Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Specjalista Anna Wandoch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2022 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...]im. J. w C. z dnia 2 grudnia 2021 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] im. J. w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Rektor Uniwersytetu [...] im. J. w C. (dalej: organ), zaskarżoną decyzją z 2 grudnia 2021 r., na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 478 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) postanowił skreślić C. Z. (dalej: skarżący) z listy studentów ósmego semestru, prawo, jednolite magisterskie, niestacjonarne, Wydział Prawa i Ekonomii z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że pismem z 17 listopada 2021 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania mającego na celu wydanie decyzji o skreśleniu go z listy studentów z powodu braku zaliczenia wpisu warunkowego z semestru VI roku akademickiego 2019/2020 oraz brak postępów w nauce. Stwierdził, że skarżący nie wykonał podstawowych obowiązków studenta, o których mowa w art. 107 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz zapisów § 7 ust. 3 pkt 4 Regulaminu studiów w Uniwersytetu [...] i im. J. w C..

Przywołał art. 107 ww. ustawy, który określa obowiązki studenta stanowiąc w ust. 1, że student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i przepisami obowiązującymi w uczelni. Z kolei, zgodnie z ust. 2 student jest obowiązany w szczególności do:

1. uczestniczenia w zajęciach zgodnie z regulaminem studiów;

2. składania egzaminów, odbywania praktyk zawodowych i spełniania innych wymagań przewidzianych w programie studiów;

Ponadto zgodnie z § 7 ust. 3 pkt 4 Regulaminu studiów, student zobowiązany jest do terminowego zaliczania zajęć, zdawania egzaminów, odbywania praktyk, plenerów, obozów i zajęć terenowych oraz wypełniania innych obowiązków zgodnie z programem kształcenia.

Z kolei, zgodnie z art. 108 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym można skreślić studenta z listy studentów, m.in. w przypadku: nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Przepisy ustawy znalazły swoje odzwierciedlenie w § 24 Regulaminu studiów, bowiem zgodnie z ust. 4 tego paragrafu można skreślić studenta z listy studentów, m.in. w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie.

Organ wskazał, że w semestrze VII skarżący zaliczył warsztat z przedmiotu postępowanie karne z semestru V, natomiast do zrealizowania wpisu warunkowego z tego przedmiotu konieczne jest zaliczenie warsztatów w semestrze V i VI oraz zdanie egzaminu w semestrze VI, czego skarżący nie dopełnił.

W zaskarżonej decyzji pouczono skarżącego o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Rektora Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego, a w przypadku nieskorzystania z tego środka zaskarżenia o prawie wniesienia skargi do Sądu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach podniesione zostały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący zarzucił, że twierdzenia organu zawarte w decyzji mijają się ze stanem faktycznym, bowiem organ nie rozważył wszystkich okoliczności sprawy oraz dokumentacji studenta, w tym ilości punktów ECTS, wskazał na liczną korespondencję kierowaną do Dziekanatu Wydziału Prawa i Ekonomii, z wnioskami o wyrażenie zgody na warunkową kontynuację studiów, o udzielenie urlopu oraz o przedłużenie terminu uzyskania zaliczenia.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy wskazać, że Sąd nie jest kolejnym organem administracji publicznej, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. To na organie spoczywał obowiązek wykazania w postępowaniu administracyjnym, że wobec skarżącego należało wydać decyzję o skreśleniu z listy studentów.

Zgodnie z art. 108 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce:

1. Studenta skreśla się z listy studentów w przypadku:

1) niepodjęcia studiów;

2) rezygnacji ze studiów;

3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;

4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.

2. Student może być skreślony z listy studentów w przypadku:

1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach;

2) stwierdzenia braku postępów w nauce;

3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;

4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.

3. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Odpowiednikiem tych przepisów są normy zawarte w § 24 Regulaminu studiów w Uniwersytecie Humanistyczno-Przyrodniczym.

Decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów jest niewątpliwie indywidualnym aktem administracyjnym. W zakresie tego rodzaju spraw ustawodawca nie wyłączył stosowania przepisów k.p.a., tak jak uczynił to w innych sprawach (por. art. 48 Prawa o szkolnictwie).

Regulacja zawarta w art. 108 Prawa o szkolnictwie, w przypadku wystąpienia przesłanek wymienionych w ust. 1 oznacza dla organu decyzyjnego obowiązek wydania rozstrzygnięcia o skreśleniu z listy studentów (decyzja związana).

Z kolei, stwierdzenie zaistnienia którejś z przesłanek określonych w ust. 2 stanowi podstawę do wydania decyzji uznaniowej. Uznanie administracyjne wiąże się z przyznaniem organowi administracji publicznej luzu decyzyjnego, polegającego na możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy administracyjnej. Działanie organu musi się jednak mieścić w granicach zakreślonych przez art. 7 k.p.a., a zatem organ powinien dążyć do wyjaśnienia prawdy obiektywnej, zaś sprawę załatwić z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Ocena, czy przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, wymaga ustalenia właściwych proporcji pomiędzy kryterium interesu społecznego a słusznym interesem strony. Wskazać należy, że zarówno pojęcie interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony nie zostały ustawowo zdefiniowane, co powoduje, że odpowiednią treść nadaje im organ orzekający. Z reguły interes indywidualny nie pokrywa się z interesem społecznym. Ustawodawca w art. 7 k.p.a. nie określił hierarchii tych wartości, ani też zasad rozstrzygania kolizji pomiędzy interesem społecznym i słusznym interesem strony.

W judykaturze przyjmuje się, że decyzja uznaniowa pozostaje wprawdzie pod kontrolą sądu, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony. Kontrola sądowa sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy dokonał tego po rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy.

W orzecznictwie oraz w literaturze przedmiotu istnieje zgodność co do tego, że decyzje wydawane na podstawie art. 108 ust. 2 ww. ustawy oparte są na uznaniu administracyjnym (zob. m.in. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku, z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. III SA/Gd 52/21; we Wrocławiu, z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. IV SA/Wr 471/20; w Łodzi, z dnia 5 marca 2021 r., sygn. III SA/Łd 336/20; w Rzeszowie, z dnia 3 marca 2021 r., sygn. II SA/Rz 1118/20; w Poznaniu, z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. IV SA/Po 1663/20; w Krakowie, z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. III SA/Kr 223/20; w Warszawie, z dnia 8 stycznia 2021 r., sygn. II SA/Wa 370/20; w Opolu, z dnia 17 grudnia 2020 r., sygn. II SA/Op 251/20; Hubert Izdebski, Jan Michał Zieliński, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, wyd. II LEX/el. 2021 – komentarz do art. 108).

A zatem, w przypadku decyzji wydanej na podstawie art. 108 ust. 2 ustawy organ uczelni może więc, lecz nie musi skreślić studenta. Decyzja wydana w tym trybie ma charakter fakultatywny, a nie obligatoryjny. Wybór sposobu rozstrzygnięcia nie może być jednak arbitralny, lecz powinien wynikać z kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych, a zwłaszcza wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu studenta. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiedniego przepisu prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego, wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zebrania dowodów i ich oceny zgodnie z regułami k.p.a. Przepisy zamieszczone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nakazują organom administracji publicznej ustalenie istotnych w sprawie kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Zmaterializowanie tych reguł powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., które powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno zatem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały ustalone, rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Decyzje uznaniowe nie są bowiem zwolnione z obowiązku uzasadnienia faktycznego i prawnego, a wręcz przeciwnie należy przyjąć, że "ze względu na konieczność wyboru rozstrzygnięcia decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają nawet raczej szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 429). Stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcia, a w szczególności te negatywne dla strony, podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinny być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i starannie uzasadnione, zarówno co do ustaleń faktycznych, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych, czy też nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Decyzja taka powinna więc w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania organu. Dopiero zadośćuczynienie nakazom wynikającym z przytoczonych regulacji procesowych, umożliwia prawidłową subsumcję normy materialnoprawnej (w niniejszej sprawie zawartej w art. 108 ust. 2 pkt 3 Prawa o szkolnictwie).

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organ uczelni nie sprostał w zaskarżonej decyzji powyższym wymogom. Decyzja zawiera wyłącznie ogólnikowe stwierdzenia, że skreślenie skarżącego z listy studentów nastąpiło z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru VI w określonym terminie. Organ nie przedstawił przebiegu studiów skarżącego, a także nie odniósł się do wniosków składanych w ich toku.

W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ odwołuje się wyłączenie do regulacji art. 108 ust. 2 ustawy i art. 104 k.p.a. nie wskazując bliżej materialnoprawnej podstawy wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji organ podaje, że do chwili obecnej skarżący nie uzyskał zaliczenia VI semestru studiów. Uzasadnienie decyzji jest zdawkowe i tym samym nieprzekonujące, a jako takie wymyka się spod kontroli Sądu. Uzasadnienie decyzji nie może być przedmiotem domysłów adresata tego rozstrzygnięcia i Sądu w ramach kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wprawdzie organ szerzej wypowiedział się w sprawie w odpowiedzi na skargę, ale podkreślić należy, że przedmiotem kontroli Sądu jest zaskarżone rozstrzygnięcie organu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ przede wszystkim należycie ustali i przedstawi stan faktyczny sprawy, tj. jaki był przebieg studiów, odniesie się do składanych przez skarżącego wniosków, ilości uzyskanych punktów i ponownie oceni zebrany materiał dowodowy.

Podsumowując, organ nie zrealizował obowiązku wynikającego z art. 107 § 3 k.p.a. co do podania uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, przez co naruszył również zasadę przekonywania wskazaną w art. 11 k.p.a. Te naruszenia mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy powodują, że zaskarżona decyzja nie może pozostać się w obrocie prawnym. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wpis sądowy od skargi.