drukuj    zapisz    Powrót do listy

650 Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku, Ubezpieczenie społeczne, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS, Oddalono skargę kasacyjną, I OSK 1846/07 - Wyrok NSA z 2008-07-01, Centralna Baza Orzeczeń Naczelnego (NSA) i Wojewódzkich (WSA) Sądów Administracyjnych, Orzecznictwo NSA i WSA

I OSK 1846/07 - Wyrok NSA

Data orzeczenia
2008-07-01 orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-12-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Janina Antosiewicz
Jolanta Rajewska /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesław Kisiel
Symbol z opisem
650 Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II SA/Wa 457/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-06-15
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
M.P. 2004 nr 56 poz 958 art. 83 ust. 1
Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2004 r. w sprawie planu rozwoju obszarów wiejskich
Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janina Antosiewicz Sędzia NSA Wiesław Kisiel Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007r. sygn. akt II SA/Wa 457/07 w sprawie ze skargi W. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 457/07 oddalił skargę W. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r, Nr 39, poz. 353 ze zm.- powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach), odmówił W. Ł. przyznania świadczenia w drodze wyjątku dla jej małoletniej córki w. (ur. [...]) po zmarłym w dniu [...] lipca 2006 r. ojcu - M. Ł.. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ decyzją z dnia [...] powyższe rozstrzygnięcie utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że dochód w rodzinie W. Ł. do sierpnia 2006 r. wynosił [...] zł i uzyskiwany był ze środków pomocy społecznej. Niewątpliwie oznacza to, że W. Ł. pozbawiona jest niezbędnych środków utrzymania. Mimo zrozumienia dla trudnej sytuacji bytowej, w jakiej znalazła się wnioskodawczyni, brak jest jednak podstaw do przyznania na rzecz małoletniej świadczenia w drodze wyjątku. Pozytywne rozpatrzenie przedmiotowego wniosku uzależnione jest bowiem od łącznego spełnienia wszystkim przesłanek przewidzianych w powołanym przepisie. Brak nawet jednej z nich wyklucza taką możliwość. W rozpoznawanej sprawie nie można uznać, by ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczeń ubezpieczeniowych na skutek szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy ustawa o emeryturach i rentach. M. Ł. zmarł w wieku 47 lat i miał udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 14 lat 11 miesięcy i 21 dni. Nie jest to staż adekwatny do okresu aktywności zawodowej ojca dziecka. Świadczenia w drodze wyjątku usytuowane są w systemie ubezpieczeń społecznych i muszą być powiązane z należytym opłacaniem składek. Okres ten powinien być zatem odpowiedni do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń na ogólnych zasadach musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Za takie okoliczności uznaje się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Tymczasem w czasie wykonywania zatrudnienia przez M. Ł. występują długotrwałe przerwy w okresach: od 6 maja 1984 r. do 19 stycznia 1986 r., od 30 marca 1987 r. do 28 lutego 1989 r., od 19 lipca do 13 listopada 1996 r., od 23 marca 1998 r. do 9 kwietnia 2000 r. oraz od 12 listopada 2001 r. do 2 lutego 2003 r. We wskazanym czasie nie była wobec ubezpieczonego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Nie zaistniały zatem przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Za okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową nie może być przy tym potraktowane niepodejmowanie pracy z powodu [...]. Ojciec dziecka mógł bowiem uniknąć negatywnych skutków [...] w drodze leczenia odwykowego. Nie można zatem przyjąć, że były one niemożliwe do przezwyciężenia, a w konsekwencji uznać, iż niespełnienie warunków do świadczenia ustawowego było spowodowane szczególnymi okolicznościami w omawianym znaczeniu.

Decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] W. Ł. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zwracając uwagę na swoją bardzo trudną sytuację materialną oraz wskazując, iż renta przyznana jej córce pozwoliłaby zapewnić jej minimalne, niezbędne środki do rozwoju i kształcenia. Przyznała jednocześnie, że M. Ł. był [...], ale nie chciał podejmować żadnego leczenia. Choroba [...] była też przyczyną jego śmierci.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne, podkreślił, że ojciec dziecka na 29 lat aktywności zawodowej posiadał jedynie 14 lat, 11 miesięcy i 21 dni ubezpieczenia. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej zmarły był [...] i od wielu lat nie łożył na utrzymanie córki. [...] nie ma charakteru okoliczności szczególnej uzasadniającej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Zatem fakt, iż M. Ł. był nieodpowiedzialnym, nieleczącym się [...] nie daje podstaw do uznania, że nie mógł pracować z uwagi na szczególne, niezależne od niego obiektywne okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako ustawa P.p.s.a.), skargę W. Ł. oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż podstawę materialnoprawną decyzji Prezesa ZUS stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy w skutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, a nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, powyższy organ może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jednakże niezbędne jest kumulatywne spełnienie wszystkich wskazanych w przepisie przesłanek. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, dlatego organ prawidłowo badał, jakie uprawnienia przysługiwałyby zmarłemu M. Ł..

WSA w Warszawie podkreślił ponadto, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że została ona podjęta nie tylko z uwagi na fakt, że zmarły ojciec małoletniej córki skarżącej, M. Ł., w okresie od 30 maja 1997 r. aż do dnia zgonu nie pracował, lecz również, iż choroba [...] nie może być uznana za okoliczność szczególną w rozumieniu powoływanego przepisu. Natomiast sama okoliczność, że skarżąca jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej nie uprawnia jeszcze do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na rzecz małoletniej córki W.. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ocenie Sądu I instancji, w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, a nadto przestrzegał wymaganych reguł procesowych oraz należycie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła W. Ł. reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych na podstawie art. 250 P.p.s.a.

Zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona skarżąca zarzuciła mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, to jest:

1. art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny, czy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] ([...]) wydana została po wszechstronnym rozważeniu okoliczności faktycznych sprawy oraz czy zawierała przywołanie podstawy faktycznej i prawnej,

2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszeń prawa procesowego, wynikających z zaniechania przez organ wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, wskazującego na okoliczności, które uniemożliwiły ubezpieczonemu uzyskanie wymaganego okresu ubezpieczenia,

3. art. 151 P.p.s.a. poprzez wadliwe jego zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy mimo usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi.

Ponadto na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego w postaci art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na sprzecznym z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego rozumieniu powyższego przepisu i przyjęciem, że sytuacja małoletniej W. Ł. oraz jej zmarłego ojca M. Ł. nie odpowiada pojęciu okoliczności szczególnych wskazanych w powyższym przepisie.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podniósł, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszył dyspozycje art. 77 § 1 i art. 80 kpa, bowiem odniósł się wyłącznie do łącznego stażu ubezpieczeniowego ojca dziecka, a nie zbadał czy okres zatrudnienia M. Ł. nie zbliżał się do okresu zatrudnienia uprawniającego go do renty. Zauważył również, ze długoletni okres nieskładkowy przypadający w życiu M. Ł. w latach 90 XX wieku wynikał z niemożności podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia na rynku pracy w skutek bezrobocia panującego na obszarze, na którym M. Ł. zamieszkiwał. Fakt długotrwałego pozostawania osobą bezrobotną, przy braku ofert zatrudnienia, nakazuje uznać powyższe okoliczności za niemożliwe do przezwyciężenia i rzutujące negatywnie na aktywność zawodową ubezpieczeniowego. W ocenie kasatora Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wzięli z urzędu pod uwagę bardzo wysokiego bezrobocia w rejonie i grupie zawodowej, do której należał M. Ł., co stanowiło kategorię trudnych do przezwyciężenia przeszkód, czy też stanu obiektywnej niemożliwości podjęcia zatrudnienia. Nie została również rozważona okoliczność "jakoby M. Ł. był [...]" oraz czy [...] ten był leczony i przez jaki okres czasu. Należało mieć również na uwadze - jak stwierdził kasator - "powołując się na orzeczenia Sądów Powszechnych odczytywane a contrario (por. wyrok II S.A, 3404/02 LEX nr 142371 oraz II S.A. 1936/00 LEX nr 51005), że [...], pod warunkiem, że był leczony może stanowić okoliczność szczególną uniemożliwiającą wykonywanie zatrudnienia".

Jednocześnie z powyższą skargą kasacyjną pełnomocnik W. Ł. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej został skarżącej przywrócony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II Sa /Wa 457/07.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, gdyż jej zarzuty są niezasadne, albo zostały sformułowane w sposób nieadekwatny do szczególnego rodzaju postępowania kasacyjnego.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 170 ze zm.- dalej P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, a zatem sprawa ta mogła być rozpatrywana tylko w granicach wyznaczonych podniesionymi w skardze zarzutami kasacyjnymi.

Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia uchybień prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopełnienie tych wymogów jest konieczne, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Niedopuszczalna jest wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, a także konkretyzowanie zarzutów skargi oraz ich uściślanie.

Stosownie do art. 174 ustawy P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego i 2) naruszeniu przepisów postępowania. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię sprowadza się do mylnego zrozumienia treści określonej normy prawnej, natomiast uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej. Uchybienie normom postępowania może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego, z tym że należy dodatkowo wykazać, iż naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik W. Ł. oparł wniesioną skargę kasacyjną na obu podstawach wymienionych w art. 174 P.p.s.a. W ramach pkt 2 tego artykułu wytknął Sądowi I instancji między innymi naruszenie art.134 § 1 P.p.s.a. poprzez pominięcie przy wyrokowaniu, iż Prezes ZUS nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych. W związku z tym zauważyć należy, że powołany przepis stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Art. 134 §1 P.p.s.a. nie dotyczy zagadnień związanych z brakami w zakresie stanu faktycznego sprawy. Sąd mógłby go naruszyć tylko wtedy, gdyby wyszedł poza granice danej sprawy, co bezspornie nie miało miejsca. WSA w Warszawie nie wyszedł bowiem poza granice rozpatrywanej sprawy ani nie orzekł w stosunku do aktu lub czynności, które nie mogły stanowić przedmiotu jego rozstrzygnięcia. Naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. może też polegać na tym, że Sąd nie wyszedł poza granice skargi. Wówczas jednak powołana norma nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. W takim przypadku z właściwym postawieniem zarzutu naruszenia art.134 § 1 P.p.s.a. mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy kasator, zarzucając Sądowi błędną ocenę działania organu administracji, powiąże naruszenie przepisów postępowania sądowoadminstracyjnego z konkretnymi przepisami procedury administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie strona skarżąca ograniczyła się do wytknięcia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie wyłącznie uchybienia art. 134 § 1 P.p.s.a., nie łącząc go z żadnymi przepisami procedury administracyjnej, naruszenia których - jej zdaniem - nie dostrzegł z urzędu Sąd I instancji. Powyższy, błędnie sformułowany zarzut - z uwagi na zasadę związania granicami skargi kasacyjnej nie mógł zatem odnieść zamierzonego przez kasatora skutku.

Usprawiedliwionych podstaw nie znajduje także zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Przepisy te również nie mogą bowiem stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Błędne oddalenie skargi nie polega bowiem samo w sobie na nieprawidłowym zastosowaniu art. 145 lub art. 151 P.p.s.a. lecz na błędzie popełnionym na etapie kontroli decyzji poprzedzającym fazę wydania tego aktu. Powołane normy mogą zatem stanowić przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej określonego w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., ale tylko w jednoznacznym powiązaniu z innymi przepisami postępowania i to dopiero ewentualne naruszenie powiązanych przepisów decyduje o zasadności zarzutu uchybienia art.151 lub stosownego przepisu art.145 P.p.s.a.

Pełnomocnik W. Ł. nie dopełnił powyższego wymogu w sposób należyty. W podstawach kasacyjnych nie powiązał bowiem omawianych norm z żadnymi przepisami procedury administracyjnej. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika jednak, że zdaniem kasatora Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien nie oddalić skargę lecz uchylić zaskarżoną decyzję z uwagi na wydanie jej z naruszeniem przez Prezesa ZUS art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Z tego względu przedmiotowe zarzuty można poddać kontroli kasacyjnej. W okolicznościach niniejszej sprawy nie zasługują one jednak na uwzględnienie. Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezależnie od tego, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor nie wywiódł na czym miała polegać błędna wykładnia tej normy, a swoje wywody ograniczył w istocie do niewłaściwego zastosowania przepisu, chociaż w podstawach kasacyjnych takiej postaci naruszenia prawa materialnego nie zarzucił.

Należy bowiem przypomnieć, że w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach ustawodawca przyjął, że "ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie".

Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego, akceptowaną także przez skład orzekający w niniejszej sprawie, rozstrzygnięcia Prezesa ZUS w tym zakresie, oparte są na konstrukcji uznania. Nie może być jednak uznanie to rozumiane dowolnie. W powołanym przepisie zostały ustanowione przesłanki, które wyznaczają granice orzekania w tych sprawach: 1) świadczenie może być przyznane ubezpieczonemu oraz członkowi jego rodziny, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do zwykłego świadczenia (renty lub emerytury) musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Zasadnie przy tym wskazane zostało, iż wymienione przesłanki muszą wystąpić łącznie. Niespełnienie, któregokolwiek z omawianych warunków wyklucza dopuszczalność przyznania przedmiotowego świadczenia. Niewątpliwie trudna sytuacja materialna wnioskodawcy oraz niezdolność do pracy nie mogą zatem stanowić wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przedmiotowe świadczenie finansowane jest wprawdzie z budżetu Państwa, ale ma charakter ubezpieczeniowy a nie socjalny. Nie zależy ono zatem wyłącznie od potrzeb i sytuacji materialnej wnioskodawcy. Niezbędne jest jeszcze by ubezpieczony ubiegający się o emeryturę lub rentę w drodze wyjątku lub ubezpieczony, po którym uprawnienia wywodzi dziecko, nie nabyli uprawnień do świadczenia na ogólnych zasadach wskutek szczególnych okoliczności.

Ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się natomiast wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ani Sądowi I instancji ani poprzednio Prezesowi ZUS nie można zarzucić naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy emeryturach i rentach przez błędną wykładnię czy niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, a także mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń przepisów postępowania przez niedostateczne wyjaśnienie sprawy.

Istotne dla sprawy okoliczności są w niniejszej sprawie niesporne. Małoletnia córka skarżącej z uwagi na swój wiek jest bowiem osobą niezdolną do pracy. Nie jest też kwestionowane, iż nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Został także zebrany i właściwie oceniony materiał dowodowy pod katem szczególnych przyczyn uniemożliwiających ojcu dziecka nabycie uprawnień do świadczeń ubezpieczeniowych na zasadach ogólnych. Z poczynionych ustaleń bezspornie wynika, że M. Ł. na 47 lat życia miał udokumentowany okres ubezpieczeniowy wynoszący mniej niż 15 lat. Taki staż ubezpieczeniowy trafnie został oceniony jako nieadekwatny do 29 -letniego okresu aktywności zawodowej ojca dziecka. Powyższej oczywistej dysproporcji - wbrew zarzutom kasatora - nie może usprawiedliwiać wyłącznie powszechnie znana sytuacja na runku pracy oraz fakt zarejestrowania M. Ł. w charakterze bezrobotnego w urzędzie pracy. Zarejestrowanie się w urzędzie pracy nie zwalnia bezrobotnego z własnej aktywności w kierunku poszukiwania zatrudnienia. Dlatego sama rejestracja w charakterze bezrobotnego nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej nienabycie uprawnień do świadczeń ustawowych. Przyjęcie odmiennego punktu widzenia musiałoby prowadzić do zupełnie niemożliwego do zaakceptowania stanowiska, że każdy bezrobotny może otrzymywać świadczenia, które na omawianej podstawie ma przyznawać Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W tej sytuacji wbrew tytułowi działu VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie", tryb ten stałby się nie trybem wyjątkowym, ale trybem powszechnym przyznawania świadczeń.

Zauważyć ponadto należy, że z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, iż M. Ł. zarejestrowany był w urzędzie pracy tylko do dnia 14 czerwca 2005r. Od tej daty aż do swej śmierci w dniu [...] lipca 2006 r. nie był bezrobotnym ani nigdzie nie pracował. Taki stan rzeczy był przy tym spowodowany nie orzeczoną wobec ojca dziecka niezdolnością do pracy lecz [...]. Potwierdza to w składanych pismach sama skarżąca, przyznając jednocześnie, że przyczyną niepodejmowania przez M. Ł. od wielu lat zatrudnienia był jego [...] oraz iż wymieniony nie leczył uzależnienia [...].

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za zasadną należy uznać ocenę dokonaną w niniejszej sprawie przez WSA w Warszawie, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo przyjął, iż brak jest podstaw do przyznania W. Ł. świadczenia w drodze wyjątku na rzecz jej córki. Nie sposób bowiem przyjąć, że ojciec dziecka nie spełniał ustawowych przesłanek na skutek szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach. M. Ł. pod względem prawnym był osobą zdolną do pracy. Negatywnych skutków [...] mógł zaś uniknąć w drodze leczenia odwykowego. Niepodejmowanie takiego leczenia nie może wyjaśniać bezczynności zawodowej zmarłego w długich przedziałach czasu, a tym samym usprawiedliwiać nienabycia uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego - adwokatowi - wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.



Powered by SoftProdukt