Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 30 stycznia 2023 r. nr SKO.4111.1445.3738.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – skargę oddala –

Decyzją z 30 stycznia 2023 r. nr SKO.4111.1445.3738.202,2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania S.S. (dalej: "Wnioskodawca"/"Skarżący") od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej; "Wójt") z 2 grudnia 2022 r. nr GOPS-ŚR.5221.28.2022.ODM w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt postępowania wynika, że Skarżący zawnioskował o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem – S. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec legitymujący się zaświadczeniem o niepełnosprawności i wymagający pomocy w codziennych czynnościach, zamieszkuje wraz z żoną, synem oraz córką i jej rodziną. Żona – J. pozostaje w leczeniu chorób przewlekłych w poradniach specjalistycznych, nie posiada jednak orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżący nie pracuje i sprawuje codzienną opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Wójt, decyzją z 2 grudnia 2022 r., odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zaistnienie dwóch przesłanek negatywnych. Po pierwsze, z orzeczenia o niepełnosprawności nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność, a zatem nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust.1b u.ś.r. Po drugie, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało przez ustawodawcę powiązane z obowiązkiem alimentacyjnym, wobec czego świadczenie to nie przysługuje osobom, które nie mają obowiązku alimentacyjnego wobec niepełnosprawnego, nad którym opiekę sprawują, bądź też w sytuacji, gdy obowiązek innego członka rodziny wyprzedza obowiązek ubiegającego się o świadczenie – art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wskazując na przepis art. 17 ust 5 u.ś.r. podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu Skarżący, wnosząc o uchylenie decyzji Wójta podkreślił, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na istniejące zobowiązanie żony niepełnosprawnego do opieki nad nim jest niesprawiedliwe, gdyż osoba ta, z uwagi na wiek i przewlekłe schorzenia kardiologiczne wykluczające sprawowanie opieki nad mężem, nie jest w stanie sprawować faktycznej opieki. Nawiązując do szeregu orzeczeń sądów administracyjnych Skarżący wskazał, że istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy drugi małżonek, nie legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych związanych z wiekiem i stanem zdrowia.

Kolegium odwołania nie uwzględniło, z uwagi na fakt pozostawania przez niepełnosprawnego w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności a więc wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, o jakiej mowa w art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przedstawiając dwa przeciwstawne poglądy sądów administracyjnych dotyczące interpretacji wskazanego przepisu Kolegium przywołało uchwałę NSA z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, wobec której warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim – osobie wskazanej w art. 17 ust 1 pkt 4 u.ś.r. innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Jednocześnie Kolegium nie podzieliło argumentów Wójta co do niemożności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak możliwości stwierdzenia, w jakim wieku powstała niepełnosprawność, tj. w kwestii zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisu art. 17 ust 1b u.ś.r..

W skardze Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji sprzeczność zarzucając jej z prawem oraz dobrymi obyczajami, a w uzasadnieniu skargi podniósł argumenty dotyczące dyskryminacji opiekunów osób niepełnosprawnych, po ukończeniu przez niepełnosprawnego 16 roku życia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga podlega oddaleniu.

I. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 7 listopada 2022 r., Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku załączono m.in. oświadczenie o sprawowaniu opieki nad ojcem, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca, a także zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia współmałżonka osoby wymagającej opieki. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego Wójt, decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r., odmówił Wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, gdyż osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.). Jednocześnie nie podzieliło argumentacji Wójta odnośnie do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Decyzja Kolegium z dnia 30 stycznia 2023 r. stanowi przedmiot skargi.

II. Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w zakresie kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

III. Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wykładnia powyższego przepisu dokonywana przez sądy administracyjne nie była jednolita. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich, wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., na podstawie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a."), wystąpił o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia".

W dniu 14 listopada 2022 r. sygn. I OPS 2/22, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r.).

Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala bowiem żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2020 r. sygn. II GSK 3773/17, czy z dnia 12 lutego 2019 r. sygn. I FSK 116/17). W orzecznictwie podkreśla się również, że dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. II OSK 378/16).

IV. W stanie faktycznym sprawy jest bezsporne, że współmałżonek osoby wymagającej opieki (żona – J.), nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym Sąd w składzie rozpoznającym sprawę, będąc związany dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale stwierdza, że wystąpiła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. do przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem (współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).