z zatrudnienia, co jest z kolei warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie zaistniała sytuacja, w której opiekun osoby niepełnosprawnej jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W jego przypadku znajduje zatem zastosowanie wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Organ podkreślił również, że skoro powodem odmowy przyznania R. B. świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność, że daty powstania niepełnosprawności S. B. nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2010 r. to istota sporu w sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia (stosownie do treści art. 17 ust. 1b).

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104). Trybunał Konstytucyjny w punkcie II sentencji wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem organu II instancji ze względu na powyższe zaistniała podstawa do uwzględnienia odwołania. Wnioskodawca spełnia bowiem wszystkie przesłanki uprawniające go do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką i jednocześnie nie zachodzą przesłanki negatywne (poza niezgodnym z Konstytucją art. 17 ust. 1b ustawy).

Kolegium wyjaśniło dalej, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c (art. 24 ust. 1 ustawy). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ustawy).

W przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...] sierpnia 2019 r., a zatem należało ustalić świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] sierpnia 2019 r. do bezterminowo. Z uwagi jednak na brak ustalenia przez organ I instancji wysokości świadczeń w okresach waloryzacyjnych nie określono wysokości przysługujących stronie świadczeń pielęgnacyjnych. W tej sytuacji rzeczą organu I instancji będzie uzupełnienie akt i ustalenie wysokości świadczeń otrzymywanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez R. B. od dnia [...] sierpnia 2019r. i wyliczenie stronie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego.

Na powyższą decyzję R. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej ustalenia wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy w części, w której utracił moc

w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt. SK 2/17) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością renty z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Zdaniem skarżącego Kolegium określając wysokość świadczenia pielęgnacyjnego poprzez wskazanie, iż jego wysokość stanowi różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością renty dokonało nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 3 ustawy w zw. art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych w części, w której utracił moc w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego SK 2/17) od dnia 9 stycznia 2020 r. Ustawodawca do tej pory nie wprowadził do ustawy o świadczeniach rodzinnych regulacji w zakresie wysokości świadczenia dla takiego opiekuna, a zatem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje mu w pełnej wysokości.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie

i wniosło o oddalenie skargi.

Pełnomocnik skarżącego, wyznaczony z urzędu radca prawny S. P., w piśmie z dnia [...] października 2020 r. wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części.

Nadto pełnomocnik oświadczył, że podtrzymuje stanowisko skarżącego wyrażone w skardze, a także wskazał, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. (SK 2/17) Trybunał Konstytucyjny podał, że "realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (...). W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia".

Zdaniem pełnomocnika powyższe nie pozostaje bez znaczenia

w okolicznościach niniejszej sprawy.

Ponadto nie można uznać, iż w systemie prawnym istnieje obecnie jakiekolwiek rozwiązanie pośrednie, zgodnie z którym skarżącemu należne byłoby świadczenie pielęgnacyjne w wysokości niższej niż [...] zł (w roku 2019) i [...] zł (w roku 2020) miesięcznie. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie ta część decyzji organu II instancji, zgodnie z którą skarżącemu przyznano świadczenie pielęgnacyjne w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością renty (pkt 2 decyzji). Takie rozstrzygnięcie organu II instancji należy uznać za nieoparte o żadną istniejącą podstawę prawną. Organ II instancji w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego przyznał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne zaledwie w wysokości wskazanej różnicy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r., którą organ ten uchylił decyzję Prezydenta [...] odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką i przyznał skarżącemu świadczenie w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył argumentację odnoszącą się do przyczyn odmowy przyznania świadczenia przez organ pierwszej instancji, wskazując prawidłowo na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych w świetle którego, przy uwzględnieniu skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia tylko z tego powodu, że niepełnosprawność podopiecznego powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia (por. wyroki NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

Niewątpliwie skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony

w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., a zatem od tego momentu art. 17 ust. 1b u.ś.r.- jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć zastosowania. Taki też pogląd ugruntował się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 366/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1026/14).

Prawidłowo również organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż w związku

z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przestał obowiązywać z dniem 9 stycznia 2020 r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Błędnie jednak, zdaniem sądu, organ ten zinterpretował skutki tego orzeczenia przyjmując, że w takiej sytuacji zasadnym jest przyznanie skarżącemu świadczenia w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego i pobieranej renty. Konkluzja taka nie wynika bowiem z uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, który w pkt 3.3 wskazał, iż w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązania pośredniego, które pozwoliłoby na obniżenie wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do pobieranej renty.

W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, posiadających ustalone prawo do emerytury i renty, którym świadczenie z tego powodu nie może zostać przyznane, zostały wyeliminowane osoby posiadające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W ocenie sądu nie ma zatem przeszkód do tego, aby osobom takim zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany będzie do uwzględnienia przedstawionego wyżej stanowiska sądu (art. 153 p.p.s.a.).