Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Stowarzyszenia S. z siedzibą w [...] o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Prokuratora Rejonowego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II SAB/Wa 83/25 w sprawie ze skargi Z.D. na bezczynność Prokuratora Rejonowego [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 20 grudnia 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia dopuścić Stowarzyszenie S. z siedzibą w [...] do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

Stowarzyszenie S. z siedzibą w [...] (dalej w skrócie: "Stowarzyszenie") pismem z dnia 24 lutego 2026 r., na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej w skrócie "p.p.s.a."), zwróciło się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Prokuratora Rejonowego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II SAB/Wa 83/25 w sprawie ze skargi Z.D. na bezczynność Prokuratora Rejonowego [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 20 grudnia 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazało, że misją Stowarzyszenia jest działalność na rzecz upowszechniania i realizacji idei dobrego rządzenia, poprzez doprowadzenie do przejrzystości i rozliczalności instytucji publicznych oraz wzmocnienie obywatelskiej świadomości własnych praw. Jednym z podstawowych elementów zapewniających rozliczalność działania władz jest jawność życia publicznego. Jednym z głównych celów Stowarzyszenia jest nadzór obywatelski nad realizacją art. 61 i art. 74 ust. 3 Konstytucji RP oraz przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej w skrócie: "u.d.i.p."). Stowarzyszenie prowadzi ponadto poradnictwo w zakresie spraw związanych z prawem do informacji publicznej oraz jest wielokrotnie stroną postępowań administracyjnych i sądowoadmnistracyjnych, jak również uczestnikiem takich postępowań, jako organizacja społeczna. Działalność Stowarzyszenia związana z dostępem do informacji publicznej, rozciąga się także na ograniczenia prawa do rozpowszechniania informacji, w tym za pośrednictwem mediów elektronicznych. Za zasadnością wzięcia udziału w przedmiotowym postępowaniu przemawia wiedza, fachowość i wieloletnie doświadczenie w obszarze prawa dostępu do informacji publicznej. Niniejsza sprawa dotyczy bezczynności w zakresie dostępu do informacji publicznej, a zatem jej przedmiot jest wprost związany ze statutową działalnością Stowarzyszenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zatem zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ustawodawca, dopuszczając organizacje społeczne, a więc i stowarzyszenia, do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, postawił je w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one bowiem występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2261), stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji RP wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym.

Decydujące dla oceny wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest wykazanie, czy sprawa ta dotyczy zakresu jej statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te dwie przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu, bowiem nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09).

Jak wynika z § 8 Statutu Stowarzyszenia S. z siedzibą w [...], jak również z wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego, celem Stowarzyszenia jest upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji oraz wspieranie działań monitorujących i edukacyjnych na rzecz zwiększania przejrzystości i uczciwości życia publicznego, w tym: 1) działanie na rzecz swobodnego dostępu do informacji publicznej; 2) działanie na rzecz efektywnego, praworządnego, przejrzystego i otwartego na kontrolę obywatelską gospodarowania majątkiem publicznym i zarządzania politykami publicznymi; 3) wspieranie merytoryczne i finansowe osób w sprawowaniu kontroli obywatelskiej; 4) podejmowanie działań na rzecz propagowania etyki życia publicznego i aktywności służących przeciwdziałaniu korupcji.

W niniejszej sprawie pierwsza z omawianych przesłanek została spełniona, bowiem postępowanie sądowoadministracyjne zainicjowane zostało skargą Z.D. na bezczynność Prokuratora Rejonowego [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. Rozpoznawana sprawa dotyczy zatem statutowej działalności Stowarzyszenia S. z siedzibą w [...].

Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki, tj. interesu społecznego, wyjaśnić należy, że interes ten nie jest synonimem interesu prawnego, a zatem nie jest konieczne, aby organizacja społeczna lub jej członkowie posiadali interes prawny do uznania, że za udziałem w sprawie przemawia interes społeczny. Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1512/11, interes społeczny to nie tylko interes społeczności lokalnej, ale również interes państwa, obywateli jako całej zbiorowości oraz ich poszczególnych grup. W interesie społecznym jest, aby organizacje społeczne czuwały nad legalnym przebiegiem postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących kwestii dopuszczalności zapewnienia obywatelom prawa dostępu do informacji publicznej odnośnie kwestii związanych z gospodarowaniem majątkiem publicznym. Zasada wyrażona w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, a także organów samorządu gospodarczego i zawodowego i innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa – należy do podstawowych zasad prawnych determinujących państwo prawne.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie S. z siedzibą w [...] spełnia w/w przesłankę, bowiem jego udział w niniejszym postępowaniu sprzyjać może sądowej kontroli w zakresie stwierdzenia bezczynności organu administracji w przedmiocie dostępu do informacji publicznej, przy uwzględnieniu argumentacji czynnika społecznego.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.