Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Regionalnej w K. C. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1217/19 odmawiające wyłączenia sędziego WSA A. B. w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr ... w przedmiocie odmowy transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1217/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 22 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 239, dalej: "p.p.s.a."), odmówił wyłączenia sędziego WSA A. B. w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia 16 kwietnia 2019 r. nr ... w przedmiocie odmowy transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w dniu 29 lipca 2022 r. prokurator delegowany do Prokuratury Krajowej C. D. złożył wniosek o wyłączenie sędziego WSA A. B. od orzekania w przedmiotowej sprawie z uwagi na "istnienie okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie". Uzasadniając wniosek, prokurator wskazał, że WSA w Krakowie prowadzi sprawę ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia 16 kwietnia 2019 r. W sprawie tej orzeka sędzia WSA A. B.. W toku postępowania postanowieniem z dnia 9 grudnia 2020 r. Sąd skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej następujące pytanie prejudycjalne: "czy art. 21 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 2 lit. a Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 7, art. 21 ust. 1 i art. 24 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy rozumieć w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie tego by organy państwa członkowskiego, którego obywatelstwo posiada małoletni, odmówiły mu transkrypcji jego aktu urodzenia wydanego przez inne państwo członkowskie, niezbędnej do uzyskania dokumentu tożsamości państwa członkowskiego, którego obywatelstwo posiada, z tego powodu, że prawo krajowe tego państwa nie przewiduje rodzicielstwa par jednopłciowych, a w akcie tym jako rodziców wskazano osoby tej samej płci". W punkcie drugim WSA w Krakowie wniósł o zastosowanie trybu pilnego, a w punkcie trzecim zawiesił postępowanie do czasu rozpoznania ww. pytania prejudycjalnego.

Zdaniem prokuratora, w treści pytania prejudycjalnego WSA w Krakowie założył nierozerwalny związek pomiędzy odmową transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia małoletniej E. F. (dalej, jako małoletnia), w oparciu o przepisy krajowe, a niemożnością uzyskania przez małoletnią dokumentu tożsamości państwa członkowskiego, którego obywatelstwo posiada. Odmowa transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia, a zdaniem Sądu odsyłającego – również odmowa wydania polskiego dokumentu tożsamości są z kolei konsekwencją tego, że prawo krajowe tego państwa nie przewiduje rodzicielstwa par jednopłciowych.

Zdaniem prokuratora, pomimo że w stosunku do sędziego WSA A. B. nie zachodzą przesłanki z art. 18 p.p.s.a., to jednak sędzia ta utraciła w przedmiotowej sprawie przymiot bezstronności w orzekaniu.

Prokurator wskazał, że zdaniem sędziego organy państwa, w tym prokurator, powołując się na polskie przepisy faktycznie odmówiły małoletniej ochrony w postaci wydania jej dokumentów zapewniających możliwość swobodnego przemieszczania się pomiędzy państwami. Sędzia WSA A. B. wskazała ponadto, że nawet po wydaniu przez NSA uchwały dotyczącej transkrypcji aktu urodzenia (II OPS 1/19) organy władzy publicznej jej nie stosują. Tymczasem prokurator złożył sprzeciw od ostatecznej decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 19 czerwca 2020 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta st. W. z dnia 28 kwietnia 2020 r. odmawiającej wydania dowodu osobistego małoletniej. W rezultacie wniesionego sprzeciwu, Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 31 sierpnia 2021 r. stwierdził nieważności powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Decyzją z dnia 22 października 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 31 sierpnia 2021 r.

Prokurator zarzucił, że w zarządzeniu z dnia 28 stycznia 2022 r. sędzia WSA A. B. określiła, że "w styczniu 2022 r. zostało wszczęte postępowanie sądowe dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej o odmowie wydania dowodu osobistego dla małoletniej - skargę do WSA w Warszawie (sygn. akt IV SA/Wa 8/22) złożyła pełnomocniczka rodziców (dwóch kobiet). Jej zdaniem w ewidencji PESEL oraz w polskiej transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia powinny zostać wpisane imiona i nazwiska obu matek, a nie tylko jednej (biologicznej) matki. Pełnomocniczka skarżących podkreśliła, że z jej doświadczenia wynika, że bez jasnej odpowiedzi TSUE, że standard wyznaczony wyrokiem w sprawie C-490/20 ma zastosowanie także w Polsce, praktyka organów administracji nie zmieni się". Pismo o tej treści zostało następnie – zdaniem prokuratora - w nieznanym trybie przesłane do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sędzia nie zarządziła jednak, aby poinformować Trybunał o okoliczności, iż stwierdzona została nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 czerwca 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m.st. W. z dnia 28 kwietnia 2020 r. orzekających o odmowie wydania dowodu osobistego małoletniej E. F. Niepoinformowanie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w toku postępowania prejudycjalnego o tych okolicznościach, mimo świadomości, że mogły one mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, w tym przede wszystkim na treść jego uzasadnienia, zdaniem prokuratora świadczy co najmniej o braku staranności i rzetelności przy prowadzeniu sprawy, a to rodzi przekonanie, że sposób, w jaki sędzia WSA A. B. pełni rolę gospodarza postępowania, formułując nierzetelne oceny stanu faktycznego, odnoszące się między innymi do aktywności procesowej prokuratora, eliminuje możliwość przypisania jej waloru bezstronności i obiektywizmu, koniecznego dla orzekania w niniejszej sprawie i uzasadnia - w myśl przepisu art. 19 p.p.s.a. - wyłączenie sędziego WSA A. B. od orzekania w postępowaniu z uwagi na istnienie okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie.

Sędzia WSA A. B. w dniu 8 sierpnia 2022 r. oświadczyła, że nie zachodzą żadne przesłanki przewidziane w art. 18 oraz art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które uzasadniałyby wyłączenie jej od orzekania w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego z mocy ustawy. Również sam wnioskodawca, nie wskazał na przesłanki z art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do podanej przez prokuratora przesłanki z art. 19 p.p.s.a., zdaniem Sądu wnioskodawca nie wykazał aby istniała okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego WSA A. B. w przedmiotowej sprawie. Sędzia A. B. w złożonym oświadczeniu również nie wskazała na istnienie przesłanek uzasadniających wyłączenie jej od rozpoznania przedmiotowej sprawy. Sąd Wojewódzki zaznaczył, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, bez jednoczesnego wykazania istnienia uprzedzeń względem strony (por. m.in. postanowienia NSA z 1 października 2014 r. II OZ 1008/14, 15 marca 2016 r. I OZ 203/16).

Dalej Sąd wskazał, że pismem z dnia 15 grudnia 2021 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przesłał do WSA w Krakowie odpis wyroku z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie C-490/20 Stolichna obshtina, rayon "Pancharevo" wraz z uzasadnieniem. Jednocześnie skierował prośbę o poinformowanie Trybunału, czy w świetle powyższego wyroku sąd krajowy podtrzymuje swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W reakcji na powyższe, Sąd zwrócił się do stron i uczestników postępowania o przedstawienie stanowiska co do potrzeby podtrzymania wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Ostatecznie w dniu 28 stycznia 2022 r. Sąd powiadomił Trybunał o tym, że Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o podtrzymanie zapytania prejudycjalnego. Sąd poinformował również, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nadal jest zwieszone, a w styczniu 2022 r. zostało wszczęte postępowanie sądowe dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej o odmowie wydania dowodu osobistego dla małoletniej – skargę do WSA w Warszawie wniosła pełnomocnik rodziców (dwóch kobiet).

Sędzia WSA A. B. w tej krótkiej notatce przesłanej do Trybunału wskazała jedynie na toczące się od stycznia 2022 r. postępowanie sądowe i jego przedmiot, a nie opisywała szczegółowo, kto i z jakich przyczyn zainicjował postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej o odmowie wydania dowodu osobistego dla małoletniej. Zdaniem Sądu, w żaden sposób nie wskazuje to na brak staranności i rzetelności przy prowadzeniu przedmiotowej sprawy przez sędziego WSA A. B. czy też jej stronniczość. Skoro bowiem sędzia w przesłanej do TSUE informacji nie przedstawiła w ogóle stanowisk procesowych stron, to trudno podzielić stanowisko prokuratora, że sformułowała "nierzetelne oceny stanu faktycznego, odnoszące się między innymi do aktywności procesowej prokuratora".

Ponadto w orzecznictwie sądowym utrwalone jest, że przesłanką wyłączenia sędziego nie mogą być kwestie merytoryczne, a "usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze zagwarantowane w ustawie" (postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2009 sygn. akt II FZ 68/09 oraz z dnia 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 843/11 ).

W konsekwencji zdaniem Sądu, skoro prokurator nie wskazał przyczyn które uzasadniałyby wyłączenie sędziego, jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. odmówił wyłączenia sędziego WSA A. B..

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowany do Prokuratury Regionalnej w K., zarzucając naruszenie przepisu postępowania sądowoadministracyjnego w postaci art. 19 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że nie zachodziły przesłanki do wyłączenia Sędziego WSA A. B. od rozpoznania sprawy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie o sygn. III SA/Kr 1217/19, pomimo tego że Sędzia, jako sprawozdawca sprawy, w treści odesłania prejudycjalnego z dnia 9 grudnia 2020 roku oraz w dalszej korespondencji z Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraził jednoznaczne stanowisko co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia 16 kwietnia 2019 roku oraz uzasadniła to stanowisko krytyczną, a przy tym niezgodną z rzeczywistością, oceną działania polskich organów władzy publicznej, a w tym uczestniczących w sprawie o sygn. III SA/Kr 1217/19 strony postępowania- Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. oraz prokuratora, co stanowi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego w sprawie, a zarzucone naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem spowodowało odmowę wyłączenia Sędziego WSA A. B., pomimo istnienia podstaw do uwzględnienia wniosku prokuratora.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o wyłączenie Sędziego WSA A. B., względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

W odpowiedzi na zażalenie Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o oddalenie zażalenia.

W odpowiedzi na zażalenie, uczestniczki X. Y. i Z. W. wniosły o oddalenie zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd Wojewódzki przyjął bowiem prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu, iż brak było przesłanek do wnioskowanego wyłączenia sędziego w trybie art. 19 p.p.s.a. stanowiącego, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Na wstępie trzeba podkreślić, że instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Przesłankami wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do stwierdzenia, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Iudex suspectus to w szczególności sędzia, który z określonej przyczyny może być zainteresowany wynikiem sprawy, lub jest uprzedzony, niekorzystnie nastawiony do strony (por. H. Knysiak – Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo – do art. 19 p.p.s.a., wyd. V, opubl. WKP 2021, sip.lex).

Jednocześnie należy zaznaczyć, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym instytucja wyłączenia sędziego służy zapewnieniu bezstronności orzekania, a nie kontroli jego merytorycznej prawidłowości. Tym samym przyczyną wyłączenia sędziego nie może być zarzucane mu przez stronę niewłaściwe prowadzenie postępowania czy wyrażanie błędnych poglądów prawnych. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienia NSA z 1 września 2011 r. I OZ 614/11, 19 listopada 2010 r. II FZ 593/10, z 16 stycznia 2013 r. II OZ 1174/12, 15 czerwca 2011 r. II FZ 218/11). Oczywiście nie można wykluczyć sytuacji, w których uchybienie procesowe, bądź określone działania sędziego w zakresie czynności sądowych są efektem tendencyjnych zachowań, wynikających z uprzedzeń do jednej strony albo z faworyzowania strony przeciwnej.

Dlatego rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego należy zbadać rzetelnie okoliczności faktyczne konkretnej sprawy pod kątem zastrzeżeń zgłaszanych przez wnioskodawcę.

Warto też zaakcentować, że: "Bezstronność jest synonimem obiektywizmu, braku uprzedzeń i neutralności wobec stron, a także niekierowania się przy rozstrzyganiu sprawy względami, które miałyby charakter inny niż merytoryczny. Przy ocenie, czy określona okoliczność może wywoływać wątpliwość co do bezstronności sędziego, trzeba uwzględnić nie tylko punkt widzenia strony, lecz także to, czy powołana okoliczność może powodować taką wątpliwość z perspektywy obiektywnie i racjonalnie działającego obserwatora, a zatem, czy chodzi o wątpliwość uzasadnioną. Bazowanie wyłącznie na kryterium subiektywnym, opartym o indywidualne przeświadczenie lub nawet przypuszczenie strony, mogłoby prowadzić do przekształcenia instytucji wyłączenia sędziego w instrument służący odsuwaniu od postępowania sędziów, których strona uznaje za "niewłaściwych" przez pryzmat subiektywnego pojmowania własnych interesów, co stałoby w kolizji z celami tej gwarancji procesowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 września 2021 r. II CO 68/21).

Argumentacja przedstawiona w zażaleniu skupia się na kilku kwestiach związanych z czynnościami procesowymi Sędziego podejmowanymi w toku niniejszego postępowania sądowego.

Po pierwsze zaznaczono, że Sędzia kierując odesłanie prejudycjalne do TSUE wskazała, że organy państwa, w tym prokurator, faktycznie odmówiły małoletniej ochrony w postaci wydania jej dokumentów zapewniających możliwość korzystania z zasady swobodnego przepływu osób (art. 21 TFUE), a nadto, że nawet po wydaniu uchwały NSA z 2 grudnia 2019 r. II OPS 1/19 polskie organy władzy publicznej jej nie stosują – "podczas gdy nie jest to zgodne z rzeczywistością, albowiem na skutek sprzeciwu prokuratora Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją ostateczną stwierdził nieważność decyzji odmawiającej wydania małoletniej (...) dowodu osobistego".

Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że Prokurator całkowicie bezpodstawnie zarzucił Sędziemu, że zawarte w pytaniu prejudycjalnym stanowisko uzasadnił "krytyczną, a przy tym niezgodną z rzeczywistością, oceną działania polskich organów władzy publicznej", a w konsekwencji wywołał wątpliwości co do swojej bezstronności.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że ustalenia faktyczne zawarte w uzasadnieniu postanowienia WSA z 9 grudnia 2020 r. – w tym dotyczące działań prokuratora – są zgodne z dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy.

Niezrozumiałe jest zarzucanie nierzetelnego przedstawienia stanu faktycznego sprawy w sytuacji, gdy to właśnie Prokurator powołuje się na fakt złożenia sprzeciwu z dnia 7 maja 2021 r. (data wpływu do MSWiA) w sprawie odmowy wydania dowodu osobistego, a więc okoliczność zaistniałą po dacie wydanego postanowienia.

Podkreślić trzeba, że wszystkie okoliczności omówione w punktach 1-14 stanu faktycznego przytoczonego w uzasadnieniu pytania prejudycjalnego znajdują oparcie w aktach sprawy. Natomiast wnioski zawarte w rozważaniach prawnych są elementem merytorycznym podjętego orzeczenia incydentalnego, a zatem nie mogą być weryfikowane w ramach rozpatrywania wniosku o wyłączenie Sędziego sprawozdawcy, zwłaszcza że wydane zostało ono przez trzyosobowy skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Po drugie, w zażaleniu podniesiono, iż prokurator wnosząc o wyłączenie Sędziego wskazał, że: "w korespondencji z TSUE, która miała miejsce już po wydaniu orzeczenia TSUE w zależnej sprawie C-490/20, Sędzi WSA A. B. przekazała błędne i niedokładne informacje dotyczące weryfikacji decyzji odmawiającej wydania E. F. dowodu osobistego, pomijając całkowicie, że decyzja ta została ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek aktywności prokuratora, któremu wcześniej zarzucono bierność i brak stosowania uchwały NSA z dnia 2 grudnia 2019 r. o sygn. II OPS 1/19".

Odnosząc się do powyższych twierdzeń Prokuratora, dla porządku przypomnieć należy, że we wniosku zarzucono, że pismo sporządzone na podstawie zarządzenia Sędziego WSA A. B. z 28 stycznia 2022 r. zostało następnie w nieznanym trybie przesłane do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a przy tym Sędzia nie podała informacji dotyczących stwierdzonej nieważności decyzji w przedmiocie odmowy wydania dowodu osobistego.

Odnosząc się do tych okoliczności, Sąd Wojewódzki trafnie zaznaczył w zaskarżonym postanowieniu, że pismo sporządzone na podstawie zarządzenia z 28 stycznia 2022 r. było odpowiedzią na prośbę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o informację, czy w związku z wyrokiem z 14 grudnia 2022 r. w sprawie C-490/20 sąd krajowy podtrzymuje wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym.

Jednocześnie wskazać należy, że działania Sądu Wojewódzkiego, w tym sędziego sprawozdawcy, podjęte zostały w ramach procedury unormowanej Regulaminem postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości z dnia 25 września 2012 r. (Dz.U. L 265 z 29 września 2012 r. ze zm.), którego art. 101 stanowi podstawę wystąpienia Trybunału do sądu odsyłającego o udzielenie stosownych wyjaśnień.

Nieuprawnione jest także twierdzenie Prokuratora o przekazaniu przez Sędziego błędnych i niedokładnych informacji, podczas gdy zasadnicza treść zarządzenia z 28 stycznia 2022 r. dotyczyła informacji o podtrzymaniu zapytania prejudycjalnego, a nadto dostarczeniu Trybunałowi Sprawiedliwości UE informacji o aktualnym stanie postępowań krajowych dotyczących małoletniej, konkretnie: (-) postępowania sądowego w przedmiocie odmowy transkrypcji aktu urodzenia, (-) postępowania sądowego dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej o odmowie wydania dowodu osobistego dla małoletniej.

Wbrew zarzutowi Prokuratora, lakoniczność pisma skierowanego do TSUE nie może być oceniona jako przejaw nierzetelności, czy stronniczości. Jeżeli jednak zdaniem Prokuratora pominięcie szczegółowych informacji co do jego działań podjętych w sprawie odmowy wydania dowodu osobistego małoletniej miało istotne znaczenie dla wydania orzeczenia Trybunału w trybie prejudycjalnym, to może tę kwestię podnieść na etapie merytorycznego rozpoznawania niniejszej sprawy. Jednocześnie należało mieć na uwadze to, że gdyby ten aspekt sprawy wymagał szerszego wyjaśnienia, to Trybunał (sędzia sprawozdawca lub rzecznik generalny) skorzystałby z możliwości wezwania stron, uczestników postępowania do udzielnie pisemnych odpowiedzi na określone pytania lub przedłożenia dokumentów uznanych za istotne dla sprawy (por. art. 61, 62 Regulaminu postępowania przed TS). Stosownie do punktu 30 Zaleceń dla sądów krajowych dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. UE.C.2019.380.1, dalej: Zalecenia) – przez cały czas trwania postępowania sekretariat Trybunału pozostaje w kontakcie z sądem odsyłającym i przekazuje w stosownym wypadku wezwania do dokonania uściśleń lub udzielenia wyjaśnień, które są uważane za konieczne do udzielenia użytecznej odpowiedzi przez Trybunał na pytania zadane przez ten sąd. Poza tym również same strony i uczestnicy mogą przedstawić własne uwagi w sprawie (art. 96 Regulaminu postępowania przed TS).

Po trzecie, w zażaleniu niezasadnie zarzucono, że Sędzia A. B. utraciła przymiot bezstronności w orzekaniu na skutek określonego sformułowania uzasadnienia odesłania prejudycjalnego, w którym przedstawiła swój pogląd co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, oparty na krytycznej ocenie działania polskich organów administracyjnych, w tym kierownika Urzędu Stanu Cywilnego oraz prokuratora.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że sędzia sprawozdawca sporządzając uzasadnienie do postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2020 r. nie przedstawiła własnego poglądu, lecz stanowisko całego składu orzekającego w przedmiocie zadanego pytania prejudycjalnego.

Dalej należy wskazać, że obowiązkiem Sędziego sprawozdawcy było opracowanie uzasadnienia postanowienia zgodnie z wymogami obowiązującymi w postępowaniu przed Trybunałem Sprawiedliwości. Mianowicie z art. 94 ww. Regulaminu oraz Zaleceń (pkt 14-20) wynika, że wniosek o wydanie orzeczenia prejudycjalnego powinien zawierać: (1) zwięzłe omówienie przedmiotu sporu oraz istotnych okoliczności faktycznych sprawy; (2) treść przepisów krajowych mogących mieć zastosowanie w sprawie; (3) omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii Europejskiej oraz związku między przepisami unijnymi a krajowymi znajdującymi zastosowanie w sprawie. Według punktu 18 Zaleceń, sąd odsyłający może także przedstawić krótko stanowisko co do odpowiedzi, jakiej należałoby udzielić na podstawione pytanie prejudycjalne.

W kontekście wymienionych regulacji chybione jest zatem czynienie zarzutu, że w uzasadnieniu postanowienia zawarto stanowisko składu orzekającego co do ewentualnego rozstrzygnięcia sprawy głównej w zależności od orzeczenia prejudycjalnego Trybunału. Podkreślić należy, że w razie odesłania prejudycjalnego, tak jak przy pytaniach prawnych kierowanych do składu powiększonego (art. 187 § 1 p.p.s.a.) nieuniknione jest zaprezentowanie argumentacji wskazującej na potencjalne rozstrzygnięcia w danej sprawie. Dlatego w takich przypadkach bezzasadne jest podnoszenie zarzutu, że sędziowie antycypują rozstrzygnięcia, jakie mogą zapaść w sprawie głównej, po uzyskaniu odpowiedzi na zadane pytanie prejudycjalne, czy pytanie prawne.

W rezultacie należało przyjąć, że wyrażenie przez sędziego (skład orzekający) poglądu co do prawa i faktów przedstawionych w uzasadnieniu pytania prejudycjalnego nie może być postrzegane jako okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Niewątpliwie w niniejszym postępowaniu Sąd Wojewódzki przedstawił w uzasadnieniu postanowienia ramy faktyczne i prawne zadanego pytania prejudycjalnego w zakresie określonym wymogami proceduralnymi, zaś Prokurator błędnie traktuje określone stwierdzenia Sądu jako wyraz negatywnego nastawienia sędziego sprawozdawcy do części spośród uczestników, którzy prezentują odmienne stanowisko niż skarżący Rzecznik Praw Obywatelskich.

Dodatkowo należy zauważyć, że argumentacja przytoczona w zażaleniu w pewnym stopniu odnosi się do prawnych założeń przyjętych przez skład orzekający w uzasadnieniu pytania prejudycjalnego, tak więc nie mogła podlegać ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziego.

Z tych wszystkich względów akceptacji podlegało wnioskowanie Sądu Wojewódzkiego, że Prokurator nie wykazał, aby istniała okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego WSA A. B. w przedmiotowej sprawie.

Podkreślić należy, że podane w zażaleniu zastrzeżenia co do prawidłowości czynności sądowych podjętych przez Sędziego w związku z zadanym przez Sąd Wojewódzki pytaniem prejudycjalnym nie mogły być rozpatrywane w kontekście art. 19 p.p.s.a.

Wielokrotnie w orzecznictwie i piśmiennictwie wskazywano, że sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego należy do sądu w ramach kontroli instancyjnej. Tak więc przeświadczenie strony, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nie jest przesłanką żądania wyłączenia sędziego. Strona czy uczestnik może zwalczać wadliwe orzeczenie wydane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, przez składania nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład rozpoznający sprawę (por. T. Woś (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 49, wyd. VI – sip.lex oraz powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego).

Tymczasem Prokurator, domagając się wyłączenia Sędziego A. B., nie wykazał istnienia okoliczności wskazujących na jej stronnicze, negatywne nastawianie do wybranych podmiotów postępowania, a jedynie przedstawił krytyczne uwagi co do sposobu procedowania w sprawie, jak też sformułowanych ustaleń i rozważań w uzasadnieniu pytania prejudycjalnego.

Z wniosku oraz zażalenia wynika, że Prokurator mylnie utożsamia wyrażone w pytaniu prejudycjalnym stanowisko w zakresie stanu faktycznego i prawnego sprawy z okazywaniem przez Sędziego sprawozdawcę przychylności bądź niechęci do poszczególnych stron i uczestników postępowania.

Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 lutego 2008 r. II FZ 60/08, wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a., ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów.

Z tych wszystkich względów zażalenie, jako niezasadne, podlegało oddaleniu, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.

-----------------------

1