Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 920/22 o oddaleniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 września 2022 r., nr 0201-IOV-12.4103.59.2021 w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2016 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. I. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka) wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wr 920/22.

Postanowieniem tym Sąd, działając na podstawie art. 61 § 3 i § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: P.p.s.a.), oddalił wniosek Spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 września 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec i kwiecień 2016 r. Sądu stwierdził, że zawarty w skardze wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie został uzasadniony, a stosowne przesłanki ochrony tymczasowej nie wynikały z akt sprawy.

2. W zażaleniu na to postanowienie Spółka domagała się jego uchylenia w całości lub zmiany przez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że w rozpoznawanej sprawie Spółka nie uprawdopodobniła okoliczności spowodowania niemożliwych do odwrócenia skutków związanych z przystąpieniem do wykonania decyzji, podczas gdy przedstawiła ona dowody, stanowiące podstawę przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, a tym samym umożliwiającym pełną ocenę wszelkich okoliczności potwierdzających przesłanki objęte wspomnianym przepisem.

W ocenie Spółki Sąd pominął, że: - wobec braku dostępnego majątku wykonanie zaskarżonej decyzji nie jest możliwe z przyczyn nieleżących po jej stronie; - przymusowe wykonanie decyzji w ramach postępowania egzekucyjnego skutkować będzie wyłącznie wykreowaniem przesłanek upadłościowych; - z okoliczności znanych Sądowi z urzędu wynika, że w analogicznym stanie faktycznym i prawnym dotyczącym Spółki uznano za zasadne przesłanki skutkujące zasadnością i koniecznością uchylenia decyzji. Nadto, Sąd winien był wszcząć "postępowanie brakujące" i wezwać Spółkę do uzupełnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w świetle uznania, że uzasadnienie tego wniosku stanowi niezbędną i konieczną dla jego rozpoznania część.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

3. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie i dlatego należało je oddalić.

3.1. Zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania aktu, a takim aktem jest między innymi decyzja. Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a.: "Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego złożenia wniosku do sądu. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.".

Sąd administracyjny może zatem wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu w razie zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie wskazuje się, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. W przesłance tej chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki egzekucji, które - raz zaistniałe - powodują na tyle istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, że powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.

3.2. Zarówno we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej, jak i w zażaleniu Spółka żadnej z tych przesłanek nie wykazała. Treść wniosku wyrażonego w skardze nawet nie nawiązywała do tych przesłanek, ani nie zawierała stosownej argumentacji na rzecz wykazania ich wystąpienia. Nie było też podstaw, aby uznać, że powołane w zażaleniu okoliczności na temat jej sytuacji spełniały zakres co najmniej jednej z przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Skarżąca wskazała bowiem na typowe, a nie nadzwyczajne, skutki egzekucji świadczenia pieniężnego wiążące się z natury rzeczy z utratą majątku. Ochrona tymczasowa nie służy zaś zabezpieczeniu strony postępowania przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonej decyzji, lecz jedynie przed takimi, których nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi.

3.3. Zdaniem Spółki brak uzasadnienia wniosku nie stał na przeszkodzie do udzielenia ochrony tymczasowej, gdyż Sąd mógł się odnieść do jej sytuacji przedstawionej w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w tej sprawie. W istocie Spółce przyznano prawo pomocy w zakresie całkowitym - vide postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt I SPP/Wr 203/22. Postanowienie w tym przedmiocie opierało się jednak wyłącznie na oświadczeniach Spółki zawartych w formularzu PPr, do którego nie dołączono żadnych dodatkowych dokumentów. Formularz ten służył wykazaniu przez wnioskującego jedynie przesłanek przyznania prawa pomocy, a nie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Przypomnieć w tym miejscu należało, że zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a.: "Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.". Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej jest zatem brak środków. Wykazanie tej okoliczności, czyli braku środków, nie świadczy jednak o zajściu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania decyzji.

3.4. Z argumentacji zażalenia wynikało, że powołane przez Spółkę okoliczności świadczące jej zdaniem o prawdopodobieństwie zajścia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków już się ziściły. Spółka wskazywała bowiem na "całkowity brak dostępnego majątku". Nie przedstawiła jednak dalszej argumentacji, z której wynikałoby, że wykonanie zaskarżonej decyzji pogorszy jej obecne położenie. Podobnie, skoro niewypłacalność Spółki już nastąpiła, to nie sposób uznać, aby dopiero wykonanie decyzji miało spowodować konieczność postawienia jej w stan upadłości.

3.5. Za zasadnością wniosku Spółki nie mógł też przemawiać argument odwołujący się do okoliczności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanych w jej innych sprawach podatkowych. Okoliczność ta, tj. zasadność skargi w podobnych sprawach, ale i nawet przypuszczalna zasadność skargi w niniejszej sprawie, nie może być brana pod uwagę przy rozważaniu wystąpienia przesłanek umożliwiających udzielenie ochrony tymczasowej. Sąd pierwszej instancji nie był upoważniony do analizowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w tym również w kontekście zapadłych innych orzeczeń sądowych w sprawach tego samego podmiotu. Innymi słowy, ocena, czy należy wstrzymać wykonanie decyzji, nie jest w żaden normatywny sposób powiązana ze spodziewanym wynikiem kontroli sądowoadministracyjnej.

W art. 61 § 1 P.p.s.a. prawodawca wyraźnie sformułował zasadę, że wniesienie skargi per se nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności, mimo że z natury rzeczy skarga będzie odnosiła się do naruszeń prawa. Natomiast w art. 61 § 3 P.p.s.a. nie powiązał przesłanek wstrzymania wykonania aktu (lub czynności) z merytoryczną prawidłowością/nieprawidłowością skarżonego aktu.

3.6. Niezasadne było również zapatrywanie Spółki, jakoby Sąd pierwszej instancji - zauważywszy brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji - powinien wezwać ją do uzupełnienia wniosku. Brak tego rodzaju nie jest bowiem brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie biegu takiemu pismu procesowemu. Jego wystąpienie nie czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku.

W świetle zaś art. 49 § 1 P.p.s.a. wzywa się o uzupełnienie lub poprawienie pisma, w sytuacji gdy nie można mu nadać biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Dotyczy więc on braków formalnych pisma (np. brak podpisu), a nie jego merytorycznej zawartości, tj. uzasadniania zawierającego stosowną argumentację. Przepisy statuujące ochronę tymczasową nie przewidują dla sądu powinności w zakresie wezwania o uzupełnienie motywów/argumentacji wniosku, ani też - jak choćby w ramach instytucji prawa pomocy (vide art. 255 P.p.s.a.) - możliwości skorzystania z uzupełniającego postępowania dowodowego. W przypadku, gdy sąd orzeka na wniosek strony o zasadności wstrzymania w danej sprawie wykonania zaskarżonego aktu, to na podmiocie inicjującym takie postępowanie spoczywa obowiązek dostatecznego sformułowania wniosku i jego uzasadnienia.

3.7. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 ab initio w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.