Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Go 76/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 17 grudnia 2021 r. Nr 0801-IEW.4120.8.2021.5, UNP: 0801-21-079169 w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne"

1. Postanowieniem z 10 maja 2022 r., I SA/Go 76/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, w sprawie ze skargi A. D. (dalej: "strona", "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 17 grudnia 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") odmówił wstrzymania wykonania powyższej decyzji.

2. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, w skardze na decyzję organu podatkowego zawarty został wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącej wykonanie tej decyzji w toku postępowania przed Sądem "może wyrządzić niepowetowaną stratę", wywołując nieodwracalne skutki prawne. Skarżąca wskazała, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody dotyczyć może głównie tego, że skarżąca poniesie bardzo wysokie koszty finansowe wykonania decyzji. Prowadzona egzekucja może doprowadzić do jej upadłości, wykazując równocześnie niemożność poniesienia tych kosztów. Dodatkowo strona podkreśliła, że cierpi na depresję spowodowaną m.in. sytuacją, w której się znalazła, bez własnej winy. Podejmowanie działań egzekucyjnych jedynie spowoduje nasilenie się objawów choroby i może wyrządzić nieodwracalne skutki w stanie jej zdrowia.

Odmawiając wstrzymania wykonania decyzji sąd pierwszej instancji uznał, że argumentacja strony nie jest wystarczająca do udzielenia skarżącej ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu postanowienia, każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach zobowiązanego do ich uiszczenia. Rodzaj obowiązku objętego taką decyzją nie wywołuje jednakże stanu, który byłby nieodwracalny, gdyż odnosi się do świadczenia pieniężnego, z natury rzeczy przecież odwracalnego. W sytuacji uwzględnienia skargi istnieje możliwość zwrotu wyegzekwowanych kwot. Jeżeli zatem strona twierdzi, że wykonanie decyzji polegającej na obowiązku zapłaty kwoty pieniężnej skutkować będzie powstaniem szkody, to jej rzeczą jest wykazanie, związku pomiędzy uszczupleniem majątku a niebezpieczeństwem wystąpienia przesłanki znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. A tego skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie uczyniła, nie przedłożyła żadnych dokumentów wskazujących np. na trudną sytuację finansową. Okoliczności takie nie wynikają także z akt sprawy. Brak w nich bowiem dokumentów obrazujących aktualną sytuację finansową Skarżącej. Strona upatruje przesłankę niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody w poniesieniu bardzo wysokich kosztów finansowych wykonania decyzji. Zdaniem sądu pierwszej instancji, na podstawie tak lakonicznych twierdzeń strony, niepopartych żadnym dodatkowym materiałem źródłowym, nie jest możliwa ocena faktycznego wpływu wykonania decyzji na sytuację finansową skarżącej.

3. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie zarzucając naruszenie art. 61 §2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, iż z prawa tymczasowej ochrony może powołać się strona która wykaże spełnienie przesłanek ustawowych jej przyznania poprzez wskazanie konkretnych zdarzeń oraz powołania się na konkretne dokumenty, przy czym taki dokumentami nie są zaskarżona decyzja organu II instancji i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.

Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. np. postanowienia NSA: z 30 kwietnia 2010 r., II FZ 110/10, z 26 września 2013 r., II FZ 718/13). Użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z 4 lipca 2012 r., II FZ 456/12; z 26 lutego 2015 r., II FZ 2137/14).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, objęte kontrolą postanowienie sądu pierwszej instancji o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest zgodne z prawem i nie podważa go argumentacja zażalenia. Jak bowiem prawidłowo sąd pierwszej instancji wyjaśnił stronie, każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, co nie oznacza automatycznie, że zapłata należności, także w trybie egzekucyjnym, będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Skutki wykonania decyzji zobowiązującej stronę do zapłaty określonej kwoty pieniężnej są z natury rzeczy odwracalne (por. np. postanowienie NSA z 27 października 2016 r., II GZ 1099/16 i powołane tam orzecznictwo). W przypadku uchylenia decyzji, uiszczona należność podlega bowiem zwrotowi (por. postanowienie NSA z 20 grudnia 2011 r., I GZ 217/11). Nie bez znaczenia dla oceny wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. jest to, iż w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi uiszczone, a nienależne zobowiązanie będzie podlegać zwrotowi wraz z odsetkami, stanowiącymi swoistą formę odszkodowania, co dodatkowo przemawia za "odwracalnością" skutków, które może spowodować dla strony wykonanie zaskarżonej decyzji. Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują inne, szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Jak wyjaśniono powyżej, trudna sytuacja materialna, czy też fakt, że wartość egzekwowanego świadczenia jest znacznie wyższa od wartości aktywów zobowiązanego, nie dowodzi bowiem, że egzekucja może spowodować nieodwracalne (trudne do odwrócenia) skutki, czy też wyrządzić skarżącej znaczną szkodę.

Wbrew twierdzeniom autora zażalenia, sąd rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie mógł uwzględnić treści decyzji organów podatkowych (I i II instancji), bowiem w postępowaniu tym nie bada zasadności skargi, a jedynie spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W niniejszym postępowaniu incydentalnym ocenie podlegał zatem tylko wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji, zaś skarga zostanie rozpatrzona w postępowaniu głównym.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że ani wniosek nie zawiera przekonujących argumentów przemawiających za uznaniem, że w tej konkretnej sprawie wystąpiły przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. umożliwiające zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ani do wniosku nie załączono dokumentacji wskazującej na tego rodzaju okoliczności. Przeprowadzona przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza akt sprawy w aspekcie okoliczności mających związek ze złożonym wnioskiem o wstrzymanie również nie dała uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zażalenia. Poza wskazaniem, że zaskarżona do sądu decyzja nakłada na skarżącą obowiązek uiszczenia zobowiązania podatkowego w znacznej wysokości, ani wniosek do sądu pierwszej instancji ani zażalenie nie zawierają innych argumentów uprawdopodobniających zaistnienie przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazanych w treści art. 61 § 3 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy sądowi pierwszej instancji nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 61 § 3 p.p.s.a., a tym bardziej powołanego w petitum zażalenia art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który przecież nie mógł stanowić i nie stanowił podstawy prawnej wydania zaskarżonego postanowienia. W świetle przedstawionej wyżej wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. brak uprawdopodobnienia we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji zajścia przesłanek, o których mowa w powołanym przepisie, stanowiło przeszkodę dla jego uwzględnienia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.