Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2026 r. sygn. akt III SAB/Wa 69/25 w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi A.S. na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w sprawie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 24 marca 2026 r., sygn. akt III SAB/Wa 69/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek A.S. (dalej skarżąca) o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Anny Zaorskiej, Katarzyny Owsiak oraz Jarosława Trelki (dalej sędziowie) od orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w zakresie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją w sprawie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika.

2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca, powołując się we wniosku na art. 19 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), podniosła, że świadczona w przeszłości praca sędziów w organach administracji publicznej w jej ocenie stanowiła podstawę do wyłączenia sędziów od orzekania w sprawie.

3. Sędziowie, w złożonych oświadczeniach wyjaśnili, ze po ich stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyłączające ich od rozpoznania sprawy. Oświadczyli również, że nie istnieją inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w rozpoznawanej sprawie przewidziane w art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

4. Sąd pierwszej instancji, oceniając, czy w sprawie zaistniały przesłanki z art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podkreślił w uzasadnieniu postanowienia, że z użytego w tym przepisie sformułowania: "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", wynika obowiązek sądu polegający na badaniu, czy ta okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie. Z tego też względu orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego.

4.1. W tym kontekście Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, że z treści oświadczeń złożonych do akt sprawy przez sędziów nie wynika, by w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Nie wynika to również – jak zaznaczył – z treści złożonego wniosku przez skarżącą.

4.2. Sąd pierwszej instancji, odnosząc się do argumentacji skarżącej, stwierdził, że stosownie do treści art. 6 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Z 2019 r., poz. 2167 ze zm. dalej ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych), jednym z kryteriów formalnych do pełnienia urzędu sędziego jest pozostawanie przez dziesięć lat w instytucjach publicznych na stanowiskach związanych ze stosowaniem lub tworzeniem prawa administracyjnego. Oczywistym jest w związku z tym, że warunkiem objęcia służby sędziowskiej nie może być wykorzenienie z wiedzy pozyskanej podczas wykonywania wcześniejszych obowiązków zawodowych. Dywagowanie natomiast w przedmiocie potencjalnych dylematów moralnych sędziego nie wystarcza do wykazania uzasadnionej wątpliwości, o której stanowi art. 18 i 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

4.3. Sąd pierwszej instancji, oceniając wystąpienie przesłanki wyłączenia sędziego, o której stanowi art. 18 § 1 pkt 5 ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyjął, że nawet jeżeli w przeszłości sędziowie byli pracownikami Izby Administracji Skarbowej, to nie brali udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też sprawa nie dotyczy ważności aktu prawnego sporządzonego z ich udziałem lub przez nich rozpoznanego. Ponadto sędziowie nie brali udziału w wydaniu rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, która była prowadzona wcześniej i dotyczyła kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, nie brali też udziału w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność, że sędziowie, jako pracownicy organu administracji świadczyli w Izbie Administracji Skarbowej w W. jakiekolwiek usługi, nie może stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego, gdyż przepis art. 18 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie stanowi, że podstawą wyłączenia może być jedynie świadczenie usług związanych z daną sprawą. Z tego względu wniosek skarżącej w przedmiocie wyłączenia sędziów argumentowany faktem, że reprezentowali oni wyłącznie drugą stronę postępowania sądowoadministracyjnego Sąd pierwszej instancji uznał za całkowicie niezasadny.

5. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca wnosząc o jego uchylenie.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

6.2. Podstawą wniosku o wyłączenie sędziego był art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Obowiązujące obecnie brzmienie tego przepisu zostało przyjęte w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 (opublikowano: OTK-A 2005/11/134, Dz.U. z 2005 r., nr 250, poz. 2118), w którym (pkt 2) Trybunał stwierdził, że art. 19 powołanej wyżej ustawy w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

6.3. Trybunał Konstytucyjny, w uzasadnieniu wyroku, przedstawiając obszernie cel instytucji wyłączenia sędziego, mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego oraz ukształtowane na tym tle orzecznictwo sądów krajowych oraz Trybunału Praw Człowieka i Obywatela, zwrócił uwagę na specyfikę kwalifikacji, które są wymagane od osób powoływanych na stanowiska sędziego sądu administracyjnego. Przejawiają się one – jak zaznaczył – w niezbędności posiadania wiedzy fachowej, której zdobycie jest najczęściej możliwe jedynie w drodze pełnienia odpowiednich funkcji w administracji państwowej, a więc zdobycia doświadczeń w sferze aktywności pokrywającej się częściowo przynajmniej ze sprawami będącymi przedmiotem rozstrzygnięcia w okresie sprawowania funkcji sędziowskiej.

6.4. W podanym wyżej kontekście Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że nie można uznać, że każdy pogląd prawny czy opinia wyrażana na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Byłoby to istotnie stanowisko przez swój automatyzm i formalizm błędne i niebezpieczne, a nadto mogłoby prowadzić do eliminacji ludzi dysponujących koniecznym doświadczeniem życiowym ze sprawowania funkcji sędziego w sądownictwie administracyjnym. Dlatego też ocena musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania, wolna od mechanicznego oceniania sytuacji sędziego, a także musi uwzględniać specyficzne uwarunkowania postępowania administracyjnego, a więc fakt, że sędziami pozostają osoby, które najczęściej mają za sobą wieloletnie doświadczenia w sferze administracji publicznej i w tej roli wyrażały niejednokrotnie oceny odnoszące się do zagadnień prawnych rozstrzyganych następnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Musi być więc zawsze wzięty pod uwagę nie tyle sam fakt wyrażenia stanowiska w tej lub innej kwestii prawnej, ale sposób zaangażowania i stopień, w jakim wywarło ono wpływ na kierunek przyjętych w konkretnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięć.

6.5. Przedstawiony wyżej kierunek – jak zauważył Trybunał Konstytucyjny – pozwala też na uniknięcie niebezpieczeństwa, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania sądowego. Podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2004 r., sygn. akt GZ 4/04 (ONSAiWSA nr 1/2004, poz. 7), że jedną z podstawowych przesłanek niezawisłości sędziowskiej jest stworzenie takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony.

6.6. Przedstawienie przesłanek, na które zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, ma istotne znaczenie dla ustalenia czy w obecnie rozpoznawanej sprawie zachodziły przesłanki do wyłączenia sędziów na podstawie 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którzy – jak podniesiono we wniosku, a następnie w zażaleniu – "zatrudnieni byli w organach podatkowych".

W uzasadnieniu zażalenia (str. 2) podkreślono, że sędziowie "mają orzekać w sprawach dotyczących nieprawidłowości w organach KAS więc mogą dotyczyć odpowiedzialności służbowej, dyscyplinarnej, karnej czy finansowej osób, z którymi łączyły bądź łączą Sędziego więzi, wpływające na jego ocenę choćby w warstwie podświadomej".

6.7. W kontekście powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego podkreślić należy, że argumentacja przedstawiona w zażaleniu opiera się na subiektywnym przekonaniu, że wcześniejsze zatrudnienie sędziów "w organach KAS" może budzić wątpliwości co do ich bezstronności. Tymczasem dorobek zawodowy sędziów, ich uprzednie zatrudnienie w organach podatkowych, nie ma związku ze sprawą skarżącej w sposób, który budziłby uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Skarżąca nie wykazała takich wątpliwości ani w składanym wniosku ani w rozpoznawanym zażaleniu.

Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że orzeczenie o wyłączeniu sędziów nie jest w tej sprawie niezbędne, gdyż nie jest uzasadnione okolicznościami sprawy.

6.8. Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażone w piśmiennictwie prawniczym stanowisko, że zbyt szerokie określenie przesłanek wyłączenia sędziego może być wykorzystane jako instrument wpływu na skład orzekający w danej sprawie i dlatego określonych ustawowo przyczyn wyłączenia sędziego nie można interpretować rozszerzająco (tak. m.in. T. Ereciński, J. Gudowski i M. Jędrzejowska: Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, cz. I, Warszawa 2003, s. 48).

6.9. Konkludując, wbrew zarzutom zażalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył art. 19 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy orzekł zatem, jak w sentencji.

-----------------------

5