Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2025 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 5 czerwca 2025 r. nr SKO.4116.13.2025 w przedmiocie zmiany decyzji własnej w sprawie udzielenia pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych – skargę oddala –

II SA/Rz 948/25

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi R.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 5 czerwca 2025 r. nr SKO.4116.13.2025 dotycząca zmiany decyzji w sprawie udzielenia pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Prezydent Miasta [...] na wniosek R.S., decyzją z 2 stycznia 2025 r. nr ŚD.UM.5123.150.25 przyznał od 2 stycznia do 31 grudnia 2025 r., przez dwa dni w tygodniu po dwie godziny dziennie, świadczenie w formie usług opiekuńczych w zakresie pomocy w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych. Usługi miały być świadczone w miejscu zamieszkania wnioskodawcy przez Polski Komitet Pomocy Społecznej w [...], przy pełnym ich koszcie za 1 godzinę w dni robocze, soboty, niedziele i święta 40,30 zł. Ww. usługi miały być świadczone z odpłatnością 15% rzeczywistych kosztów.

Organ ustalił, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, a dochód osiągnięty w miesiącu listopadzie 2024 r. wyniósł 2 913,50 zł (świadczenie z ZUS).

W związku z uzyskaniem na podstawie pisma ZUS Oddział w [...] z 24 marca 2025 r. informacji, że świadczenie emerytalne wypłacane wnioskodawcy wzrosło do 3 057,32 zł, Prezydent M. [...] 10 kwietnia wszczął postępowanie administracyjne w sprawie zmiany decyzji własnej z 2 stycznia 2025 r.

Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, że strona w dalszym ciągu gospodaruje samodzielnie, jednakże dochód uległ zmianie i wynosi aktualnie 3 057,32 zł przy kryterium ustawowym wynoszącym 1 010 zł. Wnioskodawca w oświadczeniu z 24 kwietnia 2025 r. wyraził zgodę na zmianę decyzji przyznającej pomoc w formie usług opiekuńczych w części dotyczącej wysokości odpłatności za świadczoną pomoc z 15% na 30% od kwietnia 2025 r.

Decyzją z 25 kwietnia 2025 r. nr ŚD.UM.5123.150.1.25, Prezydent - działając na podstawie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 – dalej: k.p.a.) i art. 106 ust. 1 i 5 w zw. z art. 50 ust. 1, 2 i 6 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm. - dalej: u.p.s.) - zmienił własną decyzję z 2 stycznia 2025 r. poprzez ustalenie od 1 kwietnia 2025 r. odpłatności za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 30% rzeczywistych kosztów. W uzasadnieniu powołał się na zmianę dochodu strony oraz postanowienia uchwały Rady Miejskiej w [...] z [....] października 2023 r. nr [...] i z [...] grudnia 2024 r. nr [...].

W odwołaniu R.S. zakwestionował ustaloną podwyżkę odpłatności za usługi opiekuńcze w sytuacji, gdy jego dochód zwiększył się jedynie o 143 zł. Zwrócił uwagę na rosnące koszty egzystencji oraz brak odpowiedzi na pisma kierowane do organu w sprawie opłat za ubiegły rok. Wyraził także niezadowolenie z jakości pracy świadczonej przez pracowników organu.

SKO wskazaną na wstępie decyzją z 5 czerwca 2025 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 50 ust. 1-5 u.p.s. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 25 kwietnia 2025 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze, których materialnoprawną podstawę przyznania stanowi przepis art. 50 ust. 1 u.p.s., przysługują osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Ustawodawca w art. 50 ust. 3 u.p.s. określił, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (art. 50 ust. 5 u.p.s.). Zgodnie z delegacją zawartą w art. 50 ust. 6 u.p.s., rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania.

Na terenie Miasta [...] obowiązuje uchwała RM w [...] [...] listopada 2008 r. nr [...] w sprawie zasad zwrotu wydatków na usługi opiekuńcze, pomoc w naturze lub pieniężną przyznawaną pod warunkiem zwrotu oraz pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie (Dz.Urz. Woj. Podk. z 2009 r., Nr [...] poz. [...]), zmieniona uchwałą Nr [...] z [...] kwietnia 2012 r. (Dz.Urz. Woj. Podk. z 2012 r., poz. [....]), a także ostatnia uchwała zmieniająca, tj. uchwała nr [...] z [...] października 2023 r., opublikowana w Dz.Urz. Woj. Pod. z [...] 2023 r. pod poz. [...]. Uchwałą RM w [...] z 16 grudnia 2024 r. w sprawie ustalenia kosztu za jedną godzinę usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, ustalono koszt jednej godziny ww. usług w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. w wysokości 40,30 zł.

W § 1 ust. 1 uchwały nr [...] określono wskaźnik odpłatności w procentach od ceny usługi za 1 godzinę w stosunku do dochodu na osobę ustalonego zgodnie z art. 8 u.p.s. w stosunku do kryterium dochodowego na osobę w procentach. Ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi 1 010 zł. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, w listopadzie 2024 r. dochód skarżącego wyniósł 2 913,50 zł, natomiast w marcu 2025 r. 3 057,32 zł. Zgodnie z w/w uchwałą, aktualny rzeczywisty dochód strony mieści się w przedziale 300 - 350% ww. tabeli i uzasadnionym pozostaje zwiększenie odpłatności do 30% rzeczywistych kosztów.

Definicję dochodu zawiera art. 8 ust. 3 u.p.s. Jednocześnie w art. 8 ust. 4 u.p.s. określono zamknięty katalog przychodów, które nie podlegają wliczeniu do dochodu rodziny w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.s. W katalogu tym ustawodawca nie wskazał świadczenia emerytalnego z dodatkiem pielęgnacyjnym, wobec czego prawidłowo przyjęto, że świadczenie to otrzymane przez stronę stanowi jej dochód.

W myśl art. 106 ust. 5 zd. 1 u.p.s., decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Jako, że zmiana sytuacji dochodowej odwołującego nastąpiła w marcu 2025 r., to Prezydent zasadnie zmienił własną decyzję od następnego miesiąca następującego po miesiącu w którym zmiana ta nastąpiła, tj. od 1 kwietnia 2025 r.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze na decyzję Kolegium z 5 czerwca 2025 r. R.S. podniósł, że decyzja ta nie stanowi odpowiedzi na jego uzasadnione zarzuty. Zarzucił powoływanie się na przepisy sprzed kilkudziesięciu lat, co wobec spadku wartości pieniądza nijak ma się do obecnej rzeczywistości. Zakwestionował obliczenia dokonane przez organy, dokonane w oparciu o nieprawidłowo sporządzone dokumenty, a przede wszystkim prawidłowość doliczenia do dochodu dodatku pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO w Przemyślu z 5 czerwca 2025 r. nr SKO.4116.13.2025, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta M. [...] z 25 kwietnia 2025 r. o zmianie decyzji tego organu z 2 stycznia 2025 r.

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżącemu na mocy w/w decyzji Prezydenta M. [...] z 2 stycznia 2025 r. przyznana została na okres od 2 stycznia do 31 grudnia 2025 r., po dwie godziny dwa razy w tygodniu, pomoc w formie usług opiekuńczych w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych.

Materialnoprawną podstawę tej decyzji stanowił art. 50 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym "osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych".

W myśl art. 106 ust. 1 u.p.s., przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej, przy czym wg ust. 5 tego artykułu, decyzję administracyjną zmienia na niekorzyść strony bez jej zgody m.in. w przypadku zmiany jej sytuacji dochodowej

Usługi opiekuńcze są co do zasady usługami odpłatnymi, a wysokość tej odpłatności jest uzależniona od wysokości uzyskiwanego dochodu.

Zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 106 ust. 3b u.p.s.); inaczej ujmując, zmiana dochodu przekraczająca 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie skutkuje zmianą odpłatności.

W przypadku skarżącego podstawę ustalenia tej odpłatności stanowiły przywołane już wyżej w części faktycznej niniejszego uzasadnienia, podjęte na podstawie art. 50 ust. 6 u.p.s., uchwały RM w [...]:

- z [...] października 2023 r. nr [...], określająca procentowe wskaźniki odpłatności za jedną godzinę w zależności od dochodu na osobę,

- z [...] grudnia 2024 r. nr [...], którą koszt jednej godziny usług opiekuńczych na terenie miasta [....] w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. ustalono w wysokości 40,30 zł.

Dochód w wysokości 2913,50 zł (z listopada 2024 r.) – wg uchwały z [...] października 2023 r. nr [...] - plasował skarżącego (przy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej 1 010 zł) w przedziale od "powyżej 250% do 300%", co przekładało się na 15 % wskaźnik odpłatności od ceny usługi za 1 godzinę, liczony od kwoty 40,30 zł. Taki też został przyjęty przy wydawaniu przez Prezydenta decyzji 2 stycznia 2025 r.

Od marca 2025 r. dochód skarżącego wzrósł jednak do kwoty 3 057,32 zł miesięcznie, co z jednej strony stanowiło zmianę przekraczającą 10% kryterium dochodowego, zaś z drugiej powodowało jednocześnie zmianę przedziału dochodowego na "powyżej 300% do 350%" i skutkowało koniecznością zastosowania względem skarżącego 30 % wskaźnika odpłatności od ceny usługi za 1 godzinę, liczonego od kwoty 40,30 zł. Taki też został przyjęty przy wydawaniu przez Prezydenta decyzji 25 kwietnia 2025 r. (zmieniającej od 1 kwietnia 2025 r. decyzję tego organu z 2 stycznia 2025 r.), co trafnie stwierdziło Kolegium zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2025 r., nie uwzględniając wniesionego przez skarżącego odwołania.

SKO w uzasadnieniu swej decyzji w sposób obszerny (w stosunku do decyzji organu I instancji) i precyzyjny przedstawiło okoliczności stanu faktycznego sprawy oraz mające w niej zastosowanie regulacje prawne, czyniąc zadość wyrażonym w art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. zasadom praworządności, prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej oraz przekonywania.

Prawidłowo także odniosło się SKO do pojęcia dochodu wyrażonego w art. 8 ust. 3 u.p.s., wskazując że na gruncie tego przepisu oraz ust. 4 tego artykułu brak jest podstaw do wyłączenia z dochodu skarżącego pobieranego przez niego wraz z emeryturą dodatku pielęgnacyjnego. Nie mogą w związku z tym zostać także uwzględnione ponowione w tym względzie w skardze zarzuty.

Sąd rozumie skarżącego, dla którego krzywdzące się wydaje, że wzrost osiąganego przez niego dochodu został "skonsumowany" podwyżką procentowego progu partycypacji przez niego w godzinowej stawce opłaty za przyznane mu usługi opiekuńcze, niemniej jednak jeszcze raz należy wyraźnie podkreślić, że wysokość odpłatności za usługi jest ściśle powiązana z uzyskiwanymi przez niego dochodami i znajduje pełne oparcie w mających zastosowanie w sprawie regulacjach prawnych.

Poza zakresem sprawy i kontroli Sądu pozostaje kwestionowana w odwołaniu od decyzji organu I instancji jakość świadczonych skarżącemu usług i wyrażane przez niego w tym zakresie niezadowolenie.

Wobec powyższego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.