drukuj    zapisz    Powrót do listy

6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę, Wywłaszczanie nieruchomości, Wojewoda, Oddalono skargę kasacyjną, I OSK 1093/07 - Wyrok NSA z 2008-09-02, Centralna Baza Orzeczeń Naczelnego (NSA) i Wojewódzkich (WSA) Sądów Administracyjnych, Orzecznictwo NSA i WSA

I OSK 1093/07 - Wyrok NSA

Data orzeczenia
2008-09-02 orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-07-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łukaszewska - Macioch
Joanna Banasiewicz
Maria Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
II SA/Gd 17/07 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2007-04-04
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603 art. 98 ust. 1 i 3, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 130 ust. 2, art. 134, art. 135
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz Anna Łukaszewska-Macioch Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prokuratora Apelacyjnego w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2007r., sygn. akt II SA/Gd 17/07 w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność gminy oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 17/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Gminy L. na decyzję Wojewody P. z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomości przejęte na własność gminy.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną.

Wojewoda P. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania Gminy L. od decyzji Starosty W. z dnia [...], nr [...] orzekającej o ustaleniu odszkodowania w kwocie [...] zł na rzecz "[...]" sp. z o. o. w K. za przejęte na własność Gminy L. nieruchomości, położone w K. oznaczone ewidencyjnie jako działki nr [...] o pow. [...]m2, nr [...] o pow. [...] m2 oraz nr [...] o pow. [...] m2, powstałe po podziale nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr KW [...] i KW[...], prowadzonymi przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w W. – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...], nr [...] Wójt Gminy L. zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej we wsi K., będącej własnością spółki "[...]". Decyzja ta stała się ostateczną w dniu [...]. Powstałe w wyniku podziału działki przeznaczone zostały pod drogę gminną. Wojewoda podkreślił, że w art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603, ze zm., zwanej dalej "ugn") ustalone zostały zasady odpłatnego przejmowania przez jednostki samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa nieruchomości przeznaczonych pod drogi publiczne. Przepisy te mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, że odmienne ustalenia stron np. zrzeczenie się prawa do odszkodowania należy uznać za nieważne, ponieważ nie wywołują skutków prawnych. Odrębną natomiast sprawą jest późniejsze rozporządzenie przez stronę uzyskanym odszkodowaniem.

Z powołanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że obowiązek ustalenia i wypłacenia odszkodowania powstaje dopiero, gdy decyzja administracyjna zatwierdzająca projekt podziału nieruchomości jest ostateczna.

Zgodnie z art. 98 ugn, negocjacje w sprawie odszkodowania powinny być prowadzone ze stroną dopiero po uprawomocnieniu się decyzji zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości. Z pisma wyjaśniającego Wójta Gminy L. z dnia [...], nr [...], skierowanego do Starosty W. oraz załączonej kserokopii listy obecności ze wspólnego spotkania w dniu [...] z GDDKiA w G. w sprawie remontu drogi krajowej nr [...] w miejscowości K. w sąsiedztwie spółki "[...]" - wynika, że negocjacje (nieudokumentowane) w sprawie odszkodowania miały miejsce przed uprawomocnieniem się decyzji zatwierdzającej projekt podziału przedmiotowej nieruchomości. Organ za wiążący uznał wniosek z dnia [...] spółki "[...]" skierowany do Wójta Gminy L. w sprawie wypłaty odszkodowania za działki nr [...], [...] i [...], który to wniosek należało potraktować jako zaproszenie do negocjacji w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na ten wniosek Wójt Gminy L. pismem z dnia [...] poinformował stronę, że wymienione działki zostały przejęte przez Gminę L. (pomimo że art. 98 ust. 3 ugn nie przewiduje możliwości nieodpłatnego przejęcia), stąd też niepodejmuje rokowań w tej sprawie. Słusznie zatem spółka "[...]" zwróciła się w tej sprawie do Starosty W., który wobec braku woli negocjacji w kwestii przedmiotowego odszkodowania ze strony Wójta Gminy L., wydał w dniu [...], nr [...] decyzję ustalającą odszkodowanie, zgodnie z dyspozycją art. 98 ust. 3 ugn.

Organ wskazał, że rzeczoznawca majątkowy w związku z zastrzeżeniami do operatu szacunkowego z dnia [...] - złożonymi przez gminę na rozprawie administracyjnej w dniu [...] sporządził nowy operat szacunkowy w dniu [...]. W piśmie wyjaśniającym z dnia [...] skierowanym do Starosty W. rzeczoznawca majątkowy T. G. ustosunkował się natomiast do zarzutów Wójta Gminy L., wskazując m. in., że: "zapisy planu zagospodarowania Gminy L. dla tego terenu w dniu, w którym wydano decyzję o zatwierdzeniu projektu podziału ([...]) nie obowiązywały, a studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy L. nie rozstrzyga o przeznaczeniu tego terenu. W związku z tym nie można traktować tego terenu jako gruntu przeznaczonego pod mieszkalnictwo lub usługi, a jednocześnie nie jest to grunt rolny, jak to zasugerowano w piśmie Urzędu Gminy. Wyceniany grunt poza kategorią drogi posiada wszystkie cechy cenotwórcze gruntów wziętych do porównań i przeznaczonych pod pas drogowy drogi krajowej nr [...], a zwłaszcza decydującej cechy o wartości takiej jak położenie."

Od powyższej decyzji Wojewody P., Gmina L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Gdańsku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, w takim stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podzielił stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, podkreślając zarazem, że zgodnie z art. 98 ust. 1 ugn, działki gruntów wydzielonych pod drogi publiczne z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela przechodzą z mocy prawa na własność odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna. Stosownie do ust. 3 art. 98 ugn właścicielowi przysługuje z tego tytułu odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem a właściwym organem. Natomiast w przypadku braku takiego uzgodnienia, odszkodowanie ustala się i wypłaca wg zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

W sprawie bezsporne jest, że na podstawie ostatecznej decyzji o podziale nieruchomości, przedmiotowe działki jako wydzielone pod drogi publiczne przeszły na własność Gminy L., która zobowiązana była do zapłaty odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Kompetencje organu administracji w tej sprawie dotyczyły zatem przeprowadzenia pertraktacji w sprawie ugodowego określenia wysokości odszkodowania pomiędzy Gminą L. a skarżącą spółką, bądź w przypadku braku możliwości zawarcia ugody wydania w tej sprawie decyzji administracyjnej.

Z akt sprawy wynika, że Wójt Gminy L. odmówił podjęcia pertraktacji w przedmiocie ugodowego ustalenia jego wysokości, prezentując pogląd, że właściciel podzielonej nieruchomości zrzekł się w [...] r. prawa do odszkodowania. W ocenie Sądu, zarzut ten jest bezzasadny, gdyż organ administracji nie ma kompetencji do rozstrzygania ewentualnych sporów cywilnych. Jeżeli Gmina L. uznawała, że spółka "[...]" zrzekła się skutecznie prawa do odszkodowania przez zrzeczenie się roszczenia bądź zawarcie cywilnoprawnej umowy, to wszelkie spory na tym tle powinny zostać rozstrzygnięte przez sąd powszechny. Wynika to z art. 2 § 1 K.p.c. stanowiącego, że do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne. Prawidłowo zatem organy odmówiły prowadzenia postępowania administracyjnego co do rozstrzygnięcia sporu cywilnoprawnego, jaki wystąpił pomiędzy Gminą L. a spółką "[...]". Jeżeli Gmina L. oceniała, że zawarła cywilnoprawną umowę ze spółką, która skutecznie zrzekła się prawa do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (w tym przypadku przejętą na własność gminy w trybie art. 98 ust. 1 ugn), które mogło być dochodzone na drodze administracyjnej, to spór ten powinna wnieść do sądu powszechnego, co mogłoby ewentualnie uzasadnić zawieszenie postępowania administracyjnego.

Organ pierwszej instancji zobowiązany był natomiast do wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania należnego z tytułu przejścia na własność Gminy L. opisanych wyżej trzech działek. Zgodnie z art. 129 ust. 1 ugn, odszkodowanie to ustala starosta przyjmując jego wysokość wg stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu (w tym przypadku w dniu przejścia własności na rzecz gminy). Stosownie do art. 130 ust. 2 ugn, ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość nieruchomości. Zgodnie z art. 128 ust. 1 ugn, odszkodowanie to ma odpowiadać wartości prawa własności nieruchomości, której własność utracił jej dotychczasowy właściciel.

Stosownie do § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109), określenie wartości nieruchomości poprzedza się analizą rynku nieruchomości, w szczególności w zakresie uzyskiwanych cen oraz innych warunków zawarcia transakcji. Przy stosowaniu podejścia porównawczego konieczna jest znajomość cen transakcyjnych nieruchomości podobnych do nieruchomości będącej przedmiotem wyceny, a także cech tych nieruchomości wpływających na poziom ich cen.

Stosownie do tych wymagań organ pierwszej instancji powołał uprawnionego rzeczoznawcę, który sporządził operat szacunkowy uwzględniający wszystkie opisane wyżej elementy niezbędne dla określenia wartości nieruchomości utraconej przez właściciela w wyniku jej podziału. Biegły uwzględnił podstawowy fakt, że nieruchomości te zostały przejęte na własność gminy pod drogi publiczne. Prawidłowo zatem dla oceny wysokości odszkodowania przyjęto ceny transakcji związanych z obrotem nieruchomościami przeznaczonymi pod drogi publiczne. Szczegółowa analiza w tym zakresie została oceniona przez organy administracji publicznej w trybie art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organów obu instancji wyjaśniono przyczyny, dla których dowód ten uznano za wiarygodny, co odpowiada wymaganiom określonym w przepisie art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, oraz dowodów, na których się oparł oraz przyczyn nieuwzględnienia ogólnych zarzutów wniesionych przez Gminę L. do operatu szacunkowego. Bezzasadny jest również zarzut skargi, że podstawę wyceny nie stanowiła wartość gruntu rolnego (znacznie niższa), w sytuacji, gdy w sprawie bezsporne jest, iż przedmiotowe działki przejęte zostały na własność gminy pod budowę i poszerzenie dróg gminnych łączących te nieruchomości z drogą krajową. Stronom zapewniono czynny udział w każdej fazie postępowania, możliwość zapoznania się z operatem szacunkowym oraz wnoszenia do niego uwag i zarzutów. Kwestia ta była również dwukrotnie przedmiotem rozważań w toku dwóch rozpraw administracyjnych, w których uczestniczyły wszystkie strony oraz biegły rzeczoznawca majątkowy.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Prokurator Apelacyjny w G., zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie: art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., "polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym wskutek bezkrytycznego przyjęcia ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym, bez właściwego i jednoznacznego zinterpretowania w uzasadnieniu wyroku wszelkich wątpliwości z powołaniem się na konkretne przepisy prawa, co w konsekwencji spowodowało oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że sporządzone uzasadnienie wyroku nie spełnia wymogów zawartych w przepisie art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd wbrew art. 98 ust. 3 ugn zajął także błędne stanowisko, że kompetencje organu administracji w tej sprawie dotyczyły również przeprowadzenia pertraktacji w sprawie ugodowego określenia wysokości odszkodowania pomiędzy Gminą L. a skarżącą spółką. Z powołanego przepisu wynika jednoznacznie, że uzgodnienie wysokości odszkodowania następuje pomiędzy właścicielem lub użytkownikiem wieczystym gruntu a właściwym organem, na rzecz którego własność gruntu przechodzi - bez pośrednictwa innych podmiotów. Dopiero wówczas, jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, właściciel lub użytkownik gruntu może wystąpić z wnioskiem do kompetentnego organu (w okolicznościach sprawy – do Starosty W.) o ustalenie i wypłacenie odszkodowania. Wynegocjowanie odszkodowania lub brak wcześniejszych negocjacji pomiędzy stronami stanowi przeszkodę uniemożliwiającą złożenie wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego. Dlatego też stan faktyczny sprawy w tym zakresie powinien zostać szczegółowo ustalony.

Żądanie przeprowadzenia dowodów przez Gminę L. co do wyników negocjacji przeprowadzonych [...] nie miało na celu domaganie się od organu administracji rozstrzygnięcia sprawy cywilnej, lecz ustalenie faktu przeprowadzenia negocjacji, które zakończyły się określonym stanowiskiem umawiających się stron. Z treści art. 98 ust. 3 ugn nie wynika, by negocjacje nie mogły się toczyć przed datą, w której decyzja o podziale stanie się ostateczną. Strony mogą bowiem uzależniać powstanie skutków czynności prawnej od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunku). Jeśliby nawet dodatkowe wyjaśnienia w sprawie nie pozwoliły na przyjęcie, że czynności między stronami z [...] można uznać za negocjacje, to tym bardziej charakteru negocjacji nie miała korespondencja prowadzona między nimi na przełomie [...] i [...] r.

Spółka wystąpiła do Starosty W. o ustalenie odszkodowania w trybie administracyjnym bez wcześniejszego wyjaśnienia swoich intencji wobec Gminy L. Wątpliwości co do tego, czy negocjacje były prowadzone, miał również organ administracji, gdyż dwukrotnie Starosta W. zwracał się do spółki o dostarczenie kompletu dokumentów dotyczących prowadzonych negocjacji, w tym protokołów ze spotkań z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad (pisma z [...] i [...].). Mimo niezastosowania się spółki do tego żądania, organ odstąpił od dalszego wyjaśniania tej kwestii.

Organy administracji nie wyjaśniły też, a sąd administracyjny zaakceptował to stanowisko, dlaczego rzeczoznawca majątkowy nie ustosunkował się w pełni do okoliczności podnoszonych przez Gminę L., a mogących mieć wpływ na sporządzoną przez niego wycenę gruntu, np. do podniesionej na rozprawie w dniu 25 października 2005 r. okoliczności, że "nieruchomość obciążona jest hipoteką, która w przypadku braku zgody wierzyciela na bezciężarowe odłączenie, przejdzie na nieruchomości odłączone. Na działkach brak jest uzbrojenia, przez nieruchomość przechodzą dwie napowietrzne linie energetyczne, co znacznie obniża wartość nieruchomości".

Prokurator podkreślił, że nieruchomość powinna zostać wyceniona według jej stanu faktycznego z daty przejęcia oraz zarzucił, że wbrew lakonicznemu stwierdzeniu sądu, iż w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organów obu instancji wyjaśniono przyczyny, dla których operat szacunkowy uznano za wiarygodny, co odpowiada wymaganiom określonym w przepisie art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., jedynie organ pierwszej instancji wyraził własny pogląd na temat prawidłowości tego dowodu. Wyjaśnienia biegłego w toku rozpraw nie doprowadziły do rozwiania wątpliwości występujących w sprawie, natomiast zapewnienie stronom czynnego udziału w postępowaniu nie przesądza, że wydana w jego wyniku decyzja jest zgodna z prawem.

W konkluzji skargi kasacyjnej Prokurator Apelacyjny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Gmina L. podzieliła zawarte w niej stanowisko i wniosła o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 13 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skarga kasacyjna została oparta na podstawie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., należy podkreślić, że zgłaszając ten zarzut, skarżący pragnie wykazać, iż stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym w wyroku jest wadliwy ze względu na oparcie go na ustaleniach poczynionych w zaskarżonej decyzji Wojewody P. Wskazać więc należy, że wymieniony przepis określa jako niezbędne składniki uzasadnienia wyroku, między innymi takie elementy jak: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, który organ odwoławczy ustalił w zakresie niezbędnym do ustalenia - na rzecz właściciela "[...]" sp. z o.o. w K. - odszkodowania za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne, które przeszły z mocy prawa na własność Gminy L. z dniem [...].

W kwestionowanym uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia przez dokonanie interpretacji przepisów mających zastosowanie w sprawie. Pozwala to na skontrolowanie jego rozumowania co do zastosowania przepisów dotyczących ustalenia wysokości odszkodowania, między innymi art. 98 ust. 1 i 3, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1 oraz art. 130 ust. 2 ugn, a także przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji nie można zarzucić ani lakoniczności, ani ogólnikowości. Wojewódzki Sąd Administracyjny właściwie ocenił, że ustalenia poczynione w zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia w zakresie wyznaczonym przez przepisy prawa materialnego, nie naruszały przepisów proceduralnych, w szczególności art. 7, 77 i 80 k.p.a.

Wobec jednoznacznego stanowiska Wójta Gminy L. zajętego w piśmie z dnia [...], skierowanym do spółki "[...]", w którym poinformował, że działki o nr [...], [...] i [...] zostały przejęte przez Gminę L. nieodpłatnie w związku z wcześniejszymi ustaleniami poczynionymi jeszcze przed wydzieleniem działek, uznając sprawę odszkodowania za przedmiotowe działki za zakończoną, prawidłowo postąpił Starosta W., że wszczął postępowanie w sprawie. Istniała bowiem podstawa do przyjęcia braku woli negocjacji w kwestii przedmiotowego odszkodowania ze strony Wójta Gminy L..

Podkreślić trzeba, że prawo do odszkodowania powstaje dopiero z chwilą, gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości staje się ostateczna (art. 98 ust. 1 ugn). Od tego momentu możliwe były wiążące negocjacje odnośnie do należnego spółce "[...]" odszkodowania od Gminy L.. Obowiązek odszkodowawczy może być zrealizowany w drodze umowy cywilnej lub w postępowaniu administracyjnym w drodze decyzji. Trafnie więc Sąd pierwszej instancji przyjął, że jeżeli przed dniem [...] między Wójtem Gminy L. a spółką "[...]" doszło do jakiejkolwiek umowy cywilnoprawnej, z której się strony wobec siebie nie wywiązały, to właściwym do rozstrzygnięcia ewentualnego sporu jest sąd powszechny.

W związku z tym, że Gmina L. nabyła własność gruntów pod drogi z mocy prawa (art. 98 ust. 1 ugn), to konsekwencją takiej właśnie podstawy nabycia własności przedmiotowych gruntów, przy jednoczesnym braku porozumienia między stronami, była konieczność wydania decyzji administracyjnej ustalającej wysokość odszkodowania. Stosownie do art. 134 ugn, podstawę ustalenia odszkodowania (z zastrzeżeniem art. 135 ugn) stanowi wartość rynkowa nieruchomości (ust. 1), przy określeniu której uwzględnia się w szczególności aktualnie kształtujące się ceny w obrocie nieruchomości (ust. 2). Wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna cena, możliwa do uzyskania na rynku, z uwzględnieniem cen transakcyjnych (art. 151 ugn).

Z powyższego wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przyjął, że proces wyceny przeprowadzony przez organ poprzedzony był analizą cen występujących na rynku, co wynika z opinii rzeczoznawcy. Zagwarantowane spółce "[...]" odszkodowanie ma charakter ekwiwalentny do wartości wywłaszczonego dobra. Takie właśnie odszkodowania gwarantuje art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, a niedopełnienie wymogu słusznego odszkodowania stanowiłoby naruszenie wskazanej zasady konstytucyjnej. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego sformułowane zostały postulaty "słusznego odszkodowania". Między innymi w orzeczeniu z dnia 19 czerwca 1990 r., K 2/90 i z dnia 14 marca 2000 r., P 5/99, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "słuszne odszkodowanie" powinno pozwolić wywłaszczonemu odtworzyć jego sytuację majątkową jaką miał przed wywłaszczeniem, a odszkodowanie nie może być w żaden sposób uszczuplone, i nie tylko przez sposób jego obliczenia, ale również przez tryb jego wypłacania.

Przepis art.128 ust. 2 ugn stanowi, że: "Jeżeli na wywłaszczanej nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości są ustanawiane inne prawa rzeczowe, odszkodowanie zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw". Przytoczony przepis nie wymienia enumeratywnie praw rzeczowych objętych jego dyspozycją, jest jednak oczywiste, że według kodeksu cywilnego, innymi prawami rzeczowymi są: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka (art. 244 § 1). Uwzględnić przy tym należy, że instytucja hipoteki jest uregulowana w przepisach ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Stosownie zaś do art. 65 ust.1 wymienionej ustawy: "W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości." W przypadku wywłaszczenia części nieruchomości odszkodowanie ulega zmniejszeniu o kwotę równą wartości tych innych praw w stosunku, w jakim część wywłaszczona pozostaje do całej nieruchomości. Jednakże wartość ta może być ustalona, gdy przedmiotem wywłaszczenia są ograniczone prawa rzeczowe, z wyłączeniem hipoteki, chyba że hipoteka obciąża udział współwłaściciela (art. 65 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), a przedmiotem wywłaszczenia jest obciążony hipoteką udział. Z samej istoty ograniczonego prawa rzeczowego, jakim jest hipoteka wynika, że w razie wywłaszczenia fizycznie wydzielonej części nieruchomości niemożliwe jest ustalenie w jakiej części hipoteka obciąża wywłaszczoną część.

Dyspozycją art.128 ust. 2 ugn objęte jest "zmniejszenie" odszkodowania w normalnej, typowej sytuacji obciążenia nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym. Wyklucza to możliwość zaliczenia całej zabezpieczonej hipoteką łączną sumy pieniężnej na odszkodowanie w sytuacji, w której przekracza ona wartość wywłaszczonej części nieruchomości, a jeżeli nawet nie przekracza, to sytuacja ta nie odpowiada hipotezie normy prawnej – art.128 ust. 2 ugn, który nie podlega wykładni rozszerzającej na niekorzyść osoby wywłaszczonej. Przepisy regulujące wywłaszczenie godzą ze swojej natury w konstytucyjnie chronione prawo własności, a jednym z jego konstytucyjnie ustanowionych warunków jest słuszne odszkodowanie (art. 21 Konstytucji RP). Odmienna wykładnia stanowiłaby naruszenie tego warunku, a tym samym i konstytucyjnej gwarancji.

Reasumując, należy uznać, że art.128 ust. 2 ugn przewidujący zmniejszenie odszkodowania nie ma zastosowania w sytuacji, w której w wyniku wywłaszczenia części nieruchomości obciążonej hipoteką ma miejsce podział nieruchomości (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 września 2007 r., I SA/Wa 130/07).

Oznacza to, że zarzut skarżącego zmierzający do zakwestionowania stanu faktycznego przyjętego w sprawie przez Sąd pierwszej instancji jest chybiony. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia przez ten Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna nie mogła odnieść oczekiwanego przez skarżącego rezultatu i jako pozbawiona usprawiedliwionej podstawy podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.



Powered by SoftProdukt