Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi "P." Sp. z o.o. w G. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 227/21 w sprawie ze skargi kasacyjnej "P." Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 363/20 w sprawie ze skarg "P." Sp. z o.o. w G. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 17 marca 2020 r. nr 1801-IGC.4401.53.2019, nr 1801-IGC.4401.54.2019, nr 1801-IGC.4401.55.2019 w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego wywozowego postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. zwrócić "P. " Sp. z o.o. w G. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczony wpis od skargi o wznowienie postępowania w kwocie 100 (sto) złotych.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 227/21 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Wegner (spr.), sędzia NSA Henryk Wach, sędzia delegowany WSA Grzegorz Dudar - po rozpoznaniu skargi kasacyjnej "P.-P." Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 363/20 w sprawie ze skargi "P.-P." Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 17 marca 2020 r., nr 1801-IGC.4401.53.2019, nr 1801-IGC.4401.54.2019, nr 1801-IGC.4401.55.2019 w przedmiocie unieważnienia zgłoszenia celnego wywozowego w pkt 1. oddalił skargę; w pkt 2. zasądził od "P.-P." Sp. z o.o. w G. na rzecz organu 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pismem z dnia 21 marca 2025 r. "P.-P." Sp. z o.o. w G. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2024 r., sygn. akt I GSK 227/21.

Na podstawie art. 270 w zw. z art. 271 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) strona skarżąca wniosła o wznowienie postępowania z powodu nieważności, w wyniku toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowania w sprawie o sygn. akt I GSK 227/21, zakończonym prawomocnym wyrokiem, ze względu na to iż:

1. w składzie orzekającym uczestniczyła osoba nieuprawniona w osobie sędziego NSA Joanny Wegner, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia,

2. skarżąca nie była należycie reprezentowana procesowo, gdyż w trakcie postępowania pełnomocnik radca prawny zmarł w 2021 r., co spowodowało uchybienie w postaci braku pouczenia przez Sąd skarżącej o możliwości wniesienia wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności, a tym samym wobec braku profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego skarżącą, którego sąd nie musi pouczać o takiej możliwości, skarżąca działająca od 2021 r. samodzielnie w sprawie nie została jako strona pouczona o możliwości złożenia wniosku o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie prawomocnego wyroku NSA i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie zwrotu kosztów w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd postanowił odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły.

Po wniesieniu skargi o wznowienie postępowania obowiązkiem Sądu jest dokonanie jej kontroli z punktu widzenia zachowania warunków formalnych określonych w art. 279 p.p.s.a. Chodzi zatem o oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271 – 273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Obowiązkiem Sądu jest też zbadanie, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.

Sąd administracyjny zobowiązany jest odrzucić skargę o wznowienie postępowania, która nie opiera się na jednej z podstaw wznowienia opisanych w przepisach działu VII p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego skarżąca wskazała art. 271 pkt 1 p.p.s.a., z którego treści wynika, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia.

Skarżąca spółka powzięła wątpliwości, co do bezstronności Sędzi NSA Joanny Wegner. W jej ocenie Sędzia NSA Joanna Wegner nie posiadała legitymacji formalnej do orzekania na stanowisku sędziego NSA wobec nieprawidłowego trybu powołania na urząd sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3) na podstawie uchwały KRS nr 591/2021 z dnia 26 maja 2021 r. Skarżąca wobec tego stwierdziła, że Sędzia jest osobą nieuprawnioną w rozumieniu art. 271 pkt 1 p.p.s.a.

Należy zauważyć, że uczestnictwo w składzie sądu osoby nieuprawnionej oznacza przykładowo: uczestnictwo osoby niepełniącej funkcji sędziego, uczestnictwo w składzie orzekającym sędziego z innego sądu, poza przypadkami przewidzianymi ustawowo. Osobą nieuprawnioną jest w szczególności osoba, która zgodnie z przepisami ustawy nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Uprawnienia do orzekania w składach konkretnego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2007 r., I OSK 1543/07, LEX nr 360311, i z dnia 26 września 2014 r., I OSK 636/14, LEX nr 1529059).

Mając na uwadze regulacje ustrojowe sądownictwa administracyjnego, osobą nieuprawnioną jest osoba niebędąca sędzią, a więc ten, kto nie posiada kwalifikacji sędziowskich i nie został powołany na stanowisko sędziego sądu administracyjnego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, dalej: p.u.s.a.) lub ten, kto wprawdzie posiada kwalifikacje sędziowskie, jednak nie został powołany na stanowisko sędziego, a także osoba, która zgodnie z ustawą nie ma uprawnień do orzekania w danym sądzie administracyjnym. Uprawnienia do orzekania w składach danego sądu administracyjnego wynikają z faktu otrzymania nominacji na określone stanowisko we wskazanym sądzie administracyjnym lub delegacji do orzekania w określonym sądzie. Przez akt powołania osoba staje się sędzią, czyli jest uprawniona do orzekania. Akt powołania jest aktem kształtującym status sędziego – osoba powołana przez Prezydenta RP jest uprawniona do orzekania w określonym sądzie (vide postanowienie NSA z 19 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1543/07).

Zgodnie z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na czas nieoznaczony. Tę normę konstytucyjną w sądownictwie administracyjnym realizuje art. 5 ust. 1 p.u.s.a., z którego wynika, że sędziów sądów administracyjnych do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim powołuje Prezydent, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Akt powołania sędziego stanowi konstytucyjną i ustawową kompetencję Prezydenta, która nie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP).

Pozycja ustrojowa Prezydenta RP została określona w Konstytucji RP. Konstytucja zalicza wprawdzie Prezydenta do organów władzy wykonawczej (art. 10 ust. 2 Konstytucji RP), ale nie oznacza to, że należy on do organów administracji publicznej. W zakresie, w jakim Prezydent RP działa jako głowa Państwa Polskiego, symbolizując majestat Państwa, jego suwerenność, wykracza poza sferę działalności administracyjnej. Kompetencja Prezydenta RP określona w art. 179 Konstytucji RP traktowana jest jako uprawnienie osobiste (prerogatywa) Prezydenta, a zarazem sfera jego wyłącznej gestii i odpowiedzialności (vide: wyrok TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt K 18/09, OTK-A 2012/6/63; postanowienia NSA z 17 października 2012 r.: sygn. akt I OSK 1876/12, I OSK 1877/12, I OSK 1889/12).

Powoływanie sędziów przez Prezydenta RP nie jest uprawnieniem z zakresu administracji publicznej, lecz stosowaniem norm konstytucyjnych. Jest to rozstrzygnięcie dyskrecjonalne Prezydenta PR, mieszczące się w zakresie jego osobistej prerogatywy. Spełnienie przez kandydata wymogów określonych w przepisach prawa nie oznacza uprawnienia do powołania przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego.

W ramach kompetencji Prezydenta RP z art. 179 Konstytucji RP mieści się uprawnienie do odmowy uwzględnienia wniosku KRS. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma sporu co do tego, że prawo odmowy powołania sędziego powinno być rezultatem wykonywania przez Prezydenta zadań, jakie postawiła przed nim Konstytucja, a więc czuwania nad przestrzeganiem Konstytucji, stania na straży suwerenności państwa, nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium. Jak to wyżej podniesiono Prezydent RP ma prawo odmowy uwzględnienia wysuniętych przez KRS wniosków, jeżeli sprzeciwiłaby się one wartościom, na straży których postawiła go Konstytucja (vide: wyrok TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt K 18/09, Paweł Sarnecki [w:] "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz", pod red. L. Garlickiego, pkt 10 do art. 126).

Należy zauważyć, że Sędzia Joanna Wegner została powołana na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 lutego 2022 r., nr 1130.5.2022 na podstawie art. 179 Konstytucji RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (uchwała nr 591/2021 z 26 maja 2021 r.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro Prezydent RP powołał Joannę Wegner do pełnienia urzędu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie może być osobą nieuprawnioną, o której mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu o wznowienie postępowania nie może dokonywać oceny prawidłowości powołania sędziego. Skarga o wznowienie postępowania nie służy bowiem kontroli działań Prezydenta podejmowanych w ramach jego konstytucyjnych kompetencji, w tej konkretnej sprawie określonych w art. 179 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że autor skargi o wznowienie postępowania skupił się na wadliwości procesu powoływania sędziego (związanej z działaniem w tym procesie Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw). W wyroku z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 4104/21, NSA stwierdził, że "Sędzia sądu administracyjnego, bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1(3) TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz.Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami." NSA w niniejszym składzie w pełni aprobuje i przyjmuje jak własne zaprezentowane w tym orzeczeniu argumenty.

Ponadto odnosząc się do pkt 2. skargi o wznowienie, w której jej autor stwierdza, że w zawiadomieniu o rozprawie skarżąca kasacyjnie nie została pouczona o trybie wynikającym z art. 5a ustawy z 5 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, który dopuszcza możliwość badania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu należy wskazać, że przepis art. 5a p.u.s.a. nie nakłada na Sąd obowiązku aby łącznie z zawiadomieniem o składzie rozpoznającym sprawę pouczać również stronę o możliwości złożenia wniosku o zbadanie niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu.

Zgodnie z art. 5a § 4 zdanie pierwsze p.u.s.a., wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie. Przepis ten został dodany do ustawy w wyniku nowelizacji p.u.s.a. dokonanej na mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1259). Przepis art. 5a p.u.s.a. wprowadza szczególną podstawę wyłączenia sędziego - związaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko - oraz reguluje postępowanie w tym przedmiocie. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym od postępowania o wyłączenie sędziego z art. 18-24 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie strona skarżąca otrzymała zawiadomienie o terminie posiedzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz informację o składzie orzekającym w sprawie o sygn. akt I GSK 227/21 w dniu 14 października 2024 r. (z.p.o. k. 162). Zawiadomienie to spełniło funkcję zawiadomienia, o którym jest mowa w art. 5a § 4 p.u.s.a. Uzyskując stosowną informację odnośnie do składu sądu - bo taka jest właśnie funkcja wymienionego zawiadomienia - strona nie była pozbawiona możliwości zainicjowania, poczynając od tej właśnie daty, równoległego postępowania, którego przedmiot miałoby stanowić zbadanie spełniania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego skargę kasacyjną, a więc innymi słowy, nie była pozbawiona możliwości złożenia wniosku, o którym stanowi art. 5a § 1 p.u.s.a. Zatem skarżąca została powiadomiona o składzie sądu rozpoznającym sprawę w zawiadomieniu o rozprawie zgodnie z wymogiem wynikającym z powołanego przepisu.

Należy zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera wiele przepisów szczególnych nakazujących udzielanie stronom wskazówek i pouczeń, np. art. 6, art. 70 § 2, art. 140 § 1–3, art. 163 § 2 i art. 210 § 1, które w regulowanym nimi zakresie konkretyzują zasadę udzielania pomocy stronom. Należy zauważyć jednak, że przepisy te nie przewidują obowiązku pouczania strony o czynności - złożenia wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a. Jak wynika z art. 140 § 1 i 3 p.p.s.a., stronę działającą bez profesjonalnego pełnomocnika sąd poucza wyłącznie o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. Ponadto z treści art. 6 p.p.s.a., przyjmuje się, że wskazówki i pouczenia sądu powinny dotyczyć dokonywanych przez stronę czynności procesowych na danym etapie postępowania i w powstałej sytuacji procesowej. Podkreśla się, że sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji procesowych strony (por. M. Jędrzejewska [w:] T. Ereciński (red.), J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze, t. 1, Warszawa 2003, s. 79). Sąd nie ma np. obowiązku informowania strony o możliwości złożenia wniosku o wyłączenie sędziego w sytuacji, gdy nie są znane powody uzasadniające takie wyłączenie.

Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że brak tego rodzaju pouczenia świadczy w jakikolwiek sposób o wadliwości prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wobec powyższego skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego nie została oparta na ustawowej przesłance wznowienia, o której mowa w art. 271 pkt 1 p.p.s.a., i jako taka podlegała odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. O zwrocie wpisu uiszczonego od skargi o wznowienie postępowania orzeczono w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.