II SA/Łd 67/15 - Wyrok

Data orzeczenia	2015-04-22	
Data wpływu	2015-01-26	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi	
Sędziowie	Czesława Nowak-Kolczyńska /sprawozdawca/
Joanna Sekunda-Lenczewska /przewodniczący/
Jolanta Rosińska	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2012 nr 0 poz 270;  art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2013 nr 0 poz 182;  art. 64, art. 104 ust. 4; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
Dz.U. 2013 nr 0 poz 267;  art. 64 par. 2; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity	
Sentencja
Dnia 22 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]. LS	
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania Z. P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływanej jako: k.p.a.), art. 104 ust. 4 w związku z art. 6 ust. 1, art. 60 i art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. - w dalszej części uzasadnienia przywoływanej jako: ustawa), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o odmowie umorzenia zaległości w odpłatności za pobyt w DPS przy ul. A w Ł..

Jak wynika z akt sprawy, w wykonaniu decyzji z dnia [...] strona została umieszczona w DPS w Ł. przy ul. A. I kolejną decyzją, z tej samej daty, organ ustalił miesięczną opłatę za pobyt w placówce, w kwocie 1234,63zł miesięcznie, począwszy od dnia przyjęcia, co miało miejsce w dniu 3 grudnia 2012 r. Kolejną decyzją z dnia [...] została zmieniona decyzja ustalająca opłatę, począwszy od 1 marca 2013 r. na kwotę 1283,23zł.

Pismem z dnia 27 września 2013 r. strona poinformowała organ, iż rezygnuje z pobytu w placówce, w następstwie czego decyzją z dnia [...] organ uchylił decyzje z dnia [...]. Natomiast w związku z nieuregulowaniem zaległości z tytułu opłat za pobyt w DPS, strona została wezwana do zapłaty, a z uwagi na bezskuteczność wezwań, w dniu [...] wystawiono tytuł wykonawczy, doręczony Z. P. w dniu [...].

W dniu 11 września 2014 r. strona wystąpiła o umorzenie zaległości, wskazując na trudną sytuację życiową. Z uwagi na odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ I instancji nie był w stanie ustalić sytuacji życiowej strony co skutkowało wydaniem w dniu [...] decyzji o odmowie umorzenia zaległości.

W terminie prawem przewidzianym Z. P. złożył odwołanie zarzucając rażące naruszenie art. 271 kk.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wskazując na zasadność stanowiska zajętego przez organ I instancji Kolegium przypomniało dotychczasowy stan faktyczny i prawny sprawy. Wyjaśniło, iż stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Podkreślił, iż użyte przez ustawodawcę sformułowanie "może umorzyć, odroczyć..." oznacza, iż instytucja ta ma charakter uznaniowy. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Kolegium wskazało, iż jak wynika z akt sprawy składając wniosek o umorzenie strona odmówiła jednocześnie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu swego pobytu, tłumacząc odmowę faktem, iż w miejscu tym przebywa jedynie czasowo, korzystając z gościnności znajomych. W związku z tym organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w oparciu o dostępne mu z urzędu dokumenty i informacje ustalił, iż strona jest osobą samotną bez stałego miejsca pobytu, niepełnosprawną w stopniu lekkim. Źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1861,40zł, przy czym jest ono obciążone z różnych tytułów, jak wynika z informacji ZUS po odliczeniu potrąceń do wypłaty pozostaje kwota 1299,48zł. Strona posiada troje dzieci, z którymi utrzymuje kontakty jedynie telefonicznie. Według oświadczenia zainteresowanego, nocuje w domach turystycznych, korzysta też z poczęstunków znajomych. Nie kwestionując, iż sytuacja strony jest trudna Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż sytuacja strony nie może być uznana za przypadek szczególnie uzasadniony. Strona posiada stałe źródło utrzymania i jest w stanie dokonać przynajmniej częściowo zwrotu należności za pobyt w DPS.

Kolegium dodało, iż nie można zgodzić się z twierdzeniem strony, jakoby zrezygnowała z pobytu w DPS w maju 2013 roku, ponieważ informacje te nie znajdują potwierdzenia w materiale sprawy. W piśmie z dnia 24 maja 2013 r. strona poinformowała, że opuszcza czasowo placówkę, na okres co najmniej 4 miesięcy. W tym dniu strona została ustnie i pisemnie poinformowana, iż w przypadku chęci rezygnacji z pobytu w placówce winna się wymeldować, podając aktualny adres korespondencyjny. Nadto poinformowano stronę, iż w przypadku wymeldowania, w razie chęci powrotu do placówki konieczne będzie ponowne przejście całej procedury związanej z przyznaniem i oczekiwaniem na miejsce w DPS. W odpowiedzi na te wyjaśnienia strona poinformowała, iż nie chce rezygnować z miejsca w placówce, strona pozostała tym samym pensjonariuszem zobowiązanym do wnoszenia opłat. Kolegium stwierdziło, iż nie widzi uzasadnienia dla zwolnienia strony z ponoszenia opłat, nie uzasadnia tego w żadnym razie informacja skierowana przez stronę w dniu 24 maja 2013 r., iż opuszcza pokój o godzinie 2 i jego miejsce może być udostępnione do dyspozycji DPS celem zakwaterowania nowego mieszkańca. W ocenie organu oczekiwanie przez stronę, iż za okres ten zostanie zwolniony od opłat jest całkowicie niezasadne, gdyż udzielono stronie wszelkich wyjaśnień, strona nie wymeldowała się ,a wręcz przeciwnie złożyła oświadczenie, iż nie rezygnuje z pobytu w placówce. Nadto w opuszczonym pokoju strona pozostawiła swoje rzeczy osobiste, w tym dokumenty. Organ zauważył, iż DPS zapewnia swoim podopiecznym pobyt stały, tym samym oczekiwanie, iż miejsce rzekomo zwolnione zostanie udostępnione komuś innemu jest niezasadne. Formalna rezygnacja z pobytu w placówce złożona została w dniu 29 września 2014 r. i z tym dniem uchylono decyzję o pobycie w placówce i obowiązek ponoszenia opłat z tego tytułu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący podkreślił, iż nie otrzymał pomocy, ani usług uzasadniających roszczenia finansowe.

W piśmie z dnia 18 lutego 2015 r. skarżący dodał, iż brak jest podstawy prawnej do żądania wpłaty za niezamieszkanie w DPS, zarzucił przewlekłe prowadzenie postępowania, a nawet bezczynność organu oraz naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływanej jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrola niniejszej sprawy w tak zakreślonym zakresie wykazała, iż niezbędne jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji, ponieważ przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie mógł stanowić podstawy rozpoznania wniosku strony skarżącej o umorzenie zaległości w opłatach za pobyt w DPS.

Przypomnieć trzeba, iż przyczynkiem dla wydania uchylonych rozstrzygnięć organów administracji publicznej był wniosek Z. P. z dnia 11 września 2013 r. o umorzenie obowiązku uregulowania opłaty za pobyt w DPS. Mając na uwadze tak sformułowane żądanie skarżącego organy administracji publicznej wydały decyzję o odmowie umorzenia zaległości wskazując jako podstawę materialnoprawną przepis art. 104 ust. 4 ustawy. Przewiduje on, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

W ocenie sądu, lektura tak sformułowanej normy prawnej nie budzi wątpliwości interpretacyjnych lecz niewątpliwie budzi uzasadnione wątpliwości co do możliwości rozpatrzenia w oparciu o tę normę wniosku skarżącego. Ustawodawca nie przewidział w niej instytucji umorzenia zaległości w odpłatności za pobyt w DPS. Jasno wyliczył, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych organ może:

- odstąpić od żądania takiego zwrotu;

- umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części;

- odroczyć termin płatności;

- rozłożyć na raty.

I co istotne dla niniejszej sprawy, instytucja umorzenia przewidziana w art. 104 ust. 4 ustawy dotyczy wyłącznie umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń. Z kolei świadczenie nienależnie pobrane to jak wynika z definicji ustawowej (art. 6 pkt 16 ustawy) świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. A skoro tak, to bezsprzecznie zaległości w opłatach za pobyt w placówce nie sposób zaliczyć do świadczeń nienależnie pobranych.

Z powyższego wywieść należy, iż niewątpliwie przepis art. 104 ust. 4 ustawy nie mógł stanowić podstawy rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie obowiązku uregulowania opłaty za pobyt w placówce. Zauważyć nadto trzeba, iż organ nie miał żadnych wątpliwości, iż w oparciu o omawianą normę prawną jest uprawniony do rozpatrzenia wniosku strony. Tymczasem analiza przepisu art. 104 ust. 4 ustawy winna zrodzić po stronie organu uzasadnione wątpliwości, które winny sprowadzać się do podjęcia czynności zmierzających do doprecyzowania wniosku strony w kontekście możliwości jakie daje zobowiązanemu przepis art. 64 ustawy. Stanowi on bowiem, iż osoby, wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, mogą składać wnioski o całkowite lub częściowe ich zwolnienie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Należy pamiętać, że przypadki, uprawniające do zwolnień z odpłatności za pobyt w palcówce, zostały wymienione w tym przepisie jedynie przykładowo. Każdorazowo decyzję rozstrzygającą wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 października 2012 r., w sprawie VIII SA/Wa 474/12 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Reasumując, jeśli nie ma podstaw prawnych do umorzenia wymaganej od skarżącego należności, to organ winien rozważyć przedmiotowy wniosek w kategoriach częściowego lub całkowitego zwolnienia od ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zwolnienie takie może dotyczyć trudnej sytuacji materialnej skarżącego, spowodowanej jego stanem zdrowia, sytuacją dochodową, osobistą i rodzinną.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ zobligowany będzie wezwać skarżącego, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., do sprecyzowania jego żądania. Wskazując jednocześnie jakie możliwości przewidział ustawodawca w art. 64 i art. 104 ustawy i następnie podjąć kroki zmierzające do dokładnego i wszechstronnego zbadania sytuacji materialnej strony oraz ustalenia, czy występują wobec skarżącego uzasadnione okoliczności pozwalające zwolnić stronę częściowo lub całkowicie z obowiązku uiszczenia zaległości w opłatach za pobyt w DPS.

Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

ms