Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017r na posiedzeniu niejawnym wniosku E. i B. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w [...] z dnia 27 października 2016r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 1 grudnia 2016r. skarżący działając przez swego profesjonalnego pełnomocnika złożyli wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego w [...] z dnia 27 października 2016r. wydaną w przedmiocie nakazu rozbiórki.

Skarżący domagają się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W uzasadnieniu swego wniosku podają, iż cała rodzina utrzymuje się z renty górniczej skarżącego, synowie oraz synowa są osobami bezrobotnymi. Rodzina nie ma oszczędności aby ponieść stosowne koszty sądowe.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie wraz z dwoma synami oraz synową. Źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane z tytułu emerytury E. N. w wysokości 3100 zł. Koszty utrzymania zostały łącznie określone na kwotę 1983 zł.

Z oświadczenia skarżących, znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiadają oni dom w [...] oraz działkę, na której posadowiony jest dom. Skarżący nie wykazują faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności.

W wyniku wezwania skarżących do uzupełnienia wniosku – skarżący podali, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w formie Firmy [...] została zawieszona 1 listopada 2016r i nie została odwieszona do dziś, a skarżący nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Potwierdza to stosownym zaświadczeniem. Ponadto przedstawia szereg faktur, decyzje wymiarową w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017r. oraz wyciąg z rachunku bankowego, a także PIT za 2015 i 2016r ( przychód z emerytury E. N. określony rocznie na kwotę 46180,00 zł. ).

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżących należy stwierdzić, że uiszczenie solidarne przez strony aktualnie wymaganych kosztów sądowych jest możliwe bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżący nie wykazali w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie są w stanie uiścić wpisu sądowego należnego od złożonej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w wysokości 500,00 zł bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów rodziny w wysokości 3100 zł w korelacji do wykazanych kosztów utrzymania 1983 zł , pochodzących ze stałych, pewnych źródeł jakimi są świadczenia emerytalne, niewskazanie dodatkowych, nadzwyczajnych okoliczności czy dodatkowych kosztów obciążających budżet domowy jak np. koszty specjalistycznego leczenia - nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych.

Orzekający nie ma również zupełnej wiedzy co do faktycznej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego. Z analizy rachunku bankowego wynika bowiem, iż oprócz stałych wpływów z emerytury pojawiają się również inne wpłaty na konto np. w kwocie 2080 zł. Saldo na rachunku jest dodatnie i wynosi 1774 zł. Wpłaty te nie zostały wyjaśnione.

Skarżący deklaruje, iż jego synowie oraz synowa są osobami bezrobotnymi. Nie przedstawia natomiast dokumentów to potwierdzających, nie przedstawia – mimo wezwania – zeznań podatkowych dzieci oraz synowej za lata 2015, 2016. Nie wyjaśniono także, czy dorośli synowie oraz synowa nie mają jakiegokolwiek innego dochodu choćby z umów dorywczych, zasiłków etc.

Skarżący nie oświadczyli także – mimo wezwania – czy posiadają samochód. Nie przedstawiono również rachunków bankowych członków rodziny.

Skarżący spłaca comiesięczny kredyt w kwocie 250 zł. Tymczasem należy zauważyć, iż fakt zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy ( post. NSA z 28.06.2005r. II GZ 56/05 ).

I wreszcie skarżący działają przez pełnomocnika z wyboru – mieli go również w postępowaniach przez sądami cywilnymi oraz uiścili mu wynagrodzenie w wysokości ponad 7000 zł co obrazuje dołączony do wniosku wyciąg z konta bankowego. Sam fakt działania przez profesjonalnego pełnomocnika sam z siebie jeszcze nie przesądza o odmowie przyznania prawa pomocy jednakże brany jest pod uwagę przy ocenie całokształtu przesłanek uzasadniających przyznanie tej pomocy. Świadczy bowiem o tym, iż mimo, że udział takiego pełnomocnika nie jest aktualnie na obecnym etapie postępowania obligatoryjny – skarżących stać na jego ustanowienie do sprawy.

Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów tj. stałego dochodu rodziny skarżących przy faktycznej możliwości jego dysponowania, posiadanym majątku, braku nadzwyczajnych okoliczności obciążających budżet domowy, niewyjaśnione okoliczności j/w- nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy ponadto zaznaczyć, iż zgodnie z powszechnie obowiązującym poglądem w doktrynie i orzecznictwie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a jak wskazano powyżej, strony mają stałe miesięczne dochody przewyższające ustalone minimalne wynagrodzenie miesięczne za pracę, mają również środki na rachunku bankowym. Wymagany natomiast na obecnym etapie postępowania sądowego, wpis sądowy w wysokości 500,00 zł uiszczony solidarnie, nie narazi skarżących na znaczny uszczerbek , szczególnie biorąc pod uwagę fakt, iż dochody miesięczne wnioskodawców przewyższają jego wysokość.

Należy także podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, ze względu na wykazane powyżej okoliczności, do takich osób nie należą.

Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.

Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących zwolnienie ich od kosztów sądowych byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia przez wnioskodawców kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi, które to koszty na tym etapie postępowania są wymagane, nie naraża skarżących na pogorszenie ich warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).