Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2026 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 października 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1059/2025/15362 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 10 września 2025 r. nr [...] .

Decyzją nr [...] z dnia 10 września 2025 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (dalej: organ pierwszej instancji), na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 z późn. zm.) oraz art. 43, art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) odmówiono M. J. (dalej: Strona, Skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. S. (dalej: osoba wymagająca opieki).

Sprawa została wszczęta na wniosek Strony wniesiony do organu w dniu 14 lipca 2025 r. Organ ustalił, że do dnia 28 lutego 2025 r. Strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 czerwca 2023 r. nr [...], do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki.

Osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r. nr [...] Małżonek osoby wymagającej opieki S. S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. nr [...] wydane do dnia 31 marca 2026 r. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 23 lipca 2025 r. ustalono, że Strona przez większość czasu przebywa w mieszkaniu rodziców, i jest jedyną osobą, która sprawuje opiekę nad matką. Następnie, po przywołaniu brzmienia art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, organ uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie znajduje zastosowania ust. 3 tego przepisu, ponieważ nie doszło do wydania nowego orzeczenia osobie, nad którą sprawowana jest opieka. Orzeczenie małżonka osoby wymagającej opieki, utraciło moc z dniem 28 lutego 2025 r., a nowe orzeczenie zostało wydane w dniu [...] r. Organ stwierdził przy tym, że ustawodawca nie przewidział odrębnego przepisu dotyczącego możliwości kontynuacji świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do osób, którym świadczenie pielęgnacyjne wygasło w związku z tym, że zostało przyznane do daty ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki. Wniosek złożony po zmianie stanu prawnego, wymaga rozpatrzenia na podstawie przepisów obowiązujących po 1 stycznia 2024 r., zatem świadczenie nie może zostać przyznane, ponieważ Strona sprawuje opiekę nad osobą, która ukończyła 18 rok życia.

Decyzja została doręczona w dniu 17 września 2025 r.

W złożonym w dniu 23 września 2025 r. odwołaniu Strona przedstawiła stan zdrowia rodziców, który wymaga stałej opieki. Zaznaczyła, że w ostatnim czasie również nocuje w mieszkaniu rodziców z uwagi na konieczność podania niezbędnych leków oraz wezwania pogotowia. Podała, że nie posiada rodzeństwa, córka Strony jest małoletnia, syn natomiast odmówił pomocy dziadkom. Zaznaczyła, że dokumentację oraz wniosek w celu przedłużenia świadczenia pielęgnacyjnego złożyła terminowo, a odwołanie od orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki obejmowało wyłącznie okres przyznania stopnia niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po rozpoznaniu odwołania, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1059/2025/15362 z dnia 9 października 2025 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Po przedstawieniu stanu sprawy, organ odwoławczy zaznaczył, że Strona zgodnie z art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym zachowała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do końca okresu, na który prawo zostało jej przyznane. Ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, ponieważ osobie nad którą sprawuje opiekę nie zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Matka Strony legitymuje się bowiem orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Nie zachodzi zatem kontynuacja świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. W tych okolicznościach organ odwoławczy jako prawidłowe ocenił zastosowanie w sprawie przepisów obowiązujących po 1 stycznia 2024 r. i wobec znowelizowanego brzmienia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmowę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej. Decyzja została doręczona w dniu 15 października 2025 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 27 października 2025 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Podała, że świadczenie pielęgnacyjne zostało Stronie przyznane w okresie od dnia [...] r. do 31 stycznia 2023 r., następnie od 1 lutego 2023 r. do 28 lutego 2025 r., wszystkie dokumenty składała terminowo, a okresy przyznawania świadczenia były tożsame z okresem ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca. Podkreśliła, że w styczniu 2025 r. z ojcem złożyła komplet dokumentów w celu wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, orzeczenie zostało wydane w dniu [...] r. Wniesione w dniu 24 marca 2025 r. odwołanie zostało przesłane w dniu 31 marca 2025 r. do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Niepełnosprawności. Końcem maja 2025 r. ojciec Strony skierował wniosek o przyspieszenie rozpoznania odwołania. Zaznaczyła, że ojciec posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nieprzerwanie od [...] r. Skarżąca przedstawiła również pogarszający się stan zdrowia rodziców oraz zakres sprawowanej opieki. Ponownie zwróciła wagę, że złożone odwołanie od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca dotyczyło tylko okresu przyznania stopnia niepełnosprawności. Wyraziła niezrozumienie dla sytuacji, w której ponosi konsekwencje opieszałości rozpoznania odwołania, gdy wszelkich formalności dotrzymała w terminie. Wskazała też na trudną sytuację rodziny, nie może bowiem podjąć zatrudnienia, gdy rodzice wymagają całodobowej opieki. Do skargi poza dokumentami pozostającymi już w aktach administracyjnych sprawy, przedłożyła kopię złożonej prośby o przyspieszenie rozpoznania odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Jednocześnie w kwestii zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., tj. wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, wyjaśnienia wymaga, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są dokonać analizy przepisów przejściowych. W myśl art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Stosownie natomiast do brzmienia art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Zgodnie z ust. 3 art. 63, osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności. Regulacja ust. 4 przywołanego art. 63 tej ustawy odnosi się do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Przepis art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wskazuje na konieczność złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności, przewidując jednocześnie uprzedni 3 miesięczny termin na złożenie wniosku o nowe orzeczenie. Ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją nr [...] z dnia 30 czerwca 2023 r., zostało Skarżącej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką na okres od 1 lutego 2023 r. do 28 lutego 2025 r. (z uzasadnienia tej decyzji: zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności męża osoby wymagającej opieki, karta nr 2 akt administracyjnych), natomiast w okresie do 31 stycznia 2023 r. na mocy decyzji organu pierwszej instancji nr [...] z dnia 28 lutego 2022 r. W dniu 14 lipca 2025 r. do organu wpłynął, inicjujący niniejsze postępowanie, wniosek Strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką (karta nr 11 akt administracyjnych).

Osoba wymagająca opieki ur. [...] roku, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r. nr [...] zaliczającym do znacznego stopnia niepełnosprawności, wydanym na stałe (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 maja 2018 r., karta nr 5 akt administracyjnych).

Małżonek osoby wymagającej opieki uprzednio legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] r. nr [...] wydanym do dnia 28 lutego 2025 r. (karta nr 1 akt administracyjnych), następnie - w dniu 14 stycznia 2025 r. złożył wniosek o wydanie kolejnego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Śląskim, po rozpoznaniu odwołania, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] r. (karta nr 4 akt administracyjnych), utrzymał w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. nr [...] z dnia [...] r. wydane do 31 marca 2026 r. (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 13 stycznia 2022 r., karta nr 3 akt administracyjnych). Złożenie wniosku o wydanie kolejnego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności małżonka osoby wymagającej opieki nastąpiło zatem przed datą utraty ważności poprzedniego orzeczenia. W sprawie nie było również wątpliwości co do tego, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką, uniemożliwiającą podjęcie pracy zarobkowej.

Niewątpliwie, przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, Skarżącej zostało przyznane na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 28 lutego 2025 r., mają zatem zastosowanie przepisy obowiązujące przed nowelizacją.

Jak już zwrócono uwagę, ustawodawca w art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniu wspierającym ustalił zasady ochrony praw nabytych dla osób, którym wcześniej przyznano prawo do przedmiotowego świadczenia. Przepisy te miały na celu zapewnienie stabilności i przewidywalności prawa. Te przepisy intertemporalne były przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. I tak, m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2024 r. sygn. akt II SA/Rz 772/24 stwierdzono, że nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności osoby, nad którą sprawuje się opiekę to także - w rozumieniu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym - nowe orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności małżonka tej osoby (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 lipca 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 416/25).

Sąd w składzie orzekającym przychyla się do tego stanowiska.

Utrata ważności orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznego nie jest jedyną możliwą przyczyną utraty przez opiekuna prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sytuacją odnoszącą analogiczny skutek jest również utrata ważności orzeczenia o niepełnosprawności przez małżonka osoby niepełnosprawnej, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec brzmienia ww. przepisu, w przypadku gdy świadczenie pielęgnacyjne przyznawane było z tytułu sprawowania opieki nad osobą, która pozostawała w związku małżeńskim z osobą, która legitymowała się terminowym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (nawet jeśli osoba, nad którą opieka była sprawowana była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawane było na okres, którego datę końcową determinował nie termin ważności orzeczenia podopiecznego lecz jego małżonka. W takim przypadku, jeśli opiekun chciał utrzymać prawo do świadczenia na dalszy okres, konieczne było uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności dla małżonka osoby niepełnosprawnej i ponowne wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższego opisu wynika zatem, iż sytuacja osób, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z upływem terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności jest identyczna z sytuacją osób, które prawo do tego świadczenia utraciły w związku z upływem terminu ważności orzeczenia małżonka podopiecznego.

Niezasadnym byłoby zatem różnicowanie sytuacji takich osób. Sytuacje te wynikają jedynie z odmiennych podstaw prawnych (art. 24 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zarówno z brzmienia art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym, jak i z uzasadnienia do projektu ustawy wynika, iż celem istnienia tych uregulowań była ochrona praw nabytych opiekunów osób niepełnosprawnych, które przed lub po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym posiadały lub nabyły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Zasadnym zatem jest uznanie, iż w wyniku uzupełnienia wykładni językowej art. 63 ust. 1-3 ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ponowne przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która utraciła je w związku z upływem okresu ważności orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka osoby niepełnosprawnej, nad którą sprawowała ona opiekę. Zmiana prawa nabytego musiałaby zostać uzasadniona istotną zmianą powodującą, że strona by to prawo utraciła (przykładowo zaprzestaniem sprawowania opieki czy wydaniem nowego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności). Na gruncie rozpoznawanej sprawy tego rodzaju okoliczność nie została jednak wykazana.

Wobec powyższego niewątpliwie zostały zachowane przesłanki określone w art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, warunkujące zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.

Z tych przyczyn, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym oraz art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych względem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną, a wydając rozstrzygnięcie uzasadni swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.