Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Sekretarz sądowy Patrycja Czupyt po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2026 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. H., B. J., B. P., J. H., K. H., L. H., R. H. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 23 marca 2026 r., nr NSP-VIII.7581.1.217.2025.DL w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.

M. H., K. H., R. H., J. H., L. H., B. P. i B. J. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z 23 marca 2026 r. w przedmiocie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Starosta Gdański wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej decyzją z 30 października 2025 r. odmówił skarżącym zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 16,7097 ha położonej w G., w obrębie [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że aktem notarialnym z 29 marca 1972 r. Repertorium A nr [...] Skarb Państwa nabył zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity Dz.U. z 1961 r. nr 18, poz. 94), zwanej dalej "ustawą wywłaszczeniową", z przeznaczeniem pod lotnisko, m.in. nieruchomości opisane w księgach wieczystych numerami [...]-[...]. Ich współwłaścicielami byli J. H.1 i H. H. Pismem z 6 stycznia 2010 r. uzupełnionym pismem z 14 października 2010 r. ich spadkobiercy: L. H., K. J., K. H., R.H., M. H. i J. H., wnieśli o zwrot wszystkich nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z 29 marca 1972 r.

Starosta Gdański decyzją z 30 marca 2016 r. w punkcie pierwszym odmówił zwrotu działki nr [...] oraz niewydzielonych części działek nr [...]-[...] położonych w G., obręb nr [...] oraz w punkcie drugim umorzył postępowanie w sprawie zwrotu działek nr [...]-[...] i niewydzielonej części działki nr [...].

Wojewoda Pomorski decyzją z 16 marca 2017 r. uchylił pkt 1 i pkt 2 decyzji Starosty w zakresie dotyczącym niewydzielonej części działki nr [...] i przekazał sprawę w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Wyrokiem z 6 września 2017 r., sygn. akt II SA/Gd 325/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na ww. rozstrzygnięcie Wojewody Pomorskiego, stwierdzając, że nie zgadza się z zawartymi w zaskarżonej decyzji wnioskami i wywodami w zakresie twierdzenia, że nie jest możliwy zwrot nieruchomości "w naturze" w tej konkretnej sprawie z powodu pozostawania gruntów objętych wnioskiem o zwrot w użytkowaniu wieczystym P. Wadliwość stanowiska organu odwoławczego w tym zakresie nie ma wpływu jednak na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. Sąd podzielił zajęte przez organy administracji i stronę skarżącą stanowisko, że na wnioskowanych do zwrotu nieruchomościach cel przejęcia nie został zrealizowany, a zatem podlegają one zwrotowi stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n.

Starosta Gdański decyzją z 27 listopada 2019 r. orzekł m.in. o zwrocie niezabudowanych nieruchomości położonych w G. oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr: [...]-[...] stanowiących własność Gminy Miasta G., będących w użytkowaniu wieczystym P. (pkt 1 decyzji), o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka nr [...] (pkt 2 decyzji), o zatwierdzeniu projektu podziału działek nr [...] na działki nr [...]-[...] na działki nr [...] i [...],[...] na działki nr [...] i [...], [...] na działki nr [...] i [...] (pkt 6 decyzji) stwierdzając, że cel wywłaszczenia, tj. budowa lotniska w R., nie został zrealizowany na wywłaszczonej od J. i H. H. nieruchomości.

Wojewoda Pomorski decyzją z 10 lipca 2020 r. uchylił decyzję Starosty w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wskazał, że w aktach nie ma dokumentacji archiwalnej dotyczącej wywłaszczonych działek. Taka dokumentacja zaś istnieje, bowiem Wojewoda nią dysponuje w ramach innej sprawy dotyczącej innych działek. Wojewoda wskazał również, że cel wywłaszczenia nie może być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska, ale powinien być rozumiany szerzej jako też strefy ochronne zabezpieczające przed m.in. hałasem.

Wyrokiem z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 639/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił sprzeciw skarżących od powyższej decyzji Wojewody Pomorskiego. Zdaniem Sądu zgodzić należy się z Wojewodą, że Starosta nie wykonał wszystkich wskazań wynikających z wyroku w sprawie II SA/Gd 325/17 oraz nie zebrał wyczerpującego materiału dowodowego pozwalającego na rozstrzygnięcie kwestii realizacji celu wywłaszczenia – budowy lotniska.

W dalszym toku postępowania spadek po zmarłej 16 października 2022 r. K. J. nabyły B. P. i B. J. - każda po 1/2 części spadku i wstąpiły do postępowania na prawach strony.

Starosta postanowieniem z 2 lutego 2024 r. rozdzielił postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiących aktualnie działki nr [...]-[...], w stosunku do działki nr [...] prowadząc odrębne postępowanie.

Starosta decyzją z 18 kwietnia 2024 r. odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb [...], obecnie oznaczonej jako działki nr [...]-[...], dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...] stwierdzając, że cel wywłaszczenia określony w akcie notarialnym z 29 marca 1972 r., został zrealizowany. Wojewoda Pomorski decyzją z 13 grudnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty z 18 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nieprawomocnym wyrokiem z 4 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 123/25 oddalił skargę na powyższą decyzję Wojewody Pomorskiego.

Wydaną w tej sprawie decyzją z 30 października 2025 r. Starosta odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...], należącej do Gminy Miasta G., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

W uzasadnieniu Starosta szczegółowo opisał stan sprawy i wskazał, że w jego ocenie, nie ulega wątpliwości, że nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania została nabyta w związku z zamiarem wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (budowa lotniska). Następnie, powołując się na orzecznictwo, Starosta wyjaśnił, że ocena zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia powinna być rozpatrywana jedynie przez pryzmat faktycznej realizacji celu wywłaszczenia, bez uwzględnienia terminów wskazanych w art. 137 u.g.n. Celem wywłaszczenia w niniejszej sprawie było lotnisko. Zgodnie z powszechnie przyjmowaną terminologią lotnisko to wydzielony obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni, w całości lub w części przeznaczony do wykonywania startów, lądowań i naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych, wraz ze znajdującymi się w jego granicach obiektami i urządzeniami budowlanymi o charakterze trwałym, wpisany do rejestru lotnisk. W obrębie lotniska można wyróżnić część służącą technicznej obsłudze samolotów w czasie startów i lądowań: pasy startowe, drogi kołowania, płyty postoju samolotów, hangary, wieża kontroli lotów, urządzenia naprowadzające oraz część służącą obsłudze pasażerów, czyli terminale lotnicze. Jednakże, w ocenie Starosty, cel wywłaszczenia w postaci budowy lotniska nie powinien być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska bez dodatkowej infrastruktury obejmującej zewnętrzne instalacje umożliwiające funkcjonowanie lotniska, drogi dojazdowe czy strefy ochronne zabezpieczające środowisko przed negatywnym oddziaływaniem lotniska (w kontekście zarówno nadmiernego hałasu, wysokości zabudowy, jak i zanieczyszczenia wód i powietrza).

Następnie Starosta przypomniał, że Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w opinii sanitarnej z 21 stycznia 1972 r. do Planu ogólnego zagospodarowania terenu i określenia zasięgu i wielkości uciążliwości wywoływanych hałasami lotniczymi dla obiektu lotniska komunikacyjnego wskazał m.in., iż w planie zagospodarowania terenu lotniska należy przewidzieć elementy ochrony akustycznej mieszkańców terenów przylotniskowych, a także uwzględnić w kosztach budowy lotniska dodatkowe zabezpieczenia akustyczne w istniejących na terenie przy lotnisku budynkach mieszkalnych i użyteczności publicznej. Z uwagi na powyższe, na etapie sporządzania Projektu Realizacyjnego - zatytułowanego "Plan szczegółowy zagospodarowania terenu wokół lotniska komunikacyjnego - Etap I" (projekt został uznany w dniu 13 stycznia 1973 r. za sporządzony prawidłowo, zgodnie z przepisami), przewidziano już utworzenie strefy ochronnej dla lotniska - podstawowej oraz dodatkowej. W ww. opracowaniu poruszono również zagadnienie hałasu lotniczego. Obszerny materiał (reprodukcje dokumentów) dotyczący budowy lotniska nadesłany przez Archiwum Państwowe znajduje się w aktach sprawy.

Port Lotniczy w G. został oficjalnie otwarty w dniu 2 maja 1974 r. Na podstawie pomiaru hałasu lotniczego opracowana została "Analiza porealizacyjna związana z zakończeniem realizacji Etapu I rozbudowy Portu Lotniczego G. [...] w latach 2008-2012". Dane te skonfrontowano z poprzednio przyjętymi założeniami prognostycznymi, rozkładem tras lotów oraz założeniami co do stosowanych rodzajów statków powietrznych i uwzględniono przy ustanowieniu Obszaru Ograniczonego Użytkowania, tj. wydzielonej geograficznie strefy ochronnej dla terenów narażonych na nadmierne oddziaływanie hałasu, gdzie mimo zastosowanych dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych, nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska akustycznego.

W dniu 29 lutego 2016 r. Sejmik Województwa Pomorskiego podjął uchwałę nr 203/XVIII/16 w sprawie utworzenia Obszaru Ograniczonego Użytkowania wokół Portu Lotniczego [...], na mocy której wyodrębniono dwie strefy akustyczne (A i B): strefa B (zewnętrzna) obwiednia izolinii 45 dB w porze nocnej, wymagana dla terenów o podwyższonych standardach akustycznych i od wewnątrz - obwiednia izolinii 50 B w porze nocnej, wymagana dla terenów z zabudową mieszkaniową oraz strefa A (wewnętrzna) została ograniczona od zewnątrz izolinią 50 dB w porze nocnej i 60 dB w porze dziennej oraz od wewnątrz - granicą terenu lotniska. Dla obu stref określono ograniczenia funkcji ich przestrzennego zagospodarowania, przeznaczenia i sposobów ich użytkowania wraz z uwarunkowaniami zabezpieczenia akustycznego oraz wymaganiami technicznymi dotyczącymi istniejących i nowo projektowanych obiektów. W załączniku nr 3 do ww. uchwały zostały wskazane numery działek ewidencyjnych, które w całości lub w części znajdują się na terenie obszaru ograniczonego użytkowania. Działka będąca przedmiotem prowadzonego postępowania leży w całości na terenie obszaru ograniczonego użytkowania (częściowo w strefie A i częściowo w strefie B – vide: opinia biegłego geodety).

W konsekwencji, Starosta stwierdził, że w analizowanym przypadku nie można uznać, jakoby działka ewidencyjna będąca przedmiotem prowadzonego postępowania stała się zbędne na cel wskazany w akcie notarialnym z 29 marca 1972 r. Lotnisko zostało bowiem wybudowane, a przedmiotowa działka wchodzi w Obszar Ograniczonego Użytkowania wokół Portu Lotniczego.

Wojewoda Pomorski rozpoznając odwołanie skarżących, decyzją z 23 marca 2026 r. uchylił decyzję Starosty Gdańskiego z 30 października 2025 r. w całości i odmówił zwrotu części wywłaszczonej na mocy aktu notarialnego z 29 marca 1972 r. Repertorium A nr [...] nieruchomości położonej w G. w obrębie [...], znajdującej się w granicach obecnej działki nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].

Podając przyczynę uchylenia decyzji organu pierwszej instancji Wojewoda wskazał, że działka nr [...] nie stanowi w całości nieruchomości wywłaszczonych aktem notarialnym z 1972 r. Starosta nieprecyzyjnie określił nieruchomość będącą przedmiotem rozstrzygnięcia wskazując, że odmawia zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości położonej w G., obręb [...], oznaczonej obecnie jako działka nr [...], co mogłoby sugerować, że odmówił zwrotu całej działki nr [...]. Dlatego konieczne było zdaniem Wojewody uchylenie decyzji i orzeczenie o odmowie zwrotu części wywłaszczonej, na mocy aktu notarialnego z dnia 29 marca 1972 r. Repertorium A nr [...], nieruchomości położonej w G., obręb [...], znajdującej się w granicach obecnej działki nr [...].

Wojewoda wyjaśnił następnie, że wywłaszczenia dokonano pod rządami ustawy wywłaszczeniowej, która nie posługiwała się pojęciem zbędności nieruchomości przyjętym w aktualnie obowiązującej ustawie o gospodarce nieruchomościami. W art. 34 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej przewidziano, że nieruchomość wywłaszczona w jej trybie podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli naczelnik powiatu ustali, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie, a orzekanie o zwrocie nieruchomości następuje za zgodą wywłaszczonego właściciela. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym w przypadku ustalenia, że na nieruchomości został zrealizowany cel jej wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., to okoliczność, kiedy ten cel zrealizowano, nie ma znaczenia prawnego, a terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie znajdują zastosowania.

Celem wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej obecnie część działki nr [...] była budowa lotniska, co wynika jednoznacznie z aktu notarialnego z 29 marca 1972 r. Repertorium A nr [...]. W dokumencie tym powołano się na decyzję Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 26 stycznia 1972 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego - ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji budowy lotniska komunikacyjnego.

Wojewoda podkreślił, że dla działek prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której w dziale II jako właściciel ujawniona jest Gmina Miasta G., a jako użytkownik wieczysty P.– na podstawie umowy z 30 grudnia 1999 r. Repertorium A nr [...] (powinno być [...], bowiem taki dokument znajduje się w aktach organu I instancji) o oddaniu gruntu stanowiącego m.in. działkę nr [...] w użytkowanie wieczyste. Umowa została ujawniona w księdze wieczystej 30 maja 2000 r. Mimo, że nie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 229 u.g.n., ponieważ ujawnienie prawa użytkowania wieczystego księdze wieczystej nastąpiło po 1 stycznia 1998 r., to negatywną przesłankę zwrotu - nie zapisaną wprost w przepisach art. 136 - 138 u.g.n. - stanowi okoliczność, że nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Taki pogląd, jak wskazał Wojewoda, zanegował jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 6 września 2017 r. sygn. akt lI SA/Gd 325/17. Wojewoda uznał, że jest związany oceną Sądu i nie może z tego powodu odmówić zwrotu działek. W związku z tym wskazał, że w sytuacji, gdy nie ma negatywnych przesłanek zwrotu, istotą postępowań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu, na jaki została ona wywłaszczona oraz ustalenie kwestii, czy cel ten udało się zrealizować. Wskazał w tym kontekście, że w wyroku z 6 września 2017 r. sygn. akt II SA/Gd 325/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podzielił stanowisko organów administracji, że na wnioskowanych do zwrotu nieruchomościach cel przejęcia nie został zrealizowany, a zatem podlegają one zwrotowi stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n.

Natomiast w kolejnym wyroku, z 8 września 2020 r. sygn. akt II SA/Gd 639/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że "trafnie ocenił Wojewoda, że organ pierwszej instancji nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego pozwalającego na rozstrzygnięcie kwestii realizacji celu wywłaszczenia - budowy lotniska. W postępowaniu pominięto bowiem, że przedmiotowe działki znajdują się w odległości około 300-500 m od pasa startowego lotniska i są położone na obszarze ograniczonego użytkowania - strefy A wokół Portu Lotniczego, utworzonego na mocy uchwały Sejmiku Województwa nr 203/XVI11/16 z dnia lutego 2016 r. W związku z tym należało pozyskać dokumentację związaną z budową lotniska i portu lotniczego i ustalić, czy w ramach realizacji budowy lotniska teren przedmiotowych działek został zagospodarowany w sposób, który był uzasadniony potrzebami i możliwościami władającego terenem w zakresie niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania portu lotniczego." Wojewoda wyjaśnił, że odnalezienie w trakcie ponownie prowadzonego postępowania dokumentów sprzed daty wywłaszczenia dotyczących planowanego lotniska, jak i dokumentów powstałych w trakcie realizacji tej inwestycji, spowodowało istotną zmianę ustalonego wcześniej stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości i okoliczności faktycznych sprawy, ponieważ wskazują one, iż przedmiotowe działki znajdowały się w planowanej strefie ochronnej lotniska.

Ze zgromadzonych przez organ dokumentów wynika jego zdaniem, że część wywłaszczonych nieruchomości, znajdująca się obecnie w granicach działki nr [...], nie została przekazana w użytkowanie Centralnemu Zarządowi Lotnictwa Cywilnego w W. i stanowiła własność Skarbu Państwa, a następnie Gminy Miasta G. - taki stan utrzymuje się do dnia dzisiejszego, przy czym ich użytkownikiem wieczystym jest P. Jednak oceniając, czy na przedmiotowej działce został zrealizowany cel wywłaszczenia należy uwzględnić okoliczności towarzyszące planowanej inwestycji i ocenę jej całokształtu, zwłaszcza, że jest to inwestycja duża, wieloetapowa, a więc rozległa przedmiotowo i czasowo. Analizując zgromadzone dokumenty oraz proces planowania i realizacji lotniska w G. w celu ustalenia, jakie było przeznaczenie części ww. działki wywłaszczonej pod budowę lotniska Wojewoda doszedł do wniosku, że strefa ochronna wokół lotniska związana z hałasem była planowana przynajmniej od 1970 r., gdy lotnisko było jeszcze na etapie planowania. Wskazano m.in., że w aktach znajdują się mapy akustyczne, na podstawie których w zestawieniu z aktualnymi mapami można jednoznacznie stwierdzić, że przedmiotowa działka znajdowała się na obszarze o natężeniu hałasu powyżej 90 dB, w której wskazywano na konieczność zlikwidowania zabudowy do czasu uruchomienia lotniska.

Podkreślono też, że część przedmiotowej działki znajduje się w dalszym ciągu na obszarze ograniczonego użytkowania - strefy A (strefy wewnętrznej) wokół Portu Lotniczego im[...], utworzonego na mocy uchwały nr 203/XVIII/16 Sejmiku Województwa Pomorskiego z 29 lutego 2016 r. (Dz.Urz.Woj.Pom. z dnia 16 marca 2016 r. poz. 1093), powołano się także na analizę z 20 maja 2025 r. sporządzoną przez geodetę G. K. Wojewoda wyjaśnił, że część wywłaszczonych nieruchomości, znajdująca się w granicach obecnej działki nr [...], znajduje się w odległości od 336 m od pasa startowego (199m od ogrodzenia lotniska), co wynika z map znajdujących w aktach organu II instancji, a zatem bardzo blisko tego obiektu. Ta kwestia jednak nie miała wpływu na wynik postępowania, bo nie położenie nieruchomości w sąsiedztwie inwestycji przesądza o realizacji celu wywłaszczenia, lecz ustanowienie na tych działkach strefy ochronnej/strefy ograniczonego użytkowania, co miało miejsce już w 1972 r. i było przewidziane na etapie planowania lotniska - w planie szczegółowym zagospodarowania terenu lotniska.

Podkreślono, że zestawienie załącznika graficznego do tej analizy z projektem podziału działki nr [...] sporządzonym 18 lipca 2018 r. oraz archiwalną mapą sporządzoną wg stanu z roku 1974 r., z naniesionymi granicami działek nr [...]-[...] wskazuje na to, że część wywłaszczonych nieruchomości znajdujących się w granicach obecnej działki nr [...] znajduje się w strefie wewnętrznej A obszaru ograniczonego użytkowania wokół lotniska. Utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania wokół Portu Lotniczego zlokalizowanego w G. potwierdza również rozporządzenie Nr 8/20 Wojewody Pomorskiego z dnia 26 lipca 2022 r.

Reasumując Wojewoda stwierdził, że na części działki nr [...] stanowiącej część wywłaszczonych nieruchomości nie powstały ani pas startowy, ani zabudowania związane z portem lotniczym, była ona jednak przeznaczona pod strefę ochronną związaną z hałasem lotniczym. Strefy ochronne natomiast z założenia pozostają terenem bezinwestycyjnym, stanowiącym bufor między obiektami publicznymi a pozostałym otoczeniem inwestycji. Takie przeznaczenie działki potwierdza brak zagospodarowania terenu budowlami lub urządzeniami lotniskowymi. Zdaniem Wojewody Pomorskiego cel wywłaszczenia w postaci budowy lotniska nie powinien być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska bez dodatkowej infrastruktury. Obszar strefy i jej zagospodarowanie niewątpliwie był determinowany wymogami dotyczącymi środowiska i był uwzględniany na etapie projektowania inwestycji, co wynika z dokumentacji archiwalnej wytworzonej zarówno przed wywłaszczeniem, jak i po nim, w trakcie realizowania kolejnych etapów lotniska. Takie samo stanowisko zajął w ocenie Wojewody Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z 1 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 278/21 stwierdzając, że cel wywłaszczenia w postaci budowy lotniska nie powinien być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska bez dodatkowej infrastruktury obejmującej zewnętrzne instalacje umożliwiające funkcjonowanie lotniska, drogi dojazdowe czy strefy ochronne zabezpieczające środowisko przed negatywnym oddziaływaniem lotniska.

Podkreślono, że działki nie zostały przekazane portowi lotniczemu w użytkowanie i były cały czas własnością Skarbu Państwa, a następnie Gminy Miasta G., jednak nie oznacza to, iż nie wchodziły w skład obszaru stanowiącego strefę ochronną tego obiektu.

W odniesieniu do poglądu wyrażonego w odwołaniu, że za niedopuszczalne należy uznać przyjęcie, że w sytuacji, gdy hałas emitowany przez lotnisko ogranicza możliwość swobodnego korzystania z innych nieruchomości i wprowadza się w związku z tym dla tych nieruchomości ograniczenia uwzględniające ich warunki akustyczne, to wprowadzenie strefy z takimi ograniczeniami stanowi rozbudowę lotniska spełniającą cel wywłaszczenia pod lotnisko wskazano, że strefy ochronne, w tym te związane z hałasem były tworzone na podstawie przepisów prawa. Fakt, że działki nigdy nie zostały zagospodarowane pod lotnisko nie oznacza, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, bowiem należy także uwzględnić, iż z budową lotniska są ściśle związane instalacje zewnętrzne i infrastruktura umożliwiające jego funkcjonowanie, w tym strefy ochronne zabezpieczające środowisko przez negatywnym odziaływaniem lotniska. Zatem skoro część działki, w której skład weszły wywłaszczone działki, była i jest w dalszym ciągu położona na obszarze strefy ochronnej - obszarze ograniczonego użytkowania, to cel wywłaszczenia został na niej zrealizowany. Na przestrzeni lat granice tej strefy zmieniały się, jednak w latach 70-tych działki znajdowały się w całości w strefie ochronnej i tak też jest obecnie.

Dla uzasadnienia swego stanowiska organ powołał się także na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 czerwca 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 123/25.

M. H., K. H., R. H., J. H., L. H., B. P. i B. J. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody Pomorskiego z 23 marca 2026 r. zarzucili naruszenie:

1/ art. 136 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej jako: "u.g.n.") w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 oraz art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do realizacji na terenie danej nieruchomości celu wywłaszczenia dochodzi nie tylko w przypadku objęcia jej obszarem samej inwestycji, ale również w przypadku objęcia strefą ochronną wokół takiej inwestycji, w tym strefą ochronną od uciążliwości wywołanej działalnością prowadzoną przez lotnisko, a następnie obszaru ograniczonego użytkowania utworzonego wokół lotniska, podczas gdy taka wykładnia jest sprzeczna z zasadą wąskiego wykładania celu wywłaszczenia oraz jest niemożliwa do pogodzenia z istotą prawa własności i konstytucyjnymi standardami jej ochrony przed wywłaszczeniem;

2/ art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot cel wywłaszczenia został zrealizowany, podczas gdy cel wywłaszczenia, jakim była budowa lotniska, nie został zrealizowany, ponieważ:

- cel wywłaszczenia powinien być interpretowany wąsko,

- sąsiedztwo danej nieruchomości z terenem, na którym zostało wybudowane lotnisko, samo w sobie nie tworzy jakiegokolwiek związku funkcjonalnego pomiędzy powstałym lotniskiem a nieruchomością sąsiednią,

- ustanowienie strefy ochronnej od uciążliwości wywołanej działalnością prowadzoną przez lotnisko, a następnie obszaru ograniczonego użytkowania, nie ma na celu realizacji inwestycji w postaci wybudowania lotniska, lecz dostosowanie sposobu wykorzystania nieruchomości znajdujących się poza jej terenem do sytuacji, w której nie jest możliwe zachowanie określonych standardów (tj. natężenia hałasu),

- związek istniejący pomiędzy wybudowanym lotniskiem a nieruchomościami objętymi obszarem ograniczonego użytkowania, a uprzednio strefą ochronną, nie jest związkiem funkcjonalnym, który pozwalałby na uznanie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Staroście Gdańskiemu.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono mi.in., że utworzenie strefy ograniczonego użytkowania jest instrumentem związanym z ochroną środowiska, dotyczącym terenów znajdujących się poza obszarem działającego obiektu, jeżeli okazało się, że pomimo zastosowanych rozwiązań w wyniku oddziaływania tego obiektu nie mogą być dotrzymane pewne standardy jakości środowiska. Za niedopuszczalne uznano przyjęcie, że w sytuacji, gdy hałas emitowany przez lotnisko ogranicza możliwość swobodnego korzystania z innych nieruchomości i wprowadza się w związku z tym dla tych nieruchomości ograniczenia uwzględniające ich warunki akustyczne, to wprowadzenie strefy z takimi ograniczeniami stanowi "rozbudowę" lotniska w jakimkolwiek sensie, spełniającą cel wywłaszczenia "pod lotnisko". Teren, na którym występuje oddziaływanie akustyczne lotniska, jest olbrzymi i wykracza dalece poza obszar tego obiektu, a nawet obszar z nim sąsiadujący.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, odnosząc się do zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), dalej jako p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z kolei z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Materialnoprawną podstawą kwestionowanych w niniejszym postępowaniu decyzji są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 z późn. zm.), która w art. 216 ust. 1 stanowi, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79).

W myśl utrwalonego zapatrywania w orzecznictwie sądów administracyjnych, kluczowym zagadnieniem w sprawach o zwrot nieruchomości jest cel wywłaszczenia. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl zaś art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem sądowym, w razie ustalenia, że cel wywłaszczenia został na danej nieruchomości zrealizowany przed dniem 1 stycznia 1998 r., a więc przed dniem wejścia w życie u.g.n., nie ma znaczenia prawnego to, kiedy ten cel został zrealizowany i terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie mają zastosowania. Terminy określone w tym przepisie znajdują zastosowanie wówczas, gdy odpowiednio: nie podjęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia przed dniem 1 stycznia 1998 r., bądź też nie zrealizowano celu wywłaszczenia przed dniem 22 września 2004 r. Jeżeli natomiast rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., albo cel wywłaszczenia został zrealizowany przed dniem 22 września 2004 r., to w takim przypadku terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie mają zastosowania, ponieważ jako normy materialnoprawne, nie mogą kształtować skutków prawnych stanu faktycznego zaistniałego przed wejściem w życie przepisu określającego te terminy (por. m.in. wyroki NSA z dnia 8 maja 2013 r., I OSK 2205/11; z dnia 13 maja 2016 r., I OSK 1887/14; z dnia 8 grudnia 2017 r., i OSK 1276/17; z dnia 9 stycznia 2020 r., I OSK 3398/18, wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni okres dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu, chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (zob. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r. sygn. I OSK 991/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). Określone w punktach 1 i 2 art. 137 u.g.n. terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.

Rekonstrukcja celu wywłaszczenia, o którym mowa w art. 136 i 137 u.g.n., winna nastąpić przede wszystkim w oparciu o treść decyzji wywłaszczeniowej oraz innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia. Ewentualnie, w sytuacji, gdy ustalenie celu wywłaszczenia na podstawie wskazanych wyżej dowodów nie będzie możliwe, należy sięgnąć do innych zgromadzonych w sprawie dowodów, w szczególności dokumentacji poprzedzającej proces inwestycyjny i tej zgromadzonej w postępowaniu wywłaszczeniowym, także planu zagospodarowania przestrzennego – i wówczas na podstawie całokształtu okoliczności sprawy cel ten zrekonstruować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1044/14 i z 13 maja 2025 r. sygn. akt I OSK 880/22 wraz ze wskazywanym tam orzecznictwem).

Dodatkowo należy zauważyć, że istotne znaczenie w sprawie ma upływ czasu – ponad czterdzieści lat jakie upłynęło od nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa do wszczęcia postępowania o jej zwrot. Zważywszy, że rekonstrukcja celu wywłaszczenia następuje na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowej (bądź aktu notarialnego w przypadku nabycia w drodze cywilnoprawnej) w rozpoznawanej sprawie zachodzi konieczność odtworzenia celu wywłaszczenia w oparciu o dokumenty o charakterze historycznym. Proces rekonstrukcji musi zatem uwzględnić wskazany upływ czasu oraz okoliczności z nim związane, takie jak: zupełnie inny standard stanowienia i wykonywania prawa oraz ochrony praw podmiotowych przed rokiem 1989, zmiany ustrojowe i organizacyjne w organach administracji publicznej, a także możliwą niekompletność materiału dowodowego. Choć zatem nie ulega wątpliwości, że cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, to jednak wymagania odnośnie jego szczegółowości należy oceniać proporcjonalnie do standardu funkcjonalnego i prawnego z chwili wydania decyzji o wywłaszczeniu, a nie jej analizy. Sądowi z urzędu jest wiadomym, że pod rządami dawniej obowiązujących przepisów oraz w oparciu o funkcjonującą wówczas praktykę, cel wywłaszczenia mógł być określony bardzo ogólnie, a wręcz w ogóle nie wynikać z treści decyzji wywłaszczeniowej, a jedynie z całości okoliczności sprawy (zob. K. Sobczak, Wywłaszczenie jako instrument gospodarki planowej rad narodowych, Toruń 1962, s. 31–33. K. Sobczak, Nowe prawo wywłaszczeniowe, Państwo i Prawo 1958, nr 8–9, zwłaszcza s. 294–295).

Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że na mocy aktu notarialnego z 29 marca 1972 r. Skarb Państwa nabył nieruchomości pod lotnisko na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Współwłaścicielami kilku z licznych wywłaszczonych nieruchomości byli J. i H. H. Następcy prawni wywłaszczonych, tj. skarżący, w 2010 r. wnieśli o zwrot wszystkich nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest wyłącznie kwestia zwrotu części działki o obecnym numerze [...] (zmiany w numeracji wywłaszczonych nieruchomości zostały wykazane powyżej).

W ww. akcie notarialnym wskazano, że "nieruchomości opisane wyżej w paragrafie pierwszym przeznaczone są pod lotnisko". Przeznaczenie gruntów pod lotnisko stanowi specyficzny cel wywłaszczenia. Tego rodzaju inwestycja ma charakter złożony i wieloetapowy, a zatem jej realizacja może trwać niejednokrotnie przez wiele lat, czyli dłuższy okres. W orzecznictwie dominuje pogląd, że w przypadku złożonych inwestycji, realizowanych etapami przez wiele lat i położonych na rozległych obszarach, cel wywłaszczenia należy co do zasady odnosić do całości takiej inwestycji, a nie poszczególnych jej elementów, tj. nie można przyjmować, że celem wywłaszczenia było zbudowanie (wytworzenie) w konkretny sposób poszczególnych elementów budowlanych czy też infrastrukturalnych tego założenia, ale należy w takiej sytuacji jako cel wywłaszczenia traktować całą tę złożoną infrastrukturę techniczną. (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 895/17 i z 2 lipca 2020 r. sygn. akt I OSK 3086/19 wraz ze wskazywanym tam orzecznictwem).

W przypadku wywłaszczenia "pod lotnisko" mamy do czynienia z wywłaszczeniem w celu budowy obiektu wielofunkcyjnego, który składa się nie tylko z charakterystycznych elementów lotniska: pasa startowego i terminali pasażerskich, ale również z całego kompleksu obiektów, urządzeń nawigacyjnych znajdujących się poza zasadniczym terenem lotniska oraz urządzeń infrastruktury z nim związanych, niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania. Sąd podziela przy tym wskazane w zaskarżonej decyzji stanowisko, że cel wywłaszczenia w postaci budowy lotniska nie powinien być utożsamiany jedynie z budową obiektów samego lotniska bez dodatkowej infrastruktury obejmującej zewnętrzne instalacje umożliwiające funkcjonowanie lotniska, drogi dojazdowe, czy też – co jest zasadnicze w okolicznościach tej sprawy - strefy ochronne zabezpieczające środowisko przed negatywnym oddziaływaniem lotniska. W kwestii tej Sąd podziela stanowisko wyrażone m.in. w wyroku z dnia 4 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 123/25.

Oddziaływanie akustyczne jest jednym z najistotniejszych negatywnych skutków dla zdrowia i życia ludzi, towarzyszących realizowaniu infrastruktury lotniskowej. Dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy dowodzi, że oddziaływanie to i związana z tym uciążliwość dla terenów sąsiednich była przedmiotem analizy na etapie podejmowania decyzji o realizacji lotniska w R. i wykupu nieruchomości z przeznaczeniem na ten cel.

I tak, w opinii sanitarnej Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z 1970 r. (dokładna data nieczytelna) wskazano, że w strefie oddziaływania dźwięku o poziomie 110-100 db/A znajdują się m.in. zabudowania wsi B. i ze względu na konieczność ochrony zdrowia mieszkańców należy w kosztach budowy lotniska przewidzieć przemieszczenie ich na inny teren. Następnie, w dniu 21 stycznia 1972 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny dla województwa gdańskiego wydał opinię do planu ogólnego zagospodarowania terenu i określenia zasięgi i wielkości uciążliwości wywołanych hałasami lotniczymi dla obiektu i lotniska. Opinia wydana została na podstawie dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. 1954 nr 37 poz. 160), który w art. 3 pkt 2 nadał Państwowej Inspekcji Sanitarnej zadanie opiniowania pod względem higieniczno-sanitarnym planów zagospodarowania przestrzennego, wyboru miejsca pod budowę oraz projektów budowy, odbudowy bądź przebudowy. W opinii tej wskazano, że należy opracować mapę obrazującą wielkość i zasięg uciążliwości wywołanych hałasami lotniczymi oraz że decyzja o budowie dróg startowych może powodować ograniczenia w zabudowie terenów objętych zasięgiem ruchu lotniczego.

Decyzją z 26 stycznia 1972 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku zatwierdziło plan realizacyjny – ogólny zagospodarowania terenu inwestycji budowy lotniska komunikacyjnego, a w dniu 16 lutego 1972 r. wydano decyzję zamienną.

Następnie należy wskazać na decyzję Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 24 czerwca 1972 r., którą na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 7 poz. 47) ustalono strefę ochronną od uciążliwości wywołanej działalnością prowadzoną przez Lotnisko w R. Zgodnie z tym przepisem, organy planowania przestrzennego ustalają strefy ochronne oraz sposób ich zagospodarowania, jeżeli na podstawie przepisów szczególnych w sprawach tych nie są właściwe inne organy. Zgodnie zaś z § 4 pkt 1 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 października 1969 r. w sprawie planów realizacyjnych (M.P. nr 48 poz. 373) zatwierdzenie planu realizacyjnego obejmuje równocześnie ustalenie lokalizacji szczegółowej dla danej inwestycji oraz ustalenie strefy ochronnej (o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym).

Nadto, zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. Prawo lotnicze (Dz.U. z 1962 r., Nr 32, poz. 153) Minister Transportu, Żeglugi i Łączności został upoważniony do ustalenia w drodze rozporządzenia, w porozumieniu m.in. z Ministrem Zdrowia i Opieki Społecznej, zasad klasyfikacji lotnisk i warunków, jakim powinny odpowiadać lotniska ze względu na bezpieczeństwo ruchu lotniczego. Na podstawie tego upoważnienia wydane zostało w dniu 15 września 1964 r. rozporządzenia Ministra Komunikacji w sprawie cywilnych lotnisk, lądowisk i lotniczych urządzeń naziemnych (Dz.U. z 1964 r., Nr 37, poz. 237). Zgodnie z § 18 tego rozporządzenia, wpisanie lotniska do rejestru następowało na wniosek zawierający m.in. plan zagospodarowania terenu inwestycji lotniska i jego stref ochronnych (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. e).

W pismach z 30 marca 1974 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przypomniał m.in. o konieczności uwzględnienia ograniczeń w użytkowaniu terenów w zasięgu hałasów lotniczych. W związku z odbiorem technicznym pierwszego etapu budowy lotniska (24 września 1974 r.) pismem z 27 września 1974 r. organ ten nakazał przedłożyć informację dotyczącą realizacji ww. decyzji z 24 czerwca 1972 r. o ustaleniu strefy ochronnej powołując się na pismo Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 4 kwietnia 1974 r., w którym wskazano, że do czasu uruchomienia lotniska należy zlikwidować zabudowę mieszkaniową w strefie hałasu powyżej 90 db/A, gdyż pozostawienie jej stwarza warunki zagrażające zdrowiu mieszkańców.

Ponadto w aktach pozyskanych przez Wojewodę od Prezydenta Miasta Gdyni znajdują się mapy akustyczne, które w zestawieniu z obecnymi mapami wskazują, że przedmiotowa działka znajdowała się na obszarze o natężeniu hałasu powyżej 90 dB (str. 11 akt od Prezydenta Gdyni tom 2_2 mapy akustyczne), w której należało zlikwidować zabudowę do czasu uruchomienia lotniska (na co wskazywało pismo Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 4 kwietnia 1972 r., nr BI-710-94/71-72, str. 118-119 akt od Prezydenta Gdyni tom 2_1), a to nastąpiło w dniu 2 maja 1974 r.

Z powyższych dokumentów oraz powołanych przepisów wynika, że realizacja lotniska wiązała się z ustanowieniem strefy ochronnej z uwagi na uciążliwości związane z hałasem lotniczym. Inaczej mówiąc, bez ustanowienia strefy ochronnej lotnisko nie mogłoby powstać. Biorąc pod uwagę powyższe, nie można zgodzić się ze skarżącymi, że strefa ochronna wokół lotniska nie była objęta celem wywłaszczenia. Budowa lotniska była powodem wywłaszczenia wnioskowanych do zwrotu działek, gdyż wykorzystywane zostały dla potrzeb odpowiedniej lokalizacji budowy i następnie prawidłowego funkcjonowania lotniska, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi regulacjami.

Słusznie zauważył też organ odwoławczy, że utworzenie strefy ochronnej nie zawsze wymaga czynienia jakichkolwiek inwestycji, tj. wznoszenia infrastruktury, budowy obiektów, itd., co podkreśla orzecznictwo (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2025 r., sygn. akt I OSK 2034/22, czy powołany przez Wojewodę wyrok WSA w Gdańsku z 16 października 2013 r. sygn. akt II SA/Gd 336/13, źródło CBOSA). W tej konkretnej sprawie natomiast jakkolwiek ustanowienie strefy ochronnej nie wiązało się z powstaniem jakiegokolwiek obiektu mającego służyć potrzebom lotniska, to jednak wiązało się z wyburzeniem zabudowy znajdującej się na wywłaszczonej nieruchomości, znajdującej się w granicach obecnej działki nr [...], obręb [...], G., co wynika z pisma Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 4 kwietnia 1972 r., nr BI-710-94/71-72, str. 118-119 akt od Prezydenta Gdyni tom 2_1 oraz map akustycznych (str. 11 akt od Prezydenta Gdyni tom 2_2 mapy akustyczne). Z tych dokumentów wynika, że w strefie o nadmiernym hałasie konieczna była likwidacja zabudowań, a z aktu notarialnego z dnia 29 marca 1972 r. wynika, że wywłaszczone nieruchomości by zabudowane. Obowiązujący w strefie ochronnej (jej części) nakaz wyburzeń potwierdza, że ustanowienie strefy ochronnej wokół lotniska nie mogłoby zaistnieć bez wywłaszczenia nieruchomości znajdujących się w tej strefie.

Wbrew zarzutom skarżących należy przyjąć, że cel wywłaszczenia został w sprawie zrealizowany. Realizacji celu wywłaszczenia nie podważa fakt, że przedmiotowa nieruchomość aktualnie wykorzystywana jest na potrzeby Z., jak też że znajduje się na terenie objętym uchwałą Sejmiku Województwa Pomorskiego z dnia 29 lutego 2016 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania wokół Portu Lotniczego im. [...] (Dz. U. Woj. Pom. poz. 1093). Skarżący argumentują, że owa strefa obejmuje znaczny obszar i jej ustanowienie nie wiązało się z dokonywaniem wywłaszczeń. Okoliczność ta jednak nie stanowi przesłanki negatywnej dla przyjęcia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. W sytuacji ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany w dacie przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, bez znaczenia dla oceny przesłanki zbędności nieruchomości i w konsekwencji dla skuteczności roszczenia o zwrot nieruchomości są okoliczności związane z władaniem wywłaszczoną nieruchomością przez Skarb Państwa po realizacji celu wywłaszczania. W związku z tym późniejsze zagospodarowanie spornej nieruchomości pozostaje bez wpływu na ocenę zasadności wniosku zwrotowego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 789/19). Tym bardziej przesłanki negatywnej nie może stanowić sposób zagospodarowania nieruchomości sąsiednich. Bez znaczenia pozostaje zatem to, że aktualnie strefa ochronna ustanowiona w latach 70-tych ubiegłego wieku wokół lotniska zastąpiona została obszarem ograniczonego użytkowania, który nie wyklucza użytkowania działek znajdujących się w jego granicach (wprowadza tylko pewne ograniczenia) oraz że przedmiotowa działka wykorzystywana jest jako ogródki działkowe pozostające w użytkowaniu wieczystym Z. Istotne jest to, że ustanowienie strefy ochronnej mieściło się w celu wywłaszczenia "pod lotnisko" oraz że cel ten został zrealizowany, w związku z czym żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Późniejsze rozporządzenia nieruchomością dokonywane przez właściciela publicznoprawnego nie mają wpływu na "odrodzenie" tego prawa. Przy badaniu przesłanki zbędności na cel wywłaszczenia nie jest istotne to, czy obecnie na nieruchomości, której dotyczy wniosek zwrotowy jest realizowany cel wywłaszczenia, ale to czy w przeszłości cel ten został zrealizowany, co na gruncie tej sprawy niewątpliwe miało miejsce. W odniesieniu do treści art. 137 ust. 2 u.g.n. należy bowiem wyprowadzić jednoznaczny wniosek, że zrealizowanie celu wywłaszczenia wyklucza zwrot nieruchomości (por. wyrok NSA z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2083/21).

Podsumowując Sąd stwierdza, że Wojewoda w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnił cel wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej przedmiot żądania zwrotu oraz wykazał, że w sprawie doszło do realizacji tego celu, co uzasadniało odmowę jej zwrotu. Dokonaną w tym zakresie przez organ odwoławczy ocenę zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać za wszechstronną, zgodną z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a zaskarżone rozstrzygnięcie za należycie uzasadnione, spełniające wymogi stawiane przez art. 107 § 3 k.p.a. Brak jest tym samym podstaw, aby przyznać słuszność zarzutom podniesionym w skardze.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.