Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [..] lutego 2018 r. nr [..] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę

Decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu odwołania M. B., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył M. B.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją [...] grudnia 2017 r., Wojewoda [...] odmówił M. B. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. B. udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].

Odwołanie od ww. decyzji złożył M. B.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Minister wskazał, iż powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty przez organ I instancji było to, iż E. B. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów określających miejsce zamieszkania zamieszczonych w treści art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

W ocenie organu, brzmienie tych przepisów prowadzi do wniosku, że dla posiadania miejsca zamieszkania decydujące znaczenie miało uczynienie danej miejscowości przez jednostkę przebywającą na jej terenie w sposób stały centrum swoich interesów życiowych.

Minister wskazał następnie, iż z zebranych dowodów wynika, że E. B. około 1920 r. wyjechał z byłego terytorium RP z miejscowości K. H. i przeniósł się do [...]. Tam podjął naukę w szkole [...], a następnie od 1922 r. pracował w przedsiębiorstwach [...] na [...], tj. [...] "[...]" w [...], [...] "[...]" w [...] oraz [...] [...] w [...]. Z zaświadczenia Kierownika [...] "[...]" w [...] z [...] sierpnia 1951 r. wynika, że E. B. pracował w tamtejszym zakładzie od [..] grudnia 1926 r. do [..] lipca 1951 r. w charakterze Kierownika [...] [...] "[...]".

Wobec powyższego, organ uznał, iż w świetle wskazanych w ustawie z 8 lipca 2005 r. przedwojennych regulacji prawnych definiujących miejsce (miejsca) zamieszkania, E. B. ześrodkował swoje centrum interesów życiowych w [...] gdzie był zatrudniony w przedsiębiorstwie [...]. Strona postępowania nie udowodniła, aby ww. osoba w okresie po 1920 roku posiadała - poza [...] - miejsce zamieszkania również na byłym terytorium RP, a w szczególności w miejscowości [...], w której zlokalizowana była nieruchomość stanowiąca jej współwłasność.

Organ podniósł ponadto, iż z treści kontraktu kupna-sprzedaży z [...] sierpnia 1935 r. wynika wprost, iż E. B. zamieszkały w [...] chwilowo przebywał na byłym terytorium RP. Mając również na uwadze okresy zatrudnienia w przedsiębiorstwach [...] trudno, w ocenie organu, uznać aby E. B. był osobą jedynie pracującą sezonowo, a więc czasowo przebywającą w [...]. W aktach sprawy brak jest dokumentów świadczących, iż periodycznie powracał on na byłe terytorium RP.

Minister wskazał również, iż nie można wykluczyć, że nieruchomość w [...] miała być miejscem zamieszkania E. B. w przyszłości. Żaden jednak z dowodów przedstawionych w sprawie nie dowodzi, iż współwłaściciel nieruchomości ześrodkował tam swoje centrum życiowe i zawodowe. Zaś z okoliczności samego ewentualnego zamiaru urządzenia w przyszłości swojego ośrodka życiowego i zawodowego w miejscowości [...] nie sposób wywodzić, iż E. B. posiadał tam miejsce zamieszkania przed wybuchem II wojny światowej. Przedstawiony stan faktyczny w zakresie miejsca zamieszkania współwłaściciela nieruchomości pozostawionej potwierdził również sam wnioskodawca, który w toku przesłuchania z [...] października 2013 r. zeznał, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań i zatajanie prawdy, iż E. B. "przed wybuchem i w czasie wojny zamieszkiwał w [...]" - "cały czas tj. od lat 20-tych do chwili śmierci przebywał na terenie obecnej RP".

Organ dodał, iż rekompensata za mienie [...] jest świadczeniem realizowanym ze środków publicznych i choćby z tego powodu ustalenia dotyczące faktów uzasadniających wypłatę świadczenia muszą być oparte na rzetelnym i weryfikowalnym materiale dowodowym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył M. B. wnosząc o uchylenie tej decyzji i potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że przyczyną odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty jest to, że jego ojciec będący właścicielem nieruchomości w miejscowości [...], z powodu panującego tam bezrobocia, musiał pracować w kopalniach na [...]. Wskazał, iż w kwestii tej wypowiadał się już Trybunał Konstytucyjny, a wprowadzone rozwiązania godzą w interes obywateli, ich następców prawnych oraz konstytucyjną ochronę prawa własności. Powoływanie się przez Ministra na interes publiczny, który jest ważniejszy od interesu indywidualnego jest, w ocenie skarżącego, błędne w sytuacji gdy sprawa dotyczy zwrotu własności prywatnej. Faktem jest, iż stanowiąca własność jego ojca nieruchomość w wyniku działań wojennych i zmiany granic pozostała na terenie obecnej [...]. Miejsce zamieszkania ojca nie powinno mieć, w ocenie skarżącego, znaczenia przy prawnej ocenie jego roszczeń.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a.", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlega decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r. o odmowie potwierdzenia M. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].

Powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty było uznanie przez organ, że nie została spełniona przez współwłaściciela nieruchomości pozostawionej jedna z przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty, tj. wymóg posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a wskazanych art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 8 lipca 2005 r."

Sąd podzielił w całości stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarówno w zakresie ustalonego stanu faktycznego, jak również zastosowanych przepisów prawa.

Stosownie do brzmienia art. 2 pkt 1 ustawy, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego, lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić i posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 2).

Spełnienie wymogu miejsca zamieszkania powinno być zatem oceniane z uwzględnieniem wyżej wskazanych przedwojennych przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie słusznie uznały organy - biorąc pod uwagę obowiązujące przed wojną regulacje prawne dotyczące miejsca zamieszkania - że współwłaściciel mienia [...] nie miał miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, pomimo że znajdowała się tam nieruchomość będąca jego współwłasnością.

Z zebranych w sprawie dowodów bezspornie wynika, iż E. B. około 1920 r. wyjechał z byłego terytorium RP z miejscowości [...] i przeniósł się do [...]. Tam podjął naukę w szkole [...], a następnie od 1922 r. pracował w przedsiębiorstwach [...] na [...], tj. kopalni "[...]" w [...], kopalni "[...]" w [...] oraz [...] [...] w [...]. Z zaświadczenia Kierownika [...] "[...]" w [...] z [...] sierpnia 1951 r. wynika zaś, że E. B. pracował w tamtejszym zakładzie od [...] grudnia 1926 r. do [...] lipca 1951 r. w charakterze Kierownika [...] [...] Kopalni "[...]". Wobec powyższego, Sąd podzielił stanowisko organów, iż E. B. ześrodkował przed wojną swoje centrum interesów życiowych w [...].

Żaden z zebranych w sprawie dowodów nie potwierdza zaś aby po nabyciu w 1935 r. udziału w prawie własności nieruchomości w [...] poprzednik prawny skarżącego na terenie tej nieruchomości faktycznie zamieszkiwał w rozumieniu przedwojennych przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy, tj. organizował w [...] swój ośrodek życiowy i tam przeniósł swoją aktywność życiową i zawodową.

Okoliczność, iż współwłaściciel nieruchomości pozostawionej przed wojną zamieszkiwał w [...] potwierdził również sam skarżący zeznając, iż E. B. "przed wybuchem i w czasie wojny zamieszkiwał w [...]" - "cały czas tj. od lat 20-tych do chwili śmierci przebywał na terenie obecnej RP" (vide: protokół przesłuchania strony z [...] października 2013 r. – k. [...] akt administracyjnych).

Wobec powyższego, prawidłowa jest ocena organu, iż E. B. nie spełnił przesłanki z art. 2 pkt 1 ustawy, tj. wymogu posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przedwojennych przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy, a tym samym brak było podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r.

Sąd nie podzielił natomiast zawartej w skardze argumentacji, iż przyjęte w ustawie z 8 lipca 2005 r. rozwiązania dotyczące przesłanki miejsca zamieszkania godzą w interes obywateli, ich następców prawnych oraz konstytucyjną ochronę prawa własności. W orzecznictwie sądowym słusznie podnosi się, że rekompensata za mienie [...] stanowi swoiste świadczenie publicznoprawne o charakterze pomocowym. W wyroku z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/045, Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przyrzeczona umowami [...] kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów [...], przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP (wg stanu prawnego z [...] września 1939 r.) narodowości [...] i [...], którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem [...]. Kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo [...] nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publicznoprawnej pomocy majątkowej dla obywateli [...], którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa [...] w jego powojennych granicach. Przyznanie zatem rekompensaty za mienie [...] jako w istocie wyłącznie odszkodowania za utraconą własność zaprzeczałoby w tym przypadku jej roli jako swoistego świadczenia publicznoprawnego o charakterze pomocowym.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.