Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska, Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi R.S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Świdnicy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 26 stycznia 2023 r. I. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w Świdnicy do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 26 stycznia 2023 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; II. stwierdza, że Prezes Sądu Rejonowego w Świdnicy dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego, a bezczynność ta nie ma miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. oddala dalej idącą skargę; IV. przyznaje radcy prawnemu M. D. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 złotych (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), zawierającą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.

Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2023 r. R. S. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w Świdnicy o udostępnienie informacji publicznej w formie papierowej i na podany adres poczty elektronicznej w postaci dokumentu rozkładu dni wokandowych, sporządzonego przez Prokuratora Rejonowego w Świdnicy, w dniach kiedy miały odbyć się rozprawy w sprawach wnioskodawcy: VI K 201/14, VI K 135/16, VI K 179/16, VI K 8/17 i VI K 323/18. Dni wokandowe wskazane są na okładce akt każdej ze spraw. Konieczność doręczenia do sądu takiego dokumentu wynika z § 54 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury.

W tym samym dniu Prezes Sądu Rejonowego w Świdnicy wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania, jakiej informacji publicznej domaga się pod rygorem odmowy udostępnienia informacji publicznej.

W ponagleniu z dnia 3 lutego 2023 r. wnioskodawca ponownie zwrócił się o udostępnienie żądanej informacji publicznej.

W dniu 8 lutego 2023 r. organ przesłał wniosek o udostępnienie informacji publicznej do Prokuratury Rejonowej w Świdnicy.

W dniu 20 lutego 2023 r. wnioskodawca złożył kolejne ponaglenie, wnioskując o udostępnienie żądanej informacji publicznej.

W dniu 20 lutego 2023 r. Prezes Sądu Rejonowego w Świdnicy poinformował wnioskodawcę, że nie dysponuje wokandą Prokuratora Rejonowego w Świdnicy M. R.

W dniu 14 marca 2023 r. wnioskodawca złożył skargę do Prezesa Sądu Okręgowego w Świdnicy w związku z utrudnianiem dostępu do informacji publicznej.

Przy piśmie z dnia 24 marca 2023 r. Prezes Sądu Okręgowego w Świdnicy zwrócił organowi pismo wnioskodawcy z dnia 14 marca 2023 r., wskazując że skarga przysługuje do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

W dniu 5 kwietnia 2023 r. Prezes Sądu Rejonowego poinformował wnioskodawcę, że skarga przysługuje do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego, a także iż Sąd Rejonowy nie dysponuje dokumentem rozkładu dni wokandowych, sporządzonym przez Prokuratora Rejonowego w Świdnicy w wymienionych sprawach wnioskodawcy.

W dniu 17 kwietnia 2023 r. wnioskodawca zażądał wydania decyzji, odmawiającej mu udzielenia informacji publicznej w postaci rozkładu dni wokandowych, sporządzonego przez Prokuratora Rejonowego w Świdnicy.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2023 r. Prezes Sądu Rejonowego w Świdnicy poinformował wnioskodawcę, że odpowiedź na wniosek została już udzielona pismami z dnia 20 lutego 2023 r. i 5 kwietnia 2023 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego (złożonej w dniu 21 kwietnia 2023 r.) skarżący zarzucił utrudnianie dostępu do informacji publicznej i wniósł o zobowiązanie do bezzwłocznego udostępnienia żądanej informacji publicznej. Ponadto skarżący wniósł o przyznanie stosownego i godnego zadośćuczynienia za ukrywanie informacji publicznej, która to wiadomość dałaby szansę wnioskodawcy "walczyć o odszkodowanie za niesłuszne skazanie i osadzenie".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, bowiem poinformował wnioskodawcę, że nie posiada wnioskowanej informacji. Organ wskazał też wnioskodawcy, gdzie może znajdować się interesujący go dokument, jeśli został sporządzony. Ponadto, zachowanie podmiotu, który składa w ciągu krótkiego czasu kilkadziesiąt wniosków o udostępnienie informacji publicznej, dotyczących prawie każdego aspektu działalności organu, zakłócając w ten sposób jego funkcjonowanie w zakresie ustawowo powierzonych zadań, może zostać uznane za nadużycie prawa. Pomimo, iż skarżącemu można przypisać nadużywanie prawa do informacji publicznej (w 2022 r. złożył 58 wniosków, a w 2023 r. – 38 wniosków), organ w miarę możliwości udziela skarżącemu żądanych informacji.

W piśmie z dnia 2 maja 2023 r. skarżący zauważył, że organ nie zwracał się do Prokuratury Rejonowej o uzupełnienie i przesyłanie zestawień dni wokandowych do spraw skarżącego. Według skarżącego, dowodzi to udziału w postępowaniu osób nieuprawnionych i nielegalności procesu. Skarżący zażądał wypłaty zadośćuczynienia za poniesione szkody moralne i fizyczne na zdrowiu oraz zniszczenie reputacji.

W piśmie z dnia 30 maja 2023 r. skarżący stwierdził, że obowiązkiem Prezesa Sądu Rejonowego było zwrócenie akt postępowań dotyczących skarżącego do Prokuratury Rejonowej celem wezwania do usunięcia braków formalnych.

W piśmie procesowym z dnia 17 stycznia 2024 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał dotychczasowe stanowisko skarżącego.

W piśmie procesowym z dnia 4 marca 2024 r. organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, iż skarga jest bezzasadna, bowiem organ nie posiada wnioskowanych informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935., dalej p.p.s.a.), kontrola – o której mowa powyżej – obejmuje m. in. orzekanie w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Jak wynika zaś z art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Do takich zaś spraw należy postępowanie prowadzone w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.

Podstawą oceny zasadności skargi na bezczynność zawsze będzie stan faktyczny istniejący w dacie orzekania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt II OSK 1591/13 oraz z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2331/13, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie zaskarżeniu podlegała bezczynność związana z udostępnieniem informacji publicznej. Jak wynika z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej u.d.i.p.), każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych tym aktem prawnym. Stosownie zaś do treści art. 2 ust. 1 u.d.i.p., prawo dostępu do informacji publicznej przysługuje każdemu, z zastrzeżeniem art. 5, który wprowadza w tym zakresie pewne ograniczenia związane z ochroną informacji niejawnych oraz innych tajemnic ustawowo chronionych, a także ze względu na prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienie do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W myśl art. 4 ust. 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Do wymienionego katalogu zaliczają się w szczególności organy władzy publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.). Przepisy powołanej ustawy nakładają na podmioty dysponujące informacjami publicznymi obowiązek ich udostępnienia bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.). W przypadku, gdy informacja publiczna nie może zostać udostępniona w czternastodniowym terminie, należy powiadomić wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni się informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (ust. 2).

Mając powyższe regulacje na uwadze należy podkreślić, że w toku oceny zasadności skargi w sprawach z zakresu dostępu do informacji publicznej sąd administracyjny zobowiązany jest do ustalenia, czy podmiot, do którego skierowano wniosek był zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, czy dane, o które wnioskowała strona skarżąca, miały charakter informacji publicznej oraz czy żądanie wnioskodawcy zostało rozpatrzone w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami tj. w formie i w terminie wynikających z regulacji ustawowej.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że Prezes Sądu Rejonowego – jako podmiot, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. – zobowiązany jest do udostępniania informacji publicznych. Nie jest również sporne, że żądana przez skarżącego informacja stanowi informację publiczną.

Pojęcie "informacji publicznej" ustawodawca przybliżył w art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 u.d.i.p., wskazując, że informacją taką jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Ustawodawca określając pojęcie informacji publicznej odwołał się do kategorii sprawy publicznej. Zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa, informacją publiczną jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. W szczególności walor informacji publicznej będą posiadały informacje o zasadach funkcjonowania organów władzy publicznej, w tym o trybie działania władz publicznych i ich jednostek organizacyjnych oraz prowadzonych rejestrach, ewidencjach i archiwach oraz o sposobach i zasadach udostępniania danych w nich zawartych (art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. f u.d.i.p.).

Skarżący wniósł o udostępnienie mu informacji na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej w postaci dokumentu rozkładu dni wokandowych, sporządzonego przez Prokuratora Rejonowego w Świdnicy, w dniach kiedy miały odbyć się rozprawy w sprawach wnioskodawcy (skarżący wymienił sygnatury tych spraw). Należy zauważyć, że skarżący powołał się na § 54 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2017 r., poz. 1206). Zgodnie z § 54 ust. 1 Regulaminu prokurator rejonowy, uwzględniając plan sesji właściwego sądu rejonowego, ustala podległym prokuratorom, w miarę możliwości, stały rozkład dni, w których referenci sądowi sprawy, biorą udział w rozprawie (posiedzeniu) przed tym sądem (dni wokandowe prokuratorów). Stosownie do § 54 ust. 2 Regulaminu, po ustaleniu i każdorazowym zaktualizowaniu rozkładu dni wokandowych prokuratorów prokurator rejonowy przekazuje go niezwłocznie prezesowi właściwego sądu rejonowego. Rozkład dni wokandowych prokuratorów może być przesyłany za pomocą systemu teleinformatycznego.

Wobec powyższego, żądana przez skarżącego informacja w postaci dni wokandowych prokuratorów stanowi informację publiczną, skoro sporządzana jest na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, przekazywana jest pomiędzy organami władzy publicznej i wskazuje, który prokurator bierze udział w rozprawie (posiedzeniu) przed sądem rejonowym.

Odpowiadając na wniosek skarżącego, Prezes Sądu Rejonowego w piśmie z dnia 20 lutego 2023 r. wskazał, że nie dysponuje wokandą Prokuratora Rejonowego w Świdnicy M. R., a w piśmie z dnia 5 kwietnia 2023 r., iż Sąd Rejonowy nie dysponuje dokumentem rozkładu dni wokandowych, sporządzonym przez Prokuratora Rejonowego w Świdnicy w wymienionych sprawach wnioskodawcy.

Należy zauważyć, że bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej polega również na tym, że podmiot zobowiązany udziela wprawdzie wnioskodawcy lakonicznej informacji, że nie dysponuje informacją publiczną, ale nie udowadnia swoich twierdzeń, a nawet nie uwiarygadnia, iż nie posiada żądanej informacji publicznej (wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 156/12).

Nie spełnia wymogu rzetelności informacja o nieposiadaniu przez organ żądanych danych, która jest sformułowana krótko, a nawet nonszalancko. W tym bowiem zakresie należy poinformować wnioskodawcę w sposób przekonujący, tak aby nie było wątpliwości co do intencji i sposobu zachowania podmiotu zobowiązanego (P. Szustakiewicz, Uzasadnianie odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, gdy podmiot zobowiązany jej nie posiada – glosa aprobująca do wyroku NSA z dnia 18 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2598/19.

W wyżej wymienionym orzeczeniu NSA stwierdził, że stanowisko podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej winno zatem zawierać takie informacje, które pozwolą na ocenę rzetelności twierdzenia o nieposiadaniu wnioskowanych dokumentów. Podkreśla się w tym zakresie, że wnioskodawca nie może być pozbawiony należnej mu ochrony, a mogłoby to mieć miejsce, gdyby samo ogólnikowe twierdzenie podmiotu zobowiązanego o nieposiadaniu żądanych informacji zwalniało z zarzutu bezczynności w ich udostępnieniu. Akcentuje się przy tym, że powiadomienie wnioskodawcy o nieposiadaniu żądanych dokumentów winno być nie tylko jasne i konkretne, ale także zawierać wyjaśnienie dlaczego organ nie posiada żądanych informacji, mimo że powinien je posiadać. Przedstawione informacje winny być na takim poziomie szczegółowości, który pozwoli sądowi dokonać oceny czy prawdopodobne jest, że podmiot zobowiązany rzeczywiście nie posiada żądanej informacji publicznej, mimo że powinien taką informację posiadać (vide: wyrok NSA z dnia 24 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 851/09; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 156/12 LEX 1264575, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Podkreśla się przy tym, że tylko przy zachowaniu powyższych zasad możliwe jest zapewnienie wnioskodawcy realnej ochrony sądowej przed arbitralnymi działaniami podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznych, który z różnych przyczyn może dążyć do niewykonania spoczywających na nim ustawowych obowiązków (vide: wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 638/14 https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W rozpatrywanej sprawie Sąd stwierdza, że odpowiedź organu na wniosek skarżącego odnośnie nie dysponowania żądaną informacją ma charakter ogólnikowy. Istotnego znaczenia nabiera uwiarygodnienie oświadczenia o niedysponowaniu informacją, którą ten podmiot powinien posiadać, gdy informacja ta jest związana z zakresem jego działalności i posiadaną kompetencją, a jej otrzymanie wynika z przepisu prawa. Zaniechanie wyjaśnienia tego, z jakich powodów organ nie jest w posiadaniu dokumentów, które winien posiadać zgodnie z obowiązującym prawem, nie potwierdza rzetelnego, sumiennego i dokładnego działania organu. W szczególności organ nie wyjaśnił, z jakich względów nie dysponuje informacją, którą zgodnie z przepisami prawa powinien posiadać., tj. czy taka informacja w ogóle nie dotarła do organu czy też uległa już brakowaniu i zniszczeniu (sygnatury wskazują, ze informacja dotyczy spraw z lat 2014, 2016, 2017 i 2018.

W ocenie Sądu, organ naruszył art. 13 ust. 1 u.d.i.p. W związku z powyższym Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 26 stycznia 2023 r. w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (punkt I sentencji wyroku).

Sąd uznał, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego i bezczynność ta nie ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt II sentencji wyroku). O rażącym naruszeniu prawa mówimy przede wszystkim, jeżeli bezczynność jest wynikiem lekceważącego traktowania przez organ swoich obowiązków. Sąd nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa, albowiem odpowiedzi na wniosek z dnia 26 stycznia 2023 r. zostały udzielone w dniu 20 lutego 2023 r. i w dniu 5 kwietnia 2023 r., a więc w terminie ustawowym. Nieudostępnienie informacji żądanej w wniosku nie nastąpiło jednak z powodu złej woli organu, ale wskutek błędnego rozumienia przepisów u.d.i.p.

Sąd oddalił dalej idącą skargę z uwagi na nieuwzględnienie żądania skargi co do przyznania sumy pieniężnej (punkt III sentencji wyroku). Skarżący nie wykazał bowiem wystąpienia konkretnej szkody spowodowanej nie uzyskaniem żądanej informacji, a jedynie ogólnikowo wskazał na poniesienie szkody moralnej i fizycznej na zdrowiu oraz zniszczenie reputacji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla skarżącego w ramach instytucji prawa pomocy postanowiono po myśli art. 250 § 1 i art. 258 § 4 oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 3 oraz § 24 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 764).