Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 458/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 11 czerwca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, II SA/Rz 458/15, odmówił L. L. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z [...] lutego 2015 r., nr [...], w przedmiocie skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji kierowcy.

L. L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. 30 kwietnia 2015 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia obejmującego wskazanie wysokości netto uzyskiwanego miesięcznie dochodu i rodzaju pracy zarobkowej stanowiącej jego źródło, średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie swoje i żony, średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie domu i tytułu prawnego do tego domu, średnich miesięcznych wydatków na telefon swój i żony, wszystkich posiadanych przez siebie i żonę pojazdów mechanicznych i miesięcznych kosztów ich utrzymania, źródła pokrycia wymienionych wyżej wydatków wobec stwierdzenia, że jedyny dochód skarżącego to kwota 365,20 zł, wskazania czy rodzina korzysta ze świadczeń w ramach pomocy społecznej, jeśli tak w jakiej formie (wysokości) oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W treści wezwania powołano art. 255 p.p.s.a.

Postanowieniem z dnia 18 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Z zachowaniem 7-dniowego terminu skarżący wniósł sprzeciw.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z 11 czerwca 2015 r. Sąd I instancji podniósł, że z informacji uzyskanych od L. L. wynika, że gospodarstwo domowe tworzy wraz z żoną. Rodzina zamieszkuje budynek mieszkalny stanowiący własność jego córki i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości 315 zł miesięcznie. Z tej kwoty finansuje zakup lekarstw, ubrań, żywności, rachunki za telefon oraz rachunki za wodę i odprowadzanie ścieków kanalizacji sanitarnej. Analiza wniosku skarżącego upoważnia do stwierdzenia, że podane informacje uniemożliwiają dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej. Dysponując dochodem w wysokości 315 zł miesięcznie skarżący nie wykazał, a nawet nie uprawdopodobnił, aby nie korzystając z pomocy osób trzecich, względnie nie mając innych źródeł dochodu, był w stanie utrzymać dwuosobową rodzinę, skoro kwota progu interwencji socjalnej w cenach z 2013 r. wyniosła 540 zł na osobę w rodzinie dwuosobowej (zob. raport Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych Wysokość i struktura Progu Interwencji Socjalnej – Raport weryfikacyjny z lutego 2015 r.).

Od powyższego postanowienia L. L. wniósł zażalenie, którym zaskarżył w całości przedmiotowe orzeczenie zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, pomimo wykazania przez skarżącego, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł "zaskarżone orzeczenie na poddawaniu w wątpliwość danych wskazanych we wniosku, które rzekomo nie dają możliwości oceny rzeczywistej sytuacji materialno bytowej skarżącego". Zdaniem skarżącego złożył on wyczerpujące oświadczenie o swoim stanie majątkowym i dochodach, natomiast ani referendarz sądowy ani sąd nie skorzystali z wymienionych w art. 255 p.p.s.a. środków "wobec czego nie jest uprawnione kwestionowanie danych ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy". W podsumowaniu skarżący podkreślił, że "jeżeli zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, iż L. L. z osiąganego dochodu nie jest w stanie utrzymać siebie oraz żony, tym bardziej powinien stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i w konsekwencji przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast w myśl § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W związku z powyższym przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Z treści powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako zasadę przewidują konieczność ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym jest związana z obowiązkiem wykazania, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Tak surowe warunki przyznania prawa pomocy statuują dla sądu administracyjnego obowiązek szczególnie dokładnej oceny składanego przez stronę wniosku, a po stronie wnioskodawcy wiążą się z obowiązkiem wyjątkowo starannego wypełnienia wniosku (art. 252 § 1 p.p.s.a. używa zwrotu "dokładne dane") i udzielania odpowiedzi na wezwania sądu w celu wyjaśnienia wątpliwości związanych z jego stanem majątkowym, możliwościami płatniczymi oraz stanem rodzinnym (art. 255 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie w wezwaniu z 30 kwietnia 2015 r. zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W treści wezwania powołano art. 255 p.p.s.a. Tym samym podniesiony przez skarżącego w zażaleniu zarzut, że w jego sprawie ani referendarz sądowy ani Sąd nie zastosowały art. 255 p.p.s.a jest niezasadny. Podobnie, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., albowiem skarżący nie wykazał w sposób wyczerpujący swojej sytuacji materialno-bytowej i w związku z powyższym, jak trafnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, analiza przedstawionych przez L. L. danych uniemożliwia dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji i budzi wątpliwości.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.