Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzje Wójta Gminy [...]: z dnia [...] r., znak: [...] i z dnia [...] r., znak: [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. O. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z [...] r., znak: [...], Wójta Gminy T. D. (dalej: organ pierwszej instancji), po rozpoznaniu wniosku K. O. (dalej także: skarżąca) z 6 sierpnia 2018 r., przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci: S. O. (dalej: syn skarżącej) i U. O. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.

Następnie decyzją z [...] r., znak: [...], organ pierwszej instancji, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 5 ust. 1, art. 15 ust. 1 i art. 22 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.; dalej także: u.p.p.w.d.), orzekł o "uchyleniu świadczenia wychowawczego" przyznanego na syna skarżącej w okresie od 1 października do 30 listopada 2018 r. Organ wskazał, że w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym wywiadu środowiskowego, nie ulega wątpliwości, że w ww. okresie syn skarżącej nie przebywał pod jej opieką, lecz pod opieką swego ojca G. O..

Po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez wskazaną decyzję z [...] r. organ pierwszej instancji decyzją z [...] r., znak: [...], w oparciu o art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., orzekł o:

- uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane kwoty [...]zł, wypłaconej w okresie od 1 października do 30 listopada 2018 r. z tytułu świadczenia wychowawczego na syna skarżącej;

- zobowiązaniu skarżącej do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W odwołaniu od decyzji z [...] r. skarżąca zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie:

- art. 149 i art. 150 k.p.a. poprzez bezpodstawne wznowienie postępowania, niewskazanie podstawy wznowienia i wydania nowej decyzji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego rozstrzygającego o istocie sprawy;

- art. art. 7, 10 § 1, 11, 77, 80 i 81 k.p.a. poprzez naruszenie zasad postępowania wyrażonych w tych przepisach, w tym wadliwe przyjęcie, że syn skarżącej zmienił miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 22 u.p.p.w.d. podczas, gdy w tym okresie przebywał on na kontaktach u ojca w rozumieniu art. 113 § 1 k.r.o.

Po rozpatrzeniu tego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium):

- uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej terminu zwrotu należności i w tym zakresie orzekło, że skarżąca jest zobowiązana do zwrotu opisanych należności w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji;

- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że skoro skarżąca nie złożyła odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z [...] r., znak: [...] [...], organ ten obowiązany był do wydania, na podstawie art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., decyzji z [...] r. Uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze spowodowało bowiem pobranie przez skarżącą nienależnie świadczenia rodzinnego od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. w myśl tych przepisów.

W skardze do Sądu na powyższą decyzję Kolegium K. O. powtórzyła zarzuty i ich argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. Dodatkowo skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji dowodów, na których organ oparł się wydając zaskarżony akt.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozstrzyganej sprawie wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym złożyło Kolegium, zaś skarżąca we wskazanym wyżej terminie czternastodniowym nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Sąd uwzględnił złożoną skargę także z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu, w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, co najmniej przedwczesne jest stanowisko Kolegium, iż w sprawie wystąpiła wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. przesłanka uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego na syna skarżącej za okres od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. za świadczenie nienależnie pobrane. W konsekwencji prawnie wadliwe było również stanowisko organu co do konieczności zobowiązania skarżącej do zwrotu kwoty tego świadczenia (wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie).

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że w toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, organ pierwszej instancji naruszył przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na jej wynik.

Decyzja tego organu z [...] r., znak: [...] – jak wynika z jej treści – została wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej, właściwy w sprawie wznowienia postępowania, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 k.p.a., to jest postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b k.p.a. i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Nie budzi zarazem wątpliwości, że opisana decyzja może być wydana jedynie po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, w oparciu o jedną z podstaw wznowienia.

W myśl art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Ponadto można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (art. 145a § 1 k.p.a.) oraz gdy zostało wydane orzeczenie sądu stwierdzające naruszenie zasady równego traktowania, zgodnie z ustawą z 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 1219), jeżeli naruszenie tej zasady miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną (art. 145b § 1 k.p.a.).

Wznowienie postępowania administracyjnego następuje z urzędu lub na żądanie strony (art. 147 k.p.a.).

Natomiast formę wszczęcia i odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia określa art. 149 k.p.a., który stanowi:

"§ 1. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia.

§ 2. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

§ 3. Odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia.

§ 4. Na postanowienie, o którym mowa w § 3, służy zażalenie".

Trzeba mieć przy tym na względzie, że instytucja wznowienia postępowania administracyjnego stwarza prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym została ona wydana, dotknięte było przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 - 8 lub art. 145a k.p.a. Chodzi w tym wypadku o zastosowanie nadzwyczajnego trybu administracyjnego, pozwalającego na wzruszenie decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu zwyczajnym, która z mocy art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości.

Dlatego też z woli ustawodawcy wznowienie postępowania obwarowane jest szczególnymi wymogami formalnymi i może nastąpić jedynie w przypadkach enumeratywnie wymienionych w ustawie (art. 145 § 1 pkt 1- 8, 145a i 145b k.p.a.). Oczywiste jest więc, że skoro wznowienie postępowania administracyjnego stanowi instytucję prawną godzącą w walor trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych i zaufanie do nich, to ma charakter wyjątkowy i jako taka instytucja ta winna być stosowana w sposób ściśle określony w przepisach prawa procesowego.

W orzecznictwie oraz w doktrynie ugruntowane jest stanowisko, że przed ewentualnym wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego (art. 149 § 1 k.p.a.), a więc po złożeniu podania o wznowienie postępowania bądź po powzięciu przez organ wiadomości o możliwości zaistnienia podstawy wznowienia postępowania, właściwy organ zobowiązany jest do podjęcia określonych czynności proceduralnych. Przyjmuje się zarazem jednolicie, że wskazane czynności proceduralne nie mają charakteru czynności podejmowanych w ramach postępowania administracyjnego. Uznaje się natomiast, że czynności podjęte przez organ przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania nie są czynnościami procesowymi, lecz mają charakter wewnętrzny (zob. przykładowo wyrok NSA z 19 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 893/09 wraz z powołanym orzecznictwem; B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 673; B. Adamiak, J. Borkowski, A. Krawczyk, Nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego (w:) Prawo procesowe administracyjne. System Prawa Administracyjnego, t. 9, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2020, s. 369 i n.; M. Jaśkowska (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 881; C. Martysz (w:) G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. 2, Warszawa 2005, s. 331).

Podejmując opisane wyżej czynności wstępne, organ powinien zbadać, czy podanie o wznowienie postępowania:

1) zostało złożone z zachowaniem ustawowego terminu,

2) czy osoba wnosząca podanie posiada zdolność procesową oraz czy

3) w podaniu została wskazana ustawowa przyczyna wznowienia postępowania.

Jeśli w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia lub wniosek składa podmiot niebędący stroną lub też termin do jego złożenia nie został zachowany, organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). W przeciwnym wypadku musi wznowić postępowanie (art. 149 § 1 k.p.a.) i przeprowadzić je zarówno, co do rzeczywistego istnienia przyczyn wznowienia, jak i pozostałych kwestii dotyczących dopuszczalności wznowienia, a także co do istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Wskazane wyżej uwagi odnoszą się, ze stosownymi modyfikacjami, do sytuacji, w której wznowienie postępowania następuje z urzędu. Przykładowo więc, gdy organ administracji, z urzędu poweźmie wiadomość o możliwości zaistnienia podstawy wznowienia postępowania, obowiązany jest ocenić wstępnie zasadność wznowienia postępowania i w razie potwierdzenia tej okoliczności, wydać postanowienie o wznowieniu postępowanie, w oparciu o art. 149 § 1 k.p.a.

W konsekwencji przyjmuje się, że dopiero po wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, a więc po wydaniu wspomnianego postanowienia, właściwy organ administracji publicznej prowadzi postępowanie co do przyczyn wznowienia, to jest podejmuje czynności procesowe zmierzające do merytorycznego zakończenia wznowionego postępowania. Stwierdzenie, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła i jakie z tego faktu wynikają skutki prawne dla rozstrzygnięcia sprawy może być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 k.p.a. Czynienie merytorycznych rozważań co do ewentualnego zaistnienia przesłanek wznowienia przed wydaniem postanowienia z art. 149 § 1 k.p.a. jest więc niedopuszczalne.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że 20 listopada 2018 r. w siedzibie organu pierwszej instancji stawił się G. O. – mąż skarżącej (niezamieszkujący wspólnie z nią), który przedstawił "oświadczenie złożone na wniosek strony", twierdząc, że syn skarżącej mieszka z nim od 15 sierpnia 2018 r. Następnie organ wezwał pismem z 22 listopada 2018 r. skarżącą do złożenia wyjaśnień w sprawie na piśmie, co uczyniła ona 23 listopada 2018 r., przeprowadził wywiad środowiskowy ze skarżącą 29 listopada 2018 r., a także zlecił GOPS w [...] przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z G. O., co miało miejsce 13 grudnia 2018 r. W oparciu o te dowody organ, wskazując, iż działa na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., wydał decyzję z [...] r., znak: [...], którą orzekł "uchylić świadczenie wychowawcze na dziecko S. O.", w okresie od 1 października do 30 listopada 2018 r.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że decyzja ta narusza przepisy prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po pierwsze, niekwestionowane jest, że organ pierwszej instancji nie wydał i nie doręczył skarżącej, zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania zakończonego decyzją własną z [...] r., znak: [...], przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci: S. O. i U. O. w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Tym samym uchybił również przepisowi art. 149 § 2 k.p.a., w myśl którego postanowienie takie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Organ pierwszej instancji nie wskazał przy tym również w treści swej decyzji z [...] r., w oparciu o jaką podstawę (bądź podstawy) wznowienia, uznał za konieczne "uchylenie świadczenia wychowawczego".

Nie jest również wiadome, czy organ uznał G. O. za stronę postępowania, na wniosek której wszczęte zostało postępowanie wznowieniowe, czy też wszczął postępowanie z urzędu, opierając się na informacjach przekazanych przez tę osobę. Zauważyć jednocześnie należy, że choć organ odebrał od tej osoby "oświadczenie złożone na wniosek strony", to nie doręczał jej decyzji z [...] r.

Po drugie, rozstrzygnięcie tej decyzji nie odpowiada wymogom wskazanym w art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem podstawę prawną wydania decyzji o uchyleniu decyzji dotychczasowej oraz o wydaniu nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Organ pierwszej instancji ograniczył się natomiast w decyzji z [...] r. do "uchylenia świadczenie wychowawczego na dziecko S. O.", w okresie od 1 października do 30 listopada 2018 r.

Po trzecie, nie ulega wątpliwości, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził prawidłowo postępowania wyjaśniającego co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy, albowiem nie odniósł się wyczerpująco do wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Przede wszystkim w toku wznowionego postępowania nie rozstrzygnięto jednoznacznie kluczowej w niniejszej sprawie okoliczności dotyczącej tego, czy w okresie od 1 października do 30 listopada 2018 r. skarżąca nie opiekowała się swoim synem S. i nie zaspokajała jego potrzeb życiowych, a przez cały ten okres dziecko to wspólnie zamieszkiwało i pozostawało na wyłącznym utrzymaniu ojca G. O..

Należy zauważyć, do czego nie odniósł się organ pierwszej instancji, a co w sprawie jest niekwestionowane, że skarżąca pozostawała wówczas w głębokim konflikcie z ojcem dziecka. 27 września 2018 r. złożyła ona pozew rozwodowy do Sądu Okręgowego w L.. Z wyjaśnień profesjonalnego pełnomocnika skarżącej wynika, że postępowanie wywołane tym pozwem toczy się pod sygnaturą akt: [...], zaś 21 czerwca 2018 przed Sądem Rejonowym w P. zawisła sprawa z wniosku skarżącej w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletnich dzieci stron: S. i U. O.. Postępowanie to, oznaczone sygn. akt [...], zostało zawieszone do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawie rozwodowej.

Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie z [...] r., sygn. akt [...], którym Sąd Rejonowy w P. orzekł o udzieleniu zabezpieczenia poprzez poddanie wykonywania władzy rodzicielskiej skarżącej i G. O. nad ich małoletnimi dziećmi S. i U. O. nadzorowi kuratora do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o wydanie zarządzeń w trybie art. 109 k.r.o. oraz o zobowiązaniu kuratora sądowego do składania sprawozdań z nadzoru co dwa miesiące (k. 28-29 akt adm. I inst.). Do akt tych złożono również postanowienie Sądu Okręgowego w L. z [...] r., sygn. akt [...], o udzieleniu zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania postępowania zainicjowanego pozwem o rozwód skarżącej, ustalił miejsce pobytu małoletnich dzieci skarżącej i G. O.: S. O. i U. O. przy matce, którą jest skarżąca (k. 53 akt adm. I inst.).

Poza sporem jest, że organ pierwszej instancji nie odniósł się w żaden sposób do tych okoliczności w uzasadnieniu decyzji z [...] r. W szczególności organ ten nie podjął nawet próby zweryfikowania prawidłowości informacji uzyskanych w toku postępowania w oparciu o inne dowody, w tym choćby o sprawozdania kuratora sądowego z nadzoru dotyczącego wykonywania władzy rodzicielskiej skarżącej i G. O. nad ich małoletnimi dziećmi.

Tym samym organ wydając omawianą decyzję z [...] r. naruszył nie tylko powołane przepisy art. 149 § 1 i 2 oraz art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., ale również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zobowiązującego go do wnikliwego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a także art. 107 § 3 k.p.a., zobowiązujący go do pełnego, wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do tych okoliczności, w tym do ich prawnej oceny. Uchybienia te bezsprzecznie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem świadczą o tym, że organ nie rozpoznał i nie rozstrzygnął całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wznowienia postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją własną z [...] r., znak: [...]

Prawnie wadliwa była również decyzja organu pierwszej instancji z [...] r. znak: [...], orzekająca o:

- uznaniu za świadczenie nienależnie pobrane kwoty [...]zł, wypłaconej skarżącej w okresie od 1 października do 30 listopada 2018 r. z tytułu świadczenia wychowawczego na syna skarżącej;

- zobowiązaniu skarżącej do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W niezwykle lakonicznym uzasadnieniu tej decyzji organ poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że skarżąca "nie sprawowała osobistej opieki nad synem S. gdyż zgodnie z przeprowadzonymi wywiadami środowiskowymi oraz złożonym oświadczeniem, syn skarżącej przebywał pod opieką swego ojca od 15 sierpnia 2018 r. Przy tym, jak wynika z akt, po wydaniu decyzji z [...] r. organ nie przeprowadził żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu sprawy. Tym samym należy uznać, że organ pierwszej instancji po raz kolejny dopuścił się uchybienia powołanych przepisów art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., co również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją Kolegium, poza ustaleniem nowego terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podzieliło w całości prawnie wadliwe stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. W uzasadnieniu swej decyzji Kolegium podkreśliło, że stan faktyczny nie budzi w sprawie wątpliwości, a skutkiem decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. było wydanie przez ten organ decyzji z [...] r. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. Zdaniem Kolegium, uchylenie decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze spowodowało pobranie przez skarżącą nienależnie świadczenia rodzinnego od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r. w rozumieniu tego przepisu.

Nie ulega zatem wątpliwości, że Kolegium błędnie oparło swe stanowisko co do tego, iż w sprawie wystąpiła wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. przesłanka uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego na syna skarżącej za okres od 1 października 2018 r. do 30 listopada 2018 r., na fakcie wydania wskazanej wyżej decyzji organu pierwszej instancji z [...] r. Kolegium uznało bowiem, że skoro skarżąca nie złożyła od tej decyzji odwołania w administracyjnym toku instancji, to należało zobowiązać ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w powyższym okresie.

W konsekwencji powyższego, należy uznać, że również zaskarżona decyzja została wydana z uchybieniem art. art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., a także art. 15 i art. 136 k.p.a., zobowiązujących organ odwoławczy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w jej całokształcie, w tym do prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Sąd, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przepis ten nakazuje zatem Sądowi rozważenie z urzędu, czy w każdej sprawie przez niego rozpoznawanej nie zachodzą podstawy do zastosowania wynikającej z niego normy prawnej. Użyte w nim określenie "we wszystkich postępowaniach", wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Chodzi więc zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem pierwszej i drugiej instancji), jak i postępowania należące do trybu nadzwyczajnego, w tym postępowanie w sprawie wznowienia postępowania (zob. A. Kabat, Komentarz do art. 135, (w:) B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2019, SIP Lex, nr 1-4 wraz z powołanym orzecznictwem).

W związku z dostrzeżeniem opisanych wyżej naruszeń prawa przez organy obu instancji, Sąd był zatem obowiązany, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzje organu pierwszej instancji z [...] r. i [...] r.

Ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji, stosownie do art. 153 p.p.s.a., wezmą pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku. Obowiązkiem organów będzie więc wyczerpujące rozstrzygnięcie kluczowej w niniejszej sprawie kwestii, to jest wyjaśnienie, czy skarżąca pobrała opisane wyżej świadczenia wychowawcze z naruszeniem zasad określonych w przepisach prawa materialnego. Jedocześnie organy winny pamiętać, że zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest – tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostawałyby niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, to wątpliwości te należałoby rozstrzygnąć na korzyść skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że choć art. 81 § 2 pkt 3 k.p.a. stanowi, że nie stosuje się powyższego przepisu, gdy wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego, to nie ulega wątpliwości, że wyłączenie to nie może mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Przepis art. 81 § 2 pkt 3 k.p.a. wyłącza bowiem regułę wynikającą z art. 81a § 1 k.p.a. jedynie wtedy, gdy wymaga tego interes publiczny o charakterze kwalifikowanym, określony przez ustawodawcę jako "ważny", służący ochronie dóbr prawnych o tak istotnym znaczeniu, jak przykładowo wymienione w tym przepisie dobra o znaczeniu strategicznym bądź ogólnokrajowym, a mianowicie "bezpieczeństwo, obronność lub porządek publiczny". Oczywiste jest, że takie wartości nie wymagają w niniejszej sprawie odstąpienia od stosowania wspomnianej normy mającej charakter gwarancyjny dla skarżącej – jako strony postępowania administracyjnego.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.