Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 8 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia M. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 lipca 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 127/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia M.z siedzibą w P. na bezczynność Towarzystwa Budownictwa Socjalnego B. z siedzibą w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu M. z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ze złożonego formularza PPR wynika, że Stowarzyszenie rozpoczęło działalność w dniu [...] czerwca 2014 r. Utrzymuje się ze składek członkowskich w wysokości 5 zł i darowizn. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie generuje zysku. Dotychczas zebrane składki zostały przeznaczone na czynności organizacyjne stowarzyszenia, działalność statutową i obsługę bieżącej korespondencji. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na uiszczenia wpisu sądowego. Obecnie stan konta wynosi 42,41 zł. W odrębnym piśmie Stowarzyszenie wyjaśniło, że nie składało deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, gdyż jest zwolnione z podatku od darowizny na cele statutowe. Nie otrzymuje dotacji z budżetu państwa, samorządu terytorialnego i innych źródeł. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, nie zatrudnia pracowników, a do celów wykorzystuje prywatny sprzęt. Sąd I instancji ustalił, że skarżące Stowarzyszenie działa na podstawie Statutu i jest wpisane do KRS. Z treści rozdziału II Statutu stowarzyszenia wynika, że celem stowarzyszenia jest m. in. działanie na rzecz mieszkańców i mienia gminy, ochrona praw lokatorów, reprezentacja członków i prezentowanie ich stanowiska w interesach prawnych przed organami państwa, województwa, samorządowymi, organami sądowymi, występowanie z wnioskami, opiniami do władz, urzędów, sądów we wszystkich sprawach związanych z działalnością stowarzyszenia.

Odwołując się do treści art. 33 – 35 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, Sąd I instancji wskazał, że co do zasady funkcjonowanie osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej w porządku prawnym znajduje uzasadnienie wówczas, gdy posiadają one zdolność realizacji swoich celów o własnych siłach i w oparciu o własne środki. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje zaś jedynie podmiotom, które nie mogą z powodów od siebie niezależnych pozyskiwać środków koniecznych do realizacji swych celów, a w ich ramach – do prowadzenia postępowania sądowego. Dobrowolnie zaniechanie pozyskiwania tych środków we własnym zakresie wyklucza udzielenie takiej pomocy, także poprzez udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie strona nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych we wszczętym przez siebie postępowaniu, w szczególności poprzez uzyskanie środków ze składek członkowskich bądź pozyskanie dodatkowych darowizn w celu zgromadzenia środków finansowych nie tylko na pokrycie kosztów organizacji, ale także na prowadzenie efektywnej działalności statutowej. Okoliczność, iż Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Niepodejmowanie przez Stowarzyszenie działań zmierzających do pozyskania środków umożliwiających realizację zadań statutowych prowadzi w istocie do przerzucenia kosztów działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa i uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie wniosło o jego uchylenie, ewentualnie o jego zmianę, poprzez czasowe zwolnienie z kosztów sądowych. Podniosło, iż nie jest w stanie uiścić wpisu w wysokości 100 zł, zaś odmowa uwzględnienia wniosku o prawo pomocy pozbawia stronę równego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej generalnej zasady stanowi art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. zgodnie z którym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Takich okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, Stowarzyszenie nie zdołało wykazać. Podkreślić trzeba, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 1166/12 czy z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 316/14).

Trafnie Sąd pierwszej instancji wymienił działania, jakie skarżące Stowarzyszenie mogło podjąć celem zwiększenia swych dochodów Stowarzyszenie chcąc aktywnie działać w zakresie swoich statutowych celów winno zadbać również o gromadzenie środków na ten cel. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania Stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje, prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie własnych środków, co również słusznie eksponował Sąd pierwszej instancji.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Ocena ta nie została podważona w rozpoznawanym zażaleniu. Prawidłowo bowiem Sąd pierwszej instancji przyjął, że Stowarzyszenie w tym konkretnym postępowaniu nie wykazało, by przesłanka z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. została spełniona.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.