Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 27 listopada 2025 r., sygn. akt I SAB/Op 89/25 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 27 listopada 2025 r., sygn. akt I SAB/Op 89/25 odrzucił skargę R. S. (dalej także jako: skarżący) na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący złożył skargę na bezczynność Sądu Rejonowego w B. zarzucając w niej naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.

W związku z tym, wezwaniem z dnia 25 sierpnia 2025 r. Sąd I instancji zwrócił się do skarżącego o oświadczenie czy jego intencją było wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na bezczynność wskazanego w niej organu, czy też stanowi ono skargę wywiedzioną w trybie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. W wezwaniu Sąd I instancji zawarł pouczenie, że brak odpowiedzi na wezwanie będzie skutkował uznaniem, że strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Rejonowego w B. w przedmiocie rozpoznania wniosku z 3 stycznia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej. Jednocześnie, kolejnym wezwaniem, zgodnie z 220 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd I instancji wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 złotych w terminie 7 dni od daty doręczenia po rygorem odrzucenia skargi.

Jak wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu skarżący w wyznaczonym terminie nie uiścił wpisu od skargi. W związku z powyższym Sąd I instancji uznał, że skargę skarżącego - jako nieopłaconą, należało odrzucić.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia skarżącego, w którym wniósł on o jego uchylenie, a także o zwolnienie go w całości z ponoszenia opłat sądowych oraz ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu, wskazując na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz ekonomiczną. Skarżący podniósł także, że nie zgadza się z postanowieniem Sądu I instancji, bowiem żaden przepis prawa nie może zamykać mu drogi do rozpoznania jego sprawy.

Postanowieniem z dnia 12 maja 2026 r., sygn. akt I SPP/Op 11/26 starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowił skarżącemu radcę prawnego z urzędu.

Pismem procesowym z dnia 8 kwietnia 2026 r. wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu wskazał, że podtrzymuje stanowisko skarżącego wywiedzione we wniesionym przez niego zażaleniu, a także wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia 27 listopada 2025 r. w przedmiocie odrzucenia skargi, przekazanie sprawy do dalszego prowadzenia przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu, zasądzenie od organu - Prezesa Sądu Rejonowego w B. na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, zasądzenie od organu - Prezesa Sądu Rejonowego w B. na rzecz pełnomocnika z urzędu skarżącego kosztów zastępstwa procesowego i zwrotu wydatków poniesionych w sprawie, zgodnie z załączonym do pisma spisem kosztów, ewentualnie, z ostrożności procesowej, w razie braku zasądzenia zwrotu kosztów procesu, a w szczególności kosztów zastępstwa prawnego, o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu skarżącego, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zgodnie z załączonym do pisma spisem kosztów.

Precyzując stanowisko skarżącego wyrażone w zażaleniu pełnomocnik zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1. art. 220 § 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego zastosowanie i odrzucenie skargi pomimo niewyjaśnienia, czy skarżący posiadał realną możliwość uiszczenia wpisu sądowego,

2. art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak rozważenia z urzędu przesłanek przyznania prawa pomocy, mimo że okoliczności sprawy wskazywały na możliwość występowania trudnej sytuacji majątkowej skarżącego,

3. art. 6 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez brak należytego pouczenia skarżącego działającego bez profesjonalnego pełnomocnika o skutkach nieuiszczenia wpisu oraz o możliwości ubiegania się o prawo pomocy,

4. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 61 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przepisów procesowych skutkujących ograniczeniem prawa do sądu w sprawie dotyczącej dostępu do informacji publicznej.

W ocenie pełnomocnika skarżącego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym - zwolnienia go z kosztów sądowych usuwa przyczynę, dla której skarga została uprzednio przez Sąd I instancji odrzucona, tj. brak uiszczenia należnego wpisu sądowego. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że jego zdaniem w aktualnym stanie sprawy brak ten nie może być już traktowany jako przeszkoda do merytorycznego rozpoznania skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Jak wynika z akt sprawy, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 października 2025 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Wezwanie zawierało przy tym informację, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, że nieuiszczenie wpisu sądowego we wskazanym terminie spowoduje odrzucenie skargi. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 31 października 2025 r., a wpis sądowy od skargi nie został w sprawie uiszczony. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu miał podstawę do zastosowania art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., który nakazuje odrzucenie skargi, od której nie został uiszczony należny wpis.

Bez wpływu zaś na wynik sprawy pozostaje okoliczność wystąpienia przez skarżącego, na etapie złożenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu. Późniejszy niż wezwanie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, złożony dopiero na etapie zażalenia od postanowienia odrzucającego skargę, nie mógł skutkować wadliwością zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, a w konsekwencji postanowienia odrzucającego skargę z uwagi na jej braki fiskalne. Późniejsze procedowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostawało bez wpływu na obowiązek wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł przy tym o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest bowiem przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 – 261 p.p.s.a.