Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy inspektor sądowy Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2015 oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], którą odmówiono W. M. (dalej także: "Strona", "Producent" bądź "Skarżący") płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2015 oraz odmówiono kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym sprawy.

Od dnia [...] marca 2012 r. W. M. był wnioskodawcą i beneficjentem w zakresie programu rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013.

W dniu [...] czerwca 2015 r. do Biura Powiatu [...] ARiMR, w ramach odrębnego postępowania w sprawie przyznania płatności na rzecz W. M., wpłynęła złożona przez pełnomocnika Producenta. tj.: A. M. (będącego zarazem pełnomocnikiem W. M. i szeregu innych osób) kopia datowanej na [...] kwietnia 2015 r. "Umowy przekazania" stanowiącej, iż "przekazujący" w osobie Producenta przekazuje "przejmującemu" w osobie W. M. "działania z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2012-2017 wraz ze zobowiązaniami" na wskazanych działkach ewidencyjnych, zaś "przejmujący" zobowiązuje się do kontynuowania realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2012-2017 wraz ze zobowiązaniami.

W tej samej dacie, wpłynął złożony w imieniu W. M. wniosek na rok 2015 o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w związku z przeniesieniem posiadania gruntów zadeklarowanych przez Producenta do płatności na rok 2015, które to przeniesienie miało nastąpić [...] kwietnia 2015 r. Grunty oraz warianty objęte wnioskiem o wstąpienie do toczącego się postępowania w pełni pokrywały się z gruntami i wariantami wykazanymi w treści wniosku o przyznanie płatności na rok [...] złożonego przez W. M..

Do wniosku, oprócz wskazanej "umowy przekazania", załączono oświadczenie o kontynuowaniu przez W. M. do dnia [...] marca 2017 r. realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013), podjętego przez Producenta w odniesieniu do użytków rolnych ujętych we wniosku. Przedmiotem tej umowy była całość gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, podjętym w 2012 r. przez Producenta. W efekcie tego transferu, na Producencie przestało ciążyć 5-letnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 w ramach realizowanych pakietów i ich wariantów, termin którego upływał [...] marca 2017r.

W dniu [...] czerwca 2015 r. do Biura Powiatu [...] ARiMR wpłynął wniosek Producenta o przyznanie płatności na rok 2015 (błędnie oznaczony jako "zmiana do wniosku"), obejmujący swym zakresem m.in. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną PROW 2014-2020 (dalej: płatność RŚK). Do wsparcia w tym zakresie, wyłącznie w wariancie 5.4 (Półnaturalne łąki wilgotne poza obszarami Natura 2000) zadeklarowana została 1 działka rolna, oznaczona C1 o powierzchni 9,10 ha.

Dzień później wpłynął druk zmiany do powyższego wniosku, w treści którego areał zadeklarowany do płatności RŚK wzrósł do 20,64 ha przez dodanie 16 kolejnych działek rolnych.

W dniu [...] czerwca 2015 r. Producent złożył kolejną zmianę do wniosku, dodając jeszcze jedną działkę rolną do areału deklarowanego w wariancie 5.4 (łącznie 21,64 ha) i dodatkowo zgłaszając 2 działki rolne o łącznym areale 22,30 ha do wsparcia z tytułu realizacji wariantu 5.5 (Półnaturalne łąki świeże poza obszarami Natura 2000).

W dniu [...] lipca 2015 r. do Biura Powiatu [...] ARiMR wpłynęły złożone przez pełnomocnika Producenta dodatkowe dokumenty.

W dniu [...] marca 2016 r. Kierownik Biura Powiatu [...] ARiMR przesłał pełnomocnikowi Strony informację o powierzchni ewidencyjno-gospodarczej (PEG) oraz powierzchni maksymalnego spójnego obszaru, ustalonego m.in. dla działki ewidencyjnej nr teryt. [...] (odpowiednio 8,00 ha i 7,76 ha), na której zadeklarowano działkę rolną BA, zgłoszoną do wsparcia w wariancie 5.5.

W dniu [...] marca 2016 r. pełnomocnik Strony złożył zmianę do wniosku pomniejszając areał zadeklarowany do wsparcia w wariancie 5.5 do 22,06 ha.

W dniu [...] lipca 2016 r. Producent złożył w Biurze Powiatu [...] Agencji wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w związku z przeniesieniem posiadania gruntów, zadeklarowanych przez W. M. do płatności na rok 2015, jakie miało nastąpić [...] maja 2016 r.

Do wniosku załączono:

1. druk oświadczenia o kontynuowaniu przez Producenta - do dnia [...] marca 2017 r. - realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013), podjętego przez W. M. w odniesieniu do użytków rolnych zlokalizowanych na działkach ewidencyjnych: nr [...] obręb S., gmina N., na których realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 4.1 (łącznie 14,05 ha); nr [...] obręb G., gmina N., na której realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 4.1 (9,60 ha); nr [...] i [...] obręb S., gmina N., na których realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 2.9 (łącznie 4,15 ha); nr [...] i [...] obręb S., gmina N., na których realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 2.9 (łącznie 7,47 ha); nr [...] obręb T., gmina N., na której realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 2.1 (6,80 ha); nr [...] i [...] obręb T., gmina N., na których realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 5.1 (5,30 ha); nr [...] obręb T., gmina N., na której realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 5.1 (1,00 ha);

2. kopię datowanej na [...] maja 2016 r. "Umowy wydania z przeniesieniem posiadania nieruchomości w celu przekazania programu rolnośrodowiskowego" stanowiącej, iż "przekazujący" w osobie W. M. przekazuje "przejmującemu" w osobie Producenta wskazane powyżej działki ewidencyjne, na których realizowany jest program rolnośrodowiskowy na lata 2012-2017, zaś "przejmujący" przyjmuje wskazane grunty we władanie oraz zobowiązuje się do kontynuowania realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2012-2017 wraz ze zobowiązaniami".

Całość powyższych gruntów była przekazana przez Producenta - W. M. w dniu [...] kwietnia 2015 r. i została ujęta we wniosku W. M. o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2015.

W tej samej dacie A. M., występując w roli pełnomocnika Producenta, złożył w Biurze Powiatu [...] Agencji wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania kolejnej płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) w związku z przeniesieniem posiadania gruntów, zadeklarowanych przez A. F. do płatności na rok 2015, jakie miało nastąpić [...] maja 2016 r.

Do wniosku załączono:

1. druk oświadczenia o kontynuowaniu przez W. M. - do dnia [...] marca 2018 r. - realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego (PROW 2007-2013) podjętego przez A. F. w odniesieniu do użytków rolnych zlokalizowanych na działce ewidencyjnej nr [...] obręb B., gmina P., na której realizowany był program rolnośrodowiskowy w wariancie 4.1 (11,40 ha);

2. kopię datowanej na [...] maja 2016 r. "Umowy wydania z przeniesieniem posiadania nieruchomości w celu przekazania programu rolnośrodowiskowego" stanowiącej, iż "przekazujący" w osobie A. F. przekazuje "przejmującemu" w osobie Producenta wskazaną powyżej działkę ewidencyjną, na której realizowany jest program rolnośrodowiskowy na lata 2013-2018, zaś "przejmujący" przyjmuje wskazane grunty we władanie oraz "zobowiązuje się do kontynuowania realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2013-2018 wraz ze zobowiązaniami".

W dniu [...] sierpnia 2016 r. Organ I instancji wezwał Stronę do osobistego stawiennictwa w dniu [...] sierpnia 2016 r. w celu złożenia wyjaśnień. Jednocześnie organ I instancji wezwał Producenta do przedłożenia w terminie do [...] sierpnia 2016 r. dokumentów potwierdzających powierzchnię jego gospodarstwa w latach 2013-2015, wskazanie kto jest prawnym właścicielem gruntów zadeklarowanych we wszystkich wymienionych powyżej wnioskach o wstąpienie do postępowań w sprawie płatności na rok 2015, wskazanie - kto wykonuje prace polowe w gospodarstwie Strony oraz wyjaśnienie przyczyn, dla których [...] kwietnia 2015 r. przekazał działki objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, i dla których część z nich odzyskał [...] czerwca 2016 r.

W dniu [...] sierpnia 2016r. do Biura Powiatu [...] Agencji wpłynęło pismo pełnomocnika Strony, w treści którego wystąpił on o wydłużenie do [...] września 2016 r. terminu na dostarczenie ww. dowodów oraz o wyznaczenie nowego terminu przesłuchania na okres po [...] września 2016 r. z uwagi na spiętrzenie prac polowych.

Organ I instancji przesunął termin na złożenie dokumentów do dnia [...] września 2016 r., zaś na przesłuchanie Strony - do dnia [...] września 2016 r., o czym Strona została powiadomiona.

Przesłuchanie zaplanowane na [...] września 2016 r. nie odbyło się z uwagi na brak stawiennictwa Strony.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. Organ I instancji dopuścił, jako dowód w sprawie wniosku Producenta o przyznanie płatności RŚK na rok 2015, dowody pozyskane w toku odrębnych postępowań w sprawach wniosków: W. M., A. M. i A. F. o przyznanie na ich rzecz płatności na rok 2015, protokołu przesłuchania A. F. z dnia [...] września 2016 r, protokołu przesłuchania A. M. z dnia [...] września 2016 r., protokołu przesłuchania W. M. z dnia [...] sierpnia 2016 r., pisma A. F. z dnia [...] września 2016 r. i pisma W. M. z dnia [...] września 2016 r.

Z powyższych dowodów wynikało, co następuje.

1. A. F. wskazała, że Producent jest dla niej osobą znajomą, z którą nie ma powiązań rodzinnych. Posiada według stanu od 2014 r. gospodarstwo o powierzchni ok. 306 ha, z czego jedynie 0,63 ha gruntów własnych. Grunty do których posiadał on tytułu prawny (oraz grunty 4 innych osób, z których jedna jest jej życiowym partnerem) A.. F. miała użytkować bezumownie, pierwotnie bez wiedzy, kim są uprawnieni. Odnośne informacje miała uzyskać w okresie późniejszym "drogą pantoflową". Działalność rolniczą na gruntach dzierżawionych przez te osoby od Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR) kontynuowała z uwagi na rozpoczęty przez siebie program rolnośrodowiskowy PROW 2007-2013. Miała być w nieustalonym terminie ustnie wzywana do wydania tych gruntów, jednakże doszła do porozumienia z osobami uprawnionymi. W roku 2016 wydała sporne grunty motywując to swoim stanem zdrowia i zmianą przepisów uzależniającą prawo do płatności rolnośrodowiskowej do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa od posiadania tytułu prawnego do nich. Przez cały okres bezumownego użytkowania nie wypłacała żadnych rekompensat osobom poszkodowanym. Oddanie gruntów prawowitym dzierżawcom wraz z transferem podjętych przez A.. F. zobowiązań stanowić miało wystarczającą rekompensatę.

2. A. M. zeznał, że posiada gospodarstwo o powierzchni ok. 175 ha, złożone z gruntów własnych i dzierżawionych, szereg zabudowań (m.in. obora) oraz park maszyn rolniczych i transportowych. Maszyny są użyczane innym rolnikom w ramach pomocy sąsiedzkiej. Jako pełnomocnik szeregu (łącznie 15) osób zajmuje się wypełnianiem na ich rzecz wniosków o przyznanie płatności przez ARiMR, za co nie pobiera wynagrodzenia.

3. W. M. wskazał, iż prowadzi gospodarstwo jednakże nie jest w stanie podać jego powierzchni bez uprzedniego sprawdzenia zapisów wniosku o przyznanie płatności. Podatek rolny płaci od ok. 200 ha. Z Producentem i A. M. (pełnomocnikiem) łączą go powiązania rodzinne. Dokonane przez niego transfery działek miały wynikać z zakończenia programu rolnośrodowiskowego i możliwości przejęcie gospodarstwa o lepszych gruntach.

4. A. F. wskazała, iż od roku 2013 wykazywała w swoich wnioskach działkę nr [...] obręb B., należącą do ANR. Grunt ten zajęła bezumownie albowiem w okresie wcześniejszym nie był przez nikogo użytkowany. W roku 2016, z uwagi na wejście w życie przepisów uzależniającą prawo do płatności rolnośrodowiskowej do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa od posiadania tytułu prawnego do nich, odnalazła prawowitego dzierżawcę i przekazała mu transferem część zobowiązania rolnośrodowiskowego.

5. W. M. wskazał, iż przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego od Producenta miało na celu zrekompensowanie W. M. strat, jakie ten poniósł w wyniku braku możliwości użytkowania gruntów zlokalizowanych na działce ewidencyjnej 161 obręb Ł., gmina P., które to grunty nabył od ANR w końcu 2012 r. oraz innych działek, zlokalizowanych w obrębie T., jednakże były one użytkowanie przez W. M.. Zwrotne przekazanie części gruntów na rzecz W. M. nastąpiło z uwagi na obowiązującą od 2016 r. zmianę przepisów, uzależniających prawo do ubiegania się o płatności do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa od posiadania tytułu prawnego do nich (grunty te od ANR formalnie dzierżawił Producent).

Organ wyjaśnił przy tym, że w pełnomocnikiem zarówno Producenta, jak i W. M. oraz A. F. w relacjach z ARiMR, jest ta sama osoba, tj. A. M., który według zgodnych oświadczeń uznawany jest za dobrego rolnika i specjalistę od sporządzania wniosków do Agencji.

W dniu [...] listopada 2016 r. Strona złożyła pismo stanowiące odpowiedź na wezwanie organu I instancji z [...] sierpnia 2016 r. w którym wskazała, iż od roku 2012 była bezumownym użytkownikiem działek, które W. M. nabył bądź wydzierżawił od ANR. [...] marca 2015 r. W. M. miał zwrócić się do Strony o wydanie tych gruntów i zrekompensowanie strat, jakie poniósł z uwagi na brak możliwości korzystania z nich. Rekompensatą miało być przekazanie wszystkich działek, na których Producent realizował program rolnośrodowiskowy wraz z transferem odnośnego zobowiązania. Zwrotne przeniesienie części gruntów w 2016 r. nastąpiło z uwagi na zmianę przepisów, wprowadzającą wymóg posiadania tytułu prawnego do zgłaszanych do płatności gruntów Skarbu Państwa.

W dniu [...] grudnia 2016 r. pełnomocnik Strony, nawiązując do zawiadomienia o zakończeniu postępowania, wniósł o rozpatrzenie dokumentów złożonych [...] listopada 2016 r. i wyznaczenie nowego terminu przesłuchania Strony.

W dniu [...] grudnia 2016 r. Organ I instancji wystosował do pełnomocnika Strony pismo, w treści którego wyznaczył termin przesłuchania Producenta na dzień [...] grudnia 2016r. Przesłuchanie odbyło się w wyznaczonym terminie.

Z zeznań Producenta wynikało, że:

1. samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, w tym na działkach przejętych w 1990r. od rodziców. Pełnomocnik Producenta, sprostował jednak powyższe twierdząc, że Producent gruntów tych jednak nie użytkuje. Strona się nie była w stanie podać numerów tych działek;

2. samodzielnie prowadzi hodowlę bydła, korzystając jedynie z pomocy brata w zakresie prowadzenia dokumentacji;

3. W. M. jest bratankiem Producenta, zaś A. F. i S. R. (który również miał w latach wcześniejszych korzystać z gruntów Wnioskodawcy) - osobami obcymi, natomiast będący pełnomocnikiem całej czwórki A. M. - bratem Strony;.

4. Pani F. i Pan R. użytkowali należące do Strony grunty, w tym działkę nr [...], na podstawie umów dzierżawy. Pełnomocnik Strony, wskazał jednakże, iż było to użytkowanie bezumowne;

5. Producent miał w niesprecyzowanym czasie zabiegać o wydanie mu tych gruntów, w tym działki nr [...], jednakże przejęcie ich przez Stronę nastąpiło dopiero w 2016 r. z własnej inicjatywy Pani F. i Pana R. , którzy wyzbyli się gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, do których nie mieli tytułu prawnego;

7. ciężary cywilnoprawne związane z tymi gruntami (podatek rolny, czynsz dzierżawny) przez cały ten okres ponosił Producent . Pełnomocnik Strony wskazał, iż rekompensatę za bezumowne użytkowanie gruntów stanowić ma przejęcie zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych w odniesieniu do "spornych" działek przez Panią F. i Pana R. . O bezumownym użytkowaniu przez nich gruntów dzierżawionych przez Stronę od ANR pełnomocnik Strony miał w nieustalonym terminie poinformować niewymienionego z nazwiska pracownika ANR;

8. uniemożliwił W. M. użytkowanie przynależnych mu z mocy umów z ANR gruntów poprzez ich uprawę. W. M. zwracał się o zwrot gruntów, jednakże Producent nie stosował się do tych próśb z uwagi na chęć dokończenia rozpoczętych programów rolnośrodowiskowych;

9. pełnomocnik Strony oświadczył, iż nie byli świadomi tego, że przekazując w roku 2015 całość gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2013 i przejmując je z powrotem po złożeniu wniosku na rok 2015, obchodzą zakaz łączenia w jednym gospodarstwie programów rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 i rolno- środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020.

W dniu [...] marca 2017 r. Kierownik Biura Powiatu [...] ARiMR decyzją o nr [...], odmówił przyznania Producentowi płatności RSK na rok 2015 w zakresie obu zadeklarowanych wariantów z uwagi na stwierdzone stworzenie sztucznych warunków do uzyskania wsparcia, z czym regulacja art. 60 rozporządzenia nr [...] wiąże zakaz przyznawania jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Organ I instancji wskazał, że Producent w okresie od 2012 do 2014 r. był wnioskodawcą w zakresie programu rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013. Zobowiązanie z tego tytułu obejmowało 52 działki rolne o całkowitym areale 169,23 ha. W dniu [...] kwietnia 2015 r. Producent wyzbył się posiadania całości gruntów, objętych tym zobowiązaniem, na rzecz W. M., zaprzestając tym samym realizacji programu rolnośrodowiskowego. W tym samym roku, Producent wystąpił o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020, deklarując do wsparcia (także w zakresie innych form pomocy, m.in. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) wyłącznie grunty nieobecne w jego gospodarstwie w roku 2014.

W dniu [...] maja 2016 r. Producent miał przejąć od A. F. działkę ewidencyjną nr [...], objętą programem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2013.

W dniu [...] maja 2016 r. Producent miał zwrotnie przejąć od W. M. część gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym uprzednio przekazanych temu ostatniemu.

Organ I instancji, oceniając materiał dowodowy sprawy, wskazał na:

a) niespójność zeznań producenta i jego pełnomocnika w zakresie przyczyn nieobecności Strony na przesłuchaniu, jakie miało zostać przeprowadzone w dniu [...] września 2016 r.;

b) nikłą wiedzę Producenta o własnym gospodarstwie (niezdolność do określenia rozmiaru własnych gruntów, niezgodne z prawdą przekonanie, że użytkuje grunty po rodzicach) oraz o przyczynach, dla których osoby trzecie użytkowały działki, do których to on miał tytuł prawny (zdaniem Strony były to umowy dzierżawy, zdaniem pełnomocnika - użytkowanie bezumowne);

c) niezgodność z prawdą złożonych w toku przesłuchania wyjaśnień Strony jakoby użytkował on bezumownie i odmawiał wydania działek do których tytuł prawny miał W. M. albowiem chciał dokończyć realizowany przez siebie program rolnośrodowiskowy, jako że przecież przekazał całość gruntów objętych tym programem;

d) wyjaśnienia W. M. zawarte w piśmie z [...] września 2016 r., zgodnie z którymi wydanie na jego rzecz całości gruntów wchodzących do 2014 r. w skład gospodarstwa Producenta wraz z przeniesieniem zobowiązania rolnośrodowiskowego miało stanowić rekompensatę za bezumowne użytkowanie gruntów;

e) sprzeczność zeznań W. i W. M. odnośnie przyczyn transferów dokonywanych przez pierwszego z nich, wskazał on bowiem, że wyzbywał się gruntów z uwagi na zakończone programy rolnośrodowiskowe i pojawienie się możliwości przejęcia gospodarstwa o lepszych gruntach,

f) fakt, że wszelkie poczynania Strony oraz grupy innych rolników, pomiędzy którymi doszło do wymiany gruntów, były prowadzone i koordynowane przez jedną osobę - wspólnego dla nich pełnomocnika w osobie A. M..

Organ I instancji wskazał, że nie daje wiary wyjaśnieniom pełnomocnika Strony, jakoby ani on, ani odwołujący się, nie mieli świadomości, że przejściowe wytransferowanie całości działek objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2013 pozwoli na obejście zakazu łączenia tego programu z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Wymianę w ciągu 1 roku 100 % działek, wchodzących w skład danego gospodarstwa, uznał wobec specyfiki prowadzenia działalności rolniczej za nielogiczne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Oceniając umowę z dnia [...] kwietnia 2015 r., Kierownik Biura Powiatu [...] Agencji wskazał, że jej przedmiotem nie jest przekazanie gruntów ale zobowiązania rolnośrodowiskowego jako takiego, co wskazuje na pozorność tej czynności. Część z tych działek była dzierżawiona przez Producenta od ANR, zaś - jak to wynika z przedłożonych w postępowaniu umów dzierżawy - nie miał on prawa ich poddzierżawiać bez zgody ANR. Część innych działek Strona użytkowała bezumownie, w związku z czym nie mogła ich skutecznie przekazać.

W ocenie Organu I instancji, zaistniały w niniejszej sprawie mechanizm przekazywania gruntów wskazuje na sztuczne stworzenie warunków do uzyskania płatności RSK poprzez skoordynowane działania zmierzające do obejścia prawnych ograniczeń dla uzyskania płatności tego rodzaju.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Producent wniósł odwołanie uzupełnione pismem z dnia [...] lipca 2017 r., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania płatności za rok 2015 zgodnie z treścią wniosku.

Zdaniem Producenta, chybionym jest podniesiony przez Organ I instancji argument, jakoby w sprawie doszło do naruszenia § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno- środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm. – zwanego dalej "rozporządzeniem RŚK"), albowiem zgodnie z regulacją § 3 ust. 4 tego rozporządzenia, zakazu równoczesnej realizacji zobowiązań RŚK i rolnośrodowiskowych nie stosuje się w sytuacji, w której rolnik realizujący zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest nowym posiadaczem gruntów lub stada, objętych wnioskiem o przyznanie pierwszej płatności RŚK, złożonym przez innego rolnika, lub objętych zobowiązaniem RŚK, podjętym przez innego rolnika. Z powyższego Producent wywiódł, że nosząc się z zamiarem połączenia realizacji programów 2013 i rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, nie musiałby przenosić posiadania gruntów.

Producent wskazał, że dla stwierdzenia stworzenia sztucznych warunków do płatności konieczne jest, w świetle wyroku TSUE z 16 marca 2006r. (sygn. akt C-94/05), wykazanie zaistnienia elementu obiektywnego (okoliczności obiektywnych, z których wynika, że mimo formalnego poszanowania regulacji wspólnotowej, jej cel nie został osiągnięty) i subiektywnego (woli uzyskania korzyści poprzez stworzenie sztucznych warunków). Z powyższego wywiódł, że skoro nie musiał podejmować działań zmierzających do obejścia zakazu łączenia opisanych zobowiązań, to całość rozważań Organu I instancji na temat sztucznych warunków należy uznać za bezpodstawne. Producent dodał, że przyczyną, dla której nastąpił transfer zobowiązań, była zmiana przepisów uzależniająca prawo do dopłat od posiadania tytułu prawnego do gruntów wchodzących w skład zasobu ziemi rolnej Skarbu Państwa.

Niezależnie od powyższego Producent wskazał, że dokonana przez Organ I instancji ocena kwestii samodzielności Strony w zakresie prowadzenia działalności rolniczej stanowi nadinterpretację. Pod nieobecność Producenta gospodarstwem zajmować ma się jego żona, zaś formalnościami - ustanowiony pełnomocnik.

Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że chybionym jest zarzut, jakoby regulacja § 3 ust. 4 rozporządzenia RŚK uchylała w realiach niniejszej sprawy zastosowanie przepisu § 3 ust. 3 tego aktu prawa krajowego, którego treść powołał.

Organ odwoławczy wskazał, że analizując treść § 3 ust. 4 pkt rozporządzenia RŚK wskazać należy, iż dotyczy on expressis verbis sytuacji, w której rolnik, realizujący podjęte uprzednio zobowiązanie rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013, wstępuje w miejsce dotychczasowego wnioskodawcy do toczącego się postępowania w sprawie o przyznanie płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej PROW 2014-2020 z uwagi na przejęcie gruntów lub stada, objętych wnioskiem tego drugiego rolnika.

W ocenie Organu odwoławczego, przepis ten pozostaje bez związku ze stanem faktycznym zaistniałym w niniejszym postępowaniu. Producent realizujący od 2012 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013 nie znalazł się w sytuacji, w której mógł przejąć podjęte przez osobę trzecią zobowiązanie RŚK, albowiem żaden z dotychczasowych dysponentów działek, zadeklarowanych w 2015 r. przez Stronę do płatności RŚK, takowego nie realizował. Jednocześnie, jak wskazał Organ odwoławczy, zważywszy na jednoznaczną wymowę przepisu § 3 ust. 3 rozporządzenia RŚK stanowiącego, że rolnik nie może realizować zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, wytransferowanie całości działek objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym było jedyną drogą do podjęcia zobowiązania RŚK przez Producenta.

Organ odwoławczy wskazał przy tym, że zgodnie z dostępną organom ARiMR z urzędu bazą danych zawierającą informację o działkach wchodzących w skład zasobu ziemi rolnej Skarbu Państwa oraz zgodnie z wiedzą, jaką organ pozyskał w toku niniejszego postępowania, z 52 działek, jakie miały zostać, w dniu [...] kwietnia 2015 r. przekazane W. M. przez Producenta:

a) 1 stanowiła własność W. M. (nr [...], obręb Ł., gmina P.),

b) 34 (wszystkie zlokalizowane w obrębie T.) stanowiły przedmiot umów dzierżawy od ANR, zawartych przez W. M.,

c) 14 stanowiło przedmiot umów dzierżawy od ANR, zawartych przez Producenta.

Organ odwoławczy uznał za niewiarygodne wyjaśnienia, jakoby dokonany [...] kwietnia 2015 r. transfer całości gruntów, objętych zobowiązaniem na rzecz W. M., miał na celu zrekompensowanie W. M. strat, jakie ten poniósł w wyniku braku możliwości użytkowania gruntów zlokalizowanych na działce ewidencyjnej 161, obręb Ł., gmina P., które to grunty nabył od ANR w końcu 2012 r. oraz szeregu działek w obrębie T., jakie wydzierżawił on od ANR.

Organ odwoławczy wskazał, że wyjaśnienia w powyższym zakresie, składane na różnych etapach postępowania, są niespójne i nielogiczne. Jak wskazał, Producent miał w latach 2012-2014 bezumownie użytkować grunty należne jego bratankowi i odmawiać ich wydania prawowitemu dzierżycielowi, albowiem chciał dokończyć realizację programu rolnośrodowiskowego podjętego w 2012 r., nie dopuszczając przy tym możliwości przekazania mu zobowiązania. Z tym kłóci się też fakt, że w 2015 r. nieoczekiwanie zmienił zdanie. Z niezrozumiałych względów Producent zmienił stanowisko, mimo iż nie zaistniała - poza pojawieniem się nowych programów, realizacja których wymagała wyzbycia się gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym - żadna okoliczność, uzasadniająca taki krok.

Jednocześnie skoro W. M. czuł się pokrzywdzony dotychczasowymi poczynaniami stryja, zdroworozsądkowo powinien był się od niego raczej domagać rekompensaty w postaci pieniężnej lub innej, o mierzalnej wartości, tym bardziej, że straty wynikające z braku możliwości użytkowania swoich gruntów już poniósł, zaś ewentualne dochody z dopłat związanych z przejęciem zobowiązania po Producencie, były kwestią przyszłą i niepewną. "Rekompensatą" za znaczne koszty i utracone dochody miała być więc w istocie rzeczy nie konkretna kwota odzwierciedlająca starty, jakie poniósł nie mogąc użytkować "spornych’" gruntów przez 3 lata, ale szansa na uzyskanie płatności.

W ocenie Organu odwoławczego, jedynym czynnikiem, jaki był nieobecny do roku 2014 włącznie, a zaistniał od 2015 r., było wdrożenie nowych programów — rolno-środowiskowo-klimatycznego i rolnictwa ekologicznego w ramach PROW 2014-2020 - których realizacja była jednakże możliwa jedynie w gospodarstwach wolnych od zobowiązań rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013. Chęć podjęcia tych zobowiązań na nowych gruntach stanowiła jedyny racjonalny powód, dla którego doszło do próby wytransferowania przez Producenta całości gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2014 w takim okresie, aby mógł on jeszcze złożyć wniosek o przyznanie płatności RŚK na rok 2015.

Organ odwoławczy zauważył przy tym, że w roku 2014 w skład gospodarstwa Producenta wchodziła także działka nr [...] obręb W., gmina D., powiat ł. , której jednakże Producent nie przekazał W. M.. Jej cechą charakterystyczną, w porównaniu z 52 innymi, przekazanymi umową z dnia [...] kwietnia 2015 r., było to, że nie obejmowało jej zobowiązanie rolnośrodowiskowe.

Organ odwoławczy dodał, że zgodnie z jego wiedzą aż 15 z 20 działek ewidencyjnych, na których w roku 2015 Producent zadeklarował realizację programu RŚK, w roku 2014 wchodziło w skład gospodarstwa W. M..

Zdaniem Organu odwoławczego, wskazuje to na zaistnienie sytuacji, w której obaj zainteresowani rolnicy niejako "krzyżowo" prowadzili przed 2015 r. działalność na gruntach należących do drugiego z nich. W roku 2015 dokonali w istocie wymiany gruntów tak, aby na Producencie nie ciążyło zobowiązanie rolnośrodowiskowe w dacie składania przez niego wniosku o przyznanie płatności RŚK.

W ocenie Organu odwoławczego, zaakcentowane w wyjaśnieniach składanych przez obu rolników w toku postępowań toczonych przed organami ARiMR nieporozumienia w zakresie sprawowania faktycznego władztwa nad poszczególnymi działkami faktycznie nie miały miejsca, zaś użytkowanie gruntów innej osoby z kręgu rodziny M. i ich znajomych, wynikało z istniejących porozumień między nimi. Organ ponownie podkreślił, że mowa tu o osobach, które w relacjach z ARiMR reprezentuje ten sam pełnomocnik, co nakazuje podchodzić z dużą dozą ostrożności do twierdzeń, jakoby miały się one - poza członkami najbliższej rodziny - nie znać i nie utrzymywać ze sobą kontaktu (poszukiwanego później "drogą pantoflową", jak to stwierdziła w wyjaśnieniach Pani F. ). Potwierdzeniem powyższego jest zeznanie Strony, złożone do protokołu podczas przesłuchania w dniu [...] grudnia 2016 r., gdzie Producent zapytany o to, na jakiej podstawie Pani F. i Pan R. użytkowali należące do niego grunty, odpowiedział, że na podstawie umów dzierżawy. Dopiero wspólny pełnomocnik całej trójki, skorygował tę wypowiedź twierdząc, że użytkowanie to miało charakter bezumowny. Słowa Strony wskazują, że wzajemne wykorzystywanie nieswoich gruntów w grupie rolników niejako "administrowanej" przez A. M. jest między zainteresowanymi uzgodnione.

Organ odwoławczy wskazał, że kwestia oceny samodzielności Strony jako producenta rolnego, ma w istocie rzeczy stosunkowo niewielkie znaczenie dla niniejszego postępowania. Wydana decyzja opiera się przede wszystkim bowiem o zarzut stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności RŚK.

Organ na marginesie dodał, że jakkolwiek w istocie rzeczy krótkotrwała nieobecność rolnika w kraju nie może stanowić podstawy do uznania, iż nie prowadzi on samodzielnie działalności rolniczej, to w niniejszym przypadku zaistniały okoliczności, które pozwalają na wysnucie wniosku, że gospodarstwo to w istocie jest prowadzone w znacznej mierze przez osoby trzecie. Wskazuje na to ujawniony w toku przesłuchania brak wiedzy Strony odnośnie wielkości posiadanych gruntów, tego, czy włada działkami, jakie przejął po rodzicach oraz charakteru relacji z Panią F. i Panem R.

Zdaniem Organu odwoławczego, niewiarygodne jest także deklarowane przez Stronę samodzielne prowadzenie hodowli bydła, z pomocą brata ograniczoną do prowadzenia dokumentacji.

W ocenie Organu odwoławczego, osobą, która miała szczególnie duży wpływ na kształt gospodarstwa Strony orasz szeregu innych osób, był A. M.. Analiza danych historycznych w zakresie posiadania działek, które zostały przez Producenta zgłoszone do wszystkich form płatności w roku 2015 wskazuje, że w roku 2014 stanowiły one w zdecydowanej większości przedmiot posiadania innych osób z tej grupy (A. M. osobiście oraz osób, u których jest on pełnomocnikiem, de facto rozdysponowującym według swoich własnych kryteriów ich grunty). W zakresie gospodarstwa Producenta w odniesieniu do roku 2015 poczynania jego pełnomocnika są o tyle charakterystyczne, że doprowadziły do tego, że stan posiadania Producenta, według zapisów ostatecznej wersji wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2015, bardzo niewiele się różnił od stanu posiadania w przededniu przekazania przeszło 160 ha na rzecz W. M.. Utracony areał gospodarstwa Strony został w krótkim czasie niejako "uzupełniony" poprzez włączenie w jego skład gruntów użytkowanych rok wcześniej przez innych rolników, sprawy których prowadzi A. M..

Sumując, Organ odwoławczy podzielił stanowisko Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji, że w niniejszej sprawie doszło do próby stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez Producenta płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2015, wobec czego zasadnie odmówiono Producentowi przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 w zakresie obu zadeklarowanych wariantów oraz przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...].09.2019 r. Skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. - dalej "k.p.a.") oraz art. 27 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2018 r. poz. 627 z późn. zm. - dalej "ustawa o PROW") polegające na tym, że Organ II instancji nie wykazał zaistnienia przesłanek "obiektywnych" i "subiektywnych" niezbędnych do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków do otrzymania płatności, nie rozpatrzył wszechstronnie całego materiału dowodowego, nie odniósł się do dowodów i argumentacji świadczących o tym, że zamiarem Strony nie było obejście przepisów zakazujących łączenia przez jednego rolnika zobowiązania ekologicznego lub rolno-środowiskowo-klimatycznego z programem rolnośrodowiskowym, w konsekwencji czego odmówił Stronie płatności bez udowodnienia, że sztucznie stworzyła warunki w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, opierając swoje rozstrzygnięcie wyłącznie na przypuszczeniach i subiektywnych odczuciach, a nie na faktach i dowodach,

- art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. przez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu przyczyn, dla których odmówiono przyznania Stronie płatności, przejawiające się w tym, iż Organ II instancji nie wskazał, które konkretne okoliczności świadczą o niemożliwości realizowania przez Stronę celów systemu wsparcia oraz które konkretne okoliczności świadczą o tym, że rozpoczęcie przez Stronę programu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych i rolnictwa ekologicznego świadczyło o zamiarze Skarżącego uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, przez co naruszona została zasada przekonywania, z której wynika obowiązek organów administracji publicznej wyjaśniania stronom w sposób jasny, zrozumiały i logiczny przyczyn podejmowania określonych działań przez te organy;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na tym, że Organ II instancji wskazał w sentencji zaskarżonej decyzji, że utrzymuje w mocy decyzję z [...] marca 2016 r., podczas gdy decyzja organu I instancji została wydana w dniu [...] marca 2017 r.

2. przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L z dnia 20 grudnia 2013 r. z późn. zm. - dalej również jako "Rozporządzenie 1306/2013") przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez odmowę przyznania Skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, o którą ubiegał się we wniosku o przyznanie płatności na rok 2015, podczas gdy Organ II instancji nie udowodnił zaistnienia przesłanek "obiektywnych" i "subiektywnych" niezbędnych do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków do otrzymania płatności, w konsekwencji czego brak było podstaw do zastosowania powyższego przepisu na gruncie niniejszej sprawy.

W związku z powyższym, Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest niezasadna, Sąd bowiem, w wyniku dokonanej kontroli zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem, nie stwierdził naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2017 r. odmawiającą Skarżącemu przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2015 oraz kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.

U podstaw wydania zaskarżonej decyzji było stwierdzenie przez organ, że zaistniały w niniejszej sprawie mechanizm przekazywania gruntów wskazuje na sztuczne stworzenie warunków do uzyskania przez Skarżącego płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 na rok 2015 poprzez skoordynowane działanie zmierzające do obejścia prawnych ograniczeń dla uzyskania płatności tego rodzaju. Przejściowe wytransferowanie całości działek, objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2013, pozwoliło na obejście zakazu łączenia tego programu z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym.

Istota sporu pomiędzy stronami niniejszego postępowania sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie uznał, że Skarżący wraz ze wskazanymi przez organ podmiotami, sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami.

Skarżący nie godząc się z ww. wnioskami organu, podniósł w skardze zarzuty naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego jak i przepisów procesowych. W tej sytuacji, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez organ jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane przez organy przepisy prawa materialnego.

W skardze Skarżący zarzucił organom naruszenie zasad postępowania przewidzianych m.in. w art. 7, art. 11, art. 77 § 1 art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu, zarzuty te są bezpodstawne. Przypomnieć należy, że niektóre z zasad postępowania określone w ww. przepisach k.p.a, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu. Stosownie do treści art. 4 ustawy o PROW, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust.1)

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o PROW, w postępowaniach o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Ponadto, zgodnie z art. 21 ust. 3 i art. 27 ust. 2 ustawy o PROW, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Pamiętać należy, że postępowanie dotyczy pomocy finansowej udzielanej w związku z prowadzoną działalnością rolniczą. Nie dotyczy ono powstałego z mocy prawa obowiązku podatkowego, zatem podmiotem mającym przejawiać aktywność w tym postępowaniu, polegającą na wykazaniu spełnienia pozytywnych przesłanek do uzyskania pomocy, jak również wykazania braku wystąpienia negatywnych przesłanek skutkujących odmową udzielenia tej pomocy jest podmiot, który z takiej pomocy chce skorzystać. Oznacza to również, że jego aktywność nie może sprowadzać się głównie do negowania dokonanych przez organ prowadzący postępowanie ustaleń. Wskazane przepisy ustawy PROW w sposób istotny modyfikują zatem obowiązki organu i pozycję strony postępowania administracyjnego w stosunku do reguł określonych w k.p.a.

Ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej z tytułu wsparcia bezpośredniego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 790/19).

Wyjaśnić również należy, że prowadząc postępowanie mające na celu zweryfikowanie wniosku o przyznanie płatności, organ zobowiązany jest w każdym przypadku rozważyć, czy w przypadku danego beneficjenta nie wystąpiły okoliczności dotyczące wykreowania tzw. sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie płatności w kwotach wyższych niż te, które by stronie przysługiwały, gdyby do stworzenia takich warunków nie doszło, czy też, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, prowadzących do obejścia zakazu realizacji jednocześnie programu rolnośrodowiskowego z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym .

W ocenie Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że organ wykazał, iż Skarżący wraz z powiązanymi z nim podmiotami, sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało koniecznością odmowy przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE L. 2013.347.549) – zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/201".

Zgodnie z ww. przepisem, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Wyjaśnić należy, że kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Warto również podkreślić, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95. W myśl art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści (wyrok NSA z 3 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 3579/16).

Niemniej jednak, ani przepisy rozporządzenia nr 1306/2013, ani wcześniej rozporządzenia Komisji (UE) NR 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE. L 2011.25.8), nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tej kwestii organom stosującym prawo.

Kwestia ta, jak wskazał Skarżący, była przedmiotem rozważań TSUE, który dokonując interpretacji obowiązującej wówczas regulacji tj. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawenfond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu), wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. Wskazówki zawarte w przywołanym orzeczeniu Trybunału można odnieść do znajdującego w niniejszej sprawie zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Jak wynika z zacytowanego wyżej przepisu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz wykładni dokonanej w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 w sprawie C-434/12, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze - stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie - wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie - wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.

Z powołanego wyroku TSUE, wynika ponadto wprost, że w ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto, takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego, to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 138/17). Tak dokonana ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem o dokonanie płatności (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt I GSK 1313/18).

W ocenie Sądu, w badanej sprawie organ wykazał istnienie po stronie Skarżącego wszystkich ww. elementów.

W toku postępowania organy ustaliły, że Skarżący w okresie od 2012 do 2014 r. był wnioskodawcą w zakresie programu rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013. Zobowiązanie z tego tytułu obejmowało 52 działki rolne o całkowitym areale 169,23 ha. W dniu [...] kwietnia 2015 r. Skarżący zawarł "Umowę przekazania" stanowiącą, iż "przekazujący" w osobie Skarżącego przekazuje "przejmującemu" w osobie W. M. (bratanka) "działania z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2012-2017 wraz ze zobowiązaniami" na wskazanych działkach ewidencyjnych, zaś "przejmujący" zobowiązuje się do kontynuowania realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na lata 2012-2017 wraz ze zobowiązaniami. Tym samym, Skarżący wyzbył się posiadania całości gruntów objętych ww. zobowiązaniem na rzecz W. M., zaprzestając tym samym realizacji programu rolnośrodowiskowego. W tym samym roku, Skarżący wystąpił o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020, deklarując do wsparcia (także w zakresie innych form pomocy, m.in. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) wyłącznie grunty nieobecne w jego gospodarstwie w roku 2014. Następnie w dniu [...] maja 2016 r. Skarżący przejmuje od A. F. działkę ewidencyjną nr [...], objętą programem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2013, zaś w dniu [...] maja 2016 r. Skarżący zwrotnie przejmuje od W. M. część gruntów objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym uprzednio przekazanych temu ostatniemu. Organ trafnie zauważył przy tym, że pełnomocnikiem zarówno Skarżącego, jak i W. M. i A. F. jest ta sama osoba - A. M. (brat Skarżącego) . Organ wyjaśnił przy tym, że rola tego pełnomocnika jest znaczna. Ograniczona tylko do sprawy wniosku Skarżącego o przyznanie płatności na rok 2015 analiza danych historycznych w zakresie posiadania działek, które zostały przez niego zgłoszone do wszystkich form płatności w roku 2015 wskazywała, że w roku 2014 stanowiły one w zdecydowanej większości przedmiot posiadania innych osób (A. M. osobiście oraz osób, u których jest on pełnomocnikiem).

Powyższe ustalenia nie są przez Skarżącego kwestionowane. Strona nie zgodziła się natomiast z ich oceną, a mianowicie, że świadczą one o stworzeniu sztucznych warunków.

Na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organy stwierdziły, że Skarżący poprzez przejściowe wytransferowanie całości działek objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym PROW 2007-20013 stworzył sztuczne warunki by ominąć zakaz łączenia tego programu z programem rolno-środowiskowo-klimatycznym.

Wskazać bowiem należy, że stosownie do treści § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r. poz. 415 ze zm.), rolnik nie może realizować zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym".

Zatem, prawodawca krajowy przyjął, że - w stanie prawnym obowiązującym w roku 2015 - niedopuszczalne było podejmowanie zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 przez beneficjentów realizujących aktywne zobowiązanie rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. Tym samym przyjąć należy, że zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami - uzyskanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 równolegle z płatnościami rolnośrodowiskowymi PROW 2013-2020 było sprzeczne z celami tego systemu wsparcia.

Za trafne uznać należy stanowisko organu, że skoro Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przewidział w wydanym przez siebie rozporządzeniu zakaz podejmowania zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 przez rolników realizujących zobowiązania rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013, to zachodzi podstawa do przyjęcia, że podejmowanie działań zmierzających do obejścia tego zakazu stanowi formę sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności rolno-środowiskowo- klimatycznej PROW 2014-2020.

Ocenę tę Sąd w pełni podziela. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił relacje pomiędzy Skarżącym, W. M., A. M. i A. F.. Właściwie oznaczył więzy rodzinne w przypadku Skarżącego, W. M. i A. M.. Trafnie wykazał na zaistnienie sytuacji, w której Skarżący oraz W. M. niejako "krzyżowo" prowadzili przed 2015 r. działalność na gruntach należących do drugiego z nich. W roku 2015 dokonali w istocie wymiany gruntów w taki sposób, aby na Skarżącym nie ciążyło zobowiązanie rolnośrodowiskowe w dacie składania przez niego wniosku o przyznanie płatności RŚK. Ustalenia organów co do charakteru powiązań pomiędzy analizowanymi podmiotami znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowymi w żaden sposób nie została podważona przez Skarżącego. Ocena organu tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia Skarżącego co do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych, pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza zgromadzonych dowodów.

Oceniając umowę z dnia [...] kwietnia 2015 r., zdaniem Sądu, organ trafnie uznał, że jej przedmiotem nie było przekazanie gruntów, ale zobowiązania rolnośrodowiskowego jako takiego, co wskazuje na pozorność tej czynności. Jak ustalił organ, z 52 działek, jakie miały zostać przekazane W. M. przez Skarżącego, 1 działka stanowiła własność W. M. (nr [...], obręb Ł., gmina P.), 34 (wszystkie zlokalizowane w obrębie T.) stanowiły przedmiot umów dzierżawy od ANR zawartych przez W. M., zaś 14 działek stanowiło przedmiot umów dzierżawy od ANR zawartych przez Skarżącego, przy czym, jak wynika z przedłożonych umów dzierżawy, nie miał on prawa ich poddzierżawiać bez zgody ANR. Nadto, część innych działek, Skarżący użytkował bezumownie, w związku z czym nie mógł ich skutecznie przekazać. Prawidłowo organy ustaliły również okoliczności świadczące o nikłej wiedzy Skarżącego o własnym gospodarstwie (niezdolność do określenia rozmiaru własnych gruntów, niezgodne z prawdą przekonanie, że użytkuje grunty po rodzicach) oraz o przyczynach, dla których osoby trzecie użytkowały działki, do których to on miał tytuł prawny (zdaniem Skarżącego były to umowy dzierżawy, zdaniem zaś pełnomocnika - użytkowanie bezumowne). Niespójność zeznań Skarżącego i jego pełnomocnika, niezgodność z prawdą złożonych w toku przesłuchania wyjaśnień Skarżącego jakoby użytkował on bezumownie i odmawiał wydania działek, do których tytuł prawny miał W. M., albowiem chciał dokończyć realizowany przez siebie program rolnośrodowiskowy, wyjaśnienia W. M. zawarte w piśmie z dnia [...] września 2016r., zgodnie z którymi wydanie na jego rzecz całości gruntów, wchodzących do 2014 r. w skład gospodarstwa Skarżącego wraz z przeniesieniem zobowiązania rolnośrodowiskowego, miało stanowić rekompensatę za bezumowne użytkowanie gruntów, sprzeczność zeznań Skarżącego i W. M. odnośnie przyczyn dokonywania transferów gruntów rolnych oraz fakt, że wszelkie poczynania Skarżącego oraz grupy innych rolników, pomiędzy którymi doszło do wymiany gruntów, były prowadzone i koordynowane przez jedną osobę - wspólnego dla nich pełnomocnika w osobie A. M. - potwierdza uprawnioną tezę organu, że w sprawie doszło do próby stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez Skarżącego płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 i ekologicznej na rok 2015.

Prawidłowo wreszcie ustalono również istnienie przesłanki subiektywnej zastosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Działaniom polegającym na przejściowym wytransferowaniu całości działek Skarżącego, objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym PROW 2007-2013, słusznie przypisano cel, jakim było uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia. Organ, poprzez analizę okoliczności obiektywnych występujących w badanej sprawie dowiódł, że transfery gruntów rolnych w obrębie grupy zarządzanej przez wspólnego pełnomocnika służyły obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zakazie jednoczesnej realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego i zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.

W ocenie Sądu, Skarżący nie podważył skutecznie ustaleń organu i ich oceny. Całokształt okoliczności występujących w niniejszej sprawie oraz spraw innych podmiotów uzasadnia przyjęcie, że transfer gruntów rolnych miał na celu uzyskanie nowych dopłat.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organy zasadnie odmówiły skarżącej przyznania płatności stosując w sprawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

W ocenie Sądu, organy zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek z art. 60 rozporządzenia 1306/2013, zebrały i wnikliwie rozpatrzyły zgromadzony materiał dowodowy, w tym materiał przedstawiony przez Skarżącego, i na podstawie jego całokształtu trafnie oceniły okoliczności faktyczne, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych decyzji. W szczególności wyjaśniły, dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków pomocy, Skarżący nie realizuje celów wsparcia, zaś jej powstanie i sposób działalności miały na celu wyłącznie obejście przepisów prawa.

Odnośnie zarzutu skargi co do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd wskazuje, że wskazanie przez organ odwoławczy w sentencji zaskarżonej decyzji, błędnej daty decyzji organu I instancji ma charakter oczywistej omyłki pisarskiej i uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Uzasadnienie bowiem zaskarżonej decyzji w sposób jasny przedstawia przebieg postępowania oraz argumentację zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

W tym stanie sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019. 2325), orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.