Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę

Decyzją z dnia [...] Nr [...] ,Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 157 § 2 i art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej w skrócie K.p.a. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji własnej z dnia [...] r., Nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] odmówiono D. K. – K. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia i pobytu wraz z rodzicami na pracach przymusowych na terenie III Rzeszy, gdyż wnioskowany przez nią rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu art. 1 - 4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa o kombatantach. D. K. – K. od decyzji z dnia [...] nie skierowała wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, przez co powołana decyzja stała się decyzją ostateczną.

Stowarzyszenie [...], działając w imieniu D. K.- K., złożyło wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji ostatecznej, powołując się na treść art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Organ administracji uznał wniosek za bezzasadny, bowiem w sprawie nie zostały naruszone przepisy o właściwości, gdyż to sam Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji, orzekają o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 ustawy o kombatantach. W tej sytuacji wobec wydania przez właściwy organ decyzji ostatecznej z dnia [...] brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Stowarzyszenia [...].

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] Stowarzyszenie [...], wyrażając swoje niezadowolenie z treści podjętego rozstrzygnięcia, domagało się w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] i zmiany decyzji tegoż Kierownika z dnia [...]. Zdaniem Stowarzyszenia ta ostatnia decyzja rażąco narusza prawo, gdyż organ administracji zaniechał faktycznego rozpoznania sprawy i nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia, w szczególności nie oparł się na akcie urodzenia D. K. – K. i dokumentach potwierdzających pobyt jej rodziców w obozie pracy przymusowej w fabryce amunicji Alfreda Nobla w K., przez co niesłusznie odmówił przyznania jej uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia i pracy przymusowej na terenie III Rzeszy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 158 § 1 oraz art. 156 § 1 i art. 157 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, iż D. K. – K. nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] jak również nie wystąpiły przesłanki stwierdzenia nieważności tej decyzji wymienione w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. Organ podniósł, iż w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej bada się jedynie czy występują przesłanki uzasadniające stwierdzenie jej nieważności i nie prowadzi się postępowania dowodowego w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich. Na marginesie zaznaczył, że rodzice D. K. – K. przebywali w obozie pracy w K., ale osoby znajdujące się w tym obozie pracowały dla zakładów BMW, a nie dla zakładów amunicji Alfreda Nobla. Tymczasem tylko obóz w K. jako podobóz obozu koncentracyjnego w D., wykonujący prace na rzecz zakładów amunicji Alfreda Nobla został wymieniony w § 2 pkt 4 poz. 41 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r., Nr 106, poz. 1154). Ostatecznie zgromadzony w aktach materiał dowodowy (relacja własna D. K. – K., oświadczenia świadków, jak i inne załączniki, m.in. legitymacja byłego jeńca wojennego) jednoznacznie wskazują, iż D. K.- K. wraz z rodzicami przebywała w obozie pracy w K., a nie podobozie obozu koncentracyjnego w D. Dodatkowo organ ustalił, iż rodzice D. K. – K. uzyskali uprawnienia kombatanckie niezwiązane z pobytem w obozie pracy w K. Ojciec D. K.- K. uzyskał uprawnienia z tytułu działalności w ruchu oporu od roku 1941 do miesiąca kwietnia 1945 r., natomiast jej matce przyznano uprawnienia jako dla wdowy po kombatancie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Stowarzyszenie [...] wniosło o uchylenie decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji tegoż Kierownika z dnia [...] oraz o przyznanie uprawnień kombatanckich D. K. - K. Skarżące Stowarzyszenie zarzuciło organowi naruszenie przepisów postępowania poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i nieuwzględnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz naruszenie prawa materialnego wyrażającego się niewłaściwą interpretacją przepisów ustawy o kombatantach. Dodatkowo, akcentowało brak zawiadomienia przez organ orzekający o wszczęciu postępowania administracyjnego, przez co uniemożliwiono stronie czynny udział w każdym stadium postępowania administracyjnego i wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji, co do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem skarżącego, zakłady zbrojeniowe były filiami obozów koncentracyjnych, do których kierowano osoby związane z działalnością w ruchu oporu. Zatem skoro D. K.- K. była dzieckiem urodzonym w filii obozu koncentracyjnego w D., to należy ją zaliczyć do grupy kombatantów.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] skarżące Stowarzyszenie [...] ustosunkowało się do treści odpowiedzi na skargę.

W piśmie procesowym z dnia [...] uczestniczka postępowania D. K. – K. poinformowała, iż w jej sprawie nie była zapoznana z materiałem dowodowym i nie brała czynnego udziału w jego zebraniu, przez co została pozbawiona możliwości skutecznej obrony swoich praw. Nadto, poparła skargę złożoną w jej sprawie przez Stowarzyszenie [...] i domagała się zwrotu kosztów postępowania procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne, w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a, w którym wskazano, iż te sądy stosują środki określone w ustawie. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej.

W ramach tej kontroli sąd bada czy przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego odpowiednio w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy bądź mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik albo stanowiącym podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji (por. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c, § 2 i 3 p.p.s.a.).

Sąd administracyjny nie bada natomiast celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Granice sprawy, w rozumieniu powołanego przepisu, wyznacza w istocie rzeczy istota stosunku administracyjnoprawnego podlegającego załatwieniu zaskarżoną decyzją. W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, brak jest możliwości objęcia przedmiotem kontroli rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu pierwotnym, o ile nie zachodzą przesłanki warunkujące jego wzruszenie. Sąd administracyjny nie może badać zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego w trybie nadzwyczajnym w sposób identyczny, jak to ma miejsce w przypadku kontroli decyzji wydanych w trybie zwykłym. W tym wypadku zakres sądowej kontroli takiego aktu administracyjnego determinuje tryb, w którym wydano zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie również z przyczyn, które Sąd zobowiązany był wziąć pod uwagę z urzędu.

Zauważyć przyjdzie, że decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., odmówił D. K.- K. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia i pobytu wraz z rodzicami na pracach przymusowych na terenie III Rzeszy. W uzasadnieniu powołanej decyzji organ administracji zaznaczył, iż wnioskowany przez D. K. – K. rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu art. 1- 4 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach.

Wskazać ponadto należy, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się z wniosku działającego w imieniu D. K. – K., Stowarzyszenia [...] , które złożyło wniosek o stwierdzenie nieważności powyższej opisanej i ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., z dnia [...] powołując się na treść art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Następnie w treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z dnia [...] skarżące Stowarzyszenie domagało się stwierdzenia nieważności tej samej decyzji w oparciu o treść art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W tym miejscu zaakcentować należy, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest jednym z trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji ostatecznej. Ochrona takich decyzji została wyrażona zasadą ogólną trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, zawartą w art. 16 § 1 K.p.a. Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji (art. 157 K.p.a.). Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 1 K.p.a. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną

4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Zestawienie to stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji. Taka redakcja przepisu, zważywszy również na nadzwyczajny charakter tej instytucji, nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej względem tego przepisu. Zatem instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób bezsporny dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w powołanym wcześniej art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie prowadzone w trybie wniosku o stwierdzenie nieważności podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe, ale wymaga zupełnie innego podejścia do sprawy, bowiem nie zmierza ono do wyjaśnienia stanu faktycznego i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy.

Obowiązkiem organu, co zresztą uczynił, jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi. Oznacza to, że w postępowaniu "nieważnościowym" zmierzającym do ewentualnego wydania tego rodzaju decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi w grę również poczynienie dodatkowych (uzupełniających) ustaleń faktycznych. W omawianym postępowaniu organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego. Tak więc niezasadny jest zarzut skarżącego Stowarzyszenia sprecyzowany w skardze, jak również w piśmie procesowym z dnia [...] zarzucający organowi nierzetelne przeprowadzenie w sprawie postępowania dowodowego oraz zarzuty uczestniczki postępowania, zawarte w jej piśmie z dnia [...] dotyczące pozbawienia jej możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym i ustosunkowania się do zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Podsumowując, pozytywna decyzja organu pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie mogłaby tylko zapaść w sytuacji, kiedy organ stwierdziłby, że ostateczna decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., z dnia [...] została podjęta w okolicznościach określonych w przepisach art. 156 § 1 K.p.a.

Rażące naruszenie prawa, na które w swym ponownym wniosku o rozpatrzenie sprawy powoływało się skarżące Stowarzyszenie, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ ocenił jako rażące (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1992 r. V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). O rażącym naruszeniu prawa mówić można tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność. W konsekwencji traktowanie naruszenia prawa jako "rażące" może mieć miejsce tylko wyjątkowo, a mianowicie, gdy jego waga jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 1996 r. III SA 565/95, Biul. Skarb. 1997/2/26 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1995 r., sygn. III ARN 22/95). Natomiast przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W odniesieniu do tych przepisów można byłoby zatem mówić o rażącym ich naruszeniu wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, nie zastosowano by ich w trakcie prowadzonego postępowania lub zastosowano by je nieprawidłowo.

Sądowa kontrola decyzji wydanej w trybie art. 156 § 1 K.p.a., sprowadza się do zbadania, czy przy jej wydawaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, a więc czy organ

administracji publicznej prawidłowo ocenił istnienie bądź nieistnienie przesłanek z art. 156 § 1 K.p.a. i czy dał temu wyraz w wydanym w sprawie rozstrzygnięciu.

Kontrolowana przez organ administracji ostateczna decyzja z dnia [...] została wydana na podstawie art. 1-4 i art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach. Tym samym, orzeczenie to niewątpliwie posiadało podstawę prawną i zawierało stosowne uzasadnienie. Organ administracji zbadał jej treść, jak również ocenił zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu oraz ustalił czy jej rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę jej wydania. Zdaniem organu, kontrolowana decyzja nie zawiera wad, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności przez zastosowanie art. 156 § 1 K.p.a. Została bowiem wydana przez właściwy organ, skierowano ją do właściwej strony postępowania, opiera się na istniejącej podstawie prawnej (przy jej wydaniu nie doszło do rażącego naruszenia prawa), nadaje się do wykonania, a jej wykonalność nie powoduje czynu zagrożonego karą, nie zawiera także wad powodujących jej nieważność z mocy przepisów prawa. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ administracji prawidłowo rozpatrzył wniosek skarżącego Stowarzyszenia i szczegółowo wyjaśnił jakie fakty uznał za udowodnione oraz na jakich dowodach się oparł. Jeszcze raz podkreślić trzeba, że nie każde naruszenie prawa będzie stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Tylko rażące naruszenie prawa może skutkować wydaniem rozstrzygnięcia pozytywnego.

Na gruncie niniejszej sprawy nie można jednak mówić o istnieniu tego rodzaju podstaw, dlatego wniosek skarżącego należy uznać za nieuzasadniony. Zatem należy uznać, iż zaskarżona decyzja, a w ślad za nią poprzedzająca ją decyzja własna organu administracji nie naruszają powołanych jako ich podstawa prawna przepisów prawa materialnego.

W konsekwencji wszelkie okoliczności związane z podnoszonym przez skarżącego i uczestniczkę postępowania naruszeniem ich prawa do udziału w tym postępowaniu nie mogą być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie, gdyż nie mają wpływu na jej rozstrzygnięcie. Również subiektywne odczucia uczestniczki postępowania, iż została ona nią pokrzywdzona, nie mogły być wzięte pod uwagę, bowiem uprawnienia wynikające z ustawy o kombatantach nie mają charakteru praw podmiotowych, ale są dobrodziejstwem nadawanym osobom spełniającym kryteria ściśle sprecyzowane przez ustawodawcę.

W takim stanie sprawy wszelkie zarzuty podniesione w skardze, stanowiące polemikę z merytoryczną treścią decyzji ostatecznej z dnia [...] należało uznać za bezpodstawne.

Zaznaczyć przyjdzie jeszcze raz, że do kompetencji Sądu nie należy rozstrzyganie merytoryczne sprawy odmowy przyznania uczestniczce postępowania D. K. – K. uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia i pobytu wraz z rodzicami na pracach przymusowych na terenie III Rzeszy. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, na co zwrócił uwagę organ administracji, że uczestniczka postępowania D. K. – K. urodziła się w dniu [...] w miejscowości K. w B., natomiast jej ojciec wskazał datę zajęcia tego terenu przez Polaków (obóz polski w K. - Niemcy) na dzień [...] zatem w dacie wyzwolenia miała zaledwie 23 dni. Dodatkowo organ administracji zaznaczył, że rodzice D. K. – K. przebywali w obozie pracy w K., ale nie w podobozie obozu koncentracyjnego w D. i uzyskali uprawnienia kombatanckie niezwiązane z pobytem tamże (działalność w ruchu oporu i jako wdowy po kombatancie).

Z uwagi na powyższe, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji i nie uwzględnił wniosku uczestniczki postępowania o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje tylko skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, jedynie w wypadku uwzględnienia skargi a nie jej oddalenia.