Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 września 2024 r., nr SKO Gd/4243/24 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.

D. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Gdańsku z 23 września 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Pruszcza Gdańskiego z 6 sierpnia 2024 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie skierowania do Domu Pomocy [...].

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 28 maja 2019 r., nr MOPS.SŚPS.4127.1.59.20219 Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Pruszczu Gdańskim skierował skarżącego do Domu Pomocy Społecznej "[..], gdzie - zgodnie z decyzją nr 30/2019 Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Nowym Dworze Gdańskim z dnia 29 maja 2019 r. – skarżący ma przebywać na stałe.

W dniu 4 czerwca 2024 r. skarżący wystąpił o przeniesienie go do domu pomocy społecznej położonego najbliżej poprzedniego miejsca zamieszkania, tj. G., z prośbą, aby był to Dom Pomocy Społecznej "[...] (w przypadku braku miejsca w innym DPS w G.). We wniosku podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, przewlekle somatycznie chorą, poruszającą się na wózku elektrycznym, wymagającą pomocy w czynnościach życia codziennego.

W dniu 31 lipca 2024 r., odpowiadając na zapytanie organu, wnioskodawca nie zgodził się na skierowanie go do Domu Pomocy Społecznej "[...] z okresem oczekiwania 5 lat lub więcej i ponowił prośbę o skierowanie do DPS "[...].

Decyzją z 6 sierpnia 2024 r. Burmistrz odmówił skierowania strony do DPS "[...] wskazując, że DPS, w którym obecnie skarżący przebywa jest placówką przeznaczoną dla osób somatycznie chorych, dostosowaną do jego potrzeb. Ponadto jest to placówka prowadzona na zlecenie Starosty Nowodworskiego, natomiast wskazany we wniosku DPS nie jest prowadzony na zlecenie wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starosty. Tymczasem, aby przenieść osobę z publicznego domu pomocy społecznej do prywatnego domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 65 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901), zwanej dalej "u.p.s.", spełniony powinien być warunek, iż brak jest miejsc w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym lub powiatowym. Powyższa okoliczność w niniejszej sprawie nie występuje.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący opisał swoje schorzenia i podkreślił, że w DPS "[...]" przebywa grupa mieszkańców z niepełnosprawnością zbliżoną do jego stanu zdrowia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podkreślono, że nie ma wątpliwości co do trudnej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy i związaną z tym koniecznością zapewnienia mu stałej opieki i pomocy w codziennych sprawach życiowych. Niemniej jednak z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że z uwagi na trudną sytuację zdrowotną, jak i stwierdzoną ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji przebywa on na stałe w DPS, który sam wybrał. Placówka ta zapewnia mu byt, rehabilitację, pomoc w sporządzaniu posiłków czy innych sprawach życia codziennego a także pomoc lekarską oraz jest dostosowana dla osób somatycznie chorych, jak wnioskodawca. W chwili obecnej wnioskodawca ma zagwarantowaną opiekę w wymiarze adekwatnym do jego stanu zdrowia i stopnia samodzielności, natomiast do DPS, który nie jest prowadzony na zlecenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty, można skierować osobę tylko w przypadku braku miejsc w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym lub powiatowym. Taka zaś sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi.

W skardze skarżący wyjaśnił, że zgodził się na skierowanie do DPS "[...]" wyłącznie ze względu na brak miejsc w DPS bliżej miejsca zamieszkania. Była to zgoda warunkowa do czasu aż nie znajdzie się miejsce w palcówce w jego rodzinnym powiecie lub w G. (czyli placówce miejskiej). W dniu podejmowania decyzji skarżący nie wiedział, czy placówka spełni jego oczekiwania. Strona natomiast nie chce przebywać S., ze względu na ograniczony dostęp do rodziny, dóbr kultury, infrastruktury miejskiej. Obecnie skarżący nie może zaspokajać w pełni swoich potrzeb innych, niż te, które zapewnia mu DPS, natomiast zgodnie z prawem człowiek wymagający całodobowej opieki w placówce nie może być pozbawiony możliwości zaspokajania potrzeb innych niż te, które zapewnia mu dom opieki.

Skarżący stwierdził, że przepisy u.p.s. gwarantują prawo do skierowania do placówki najbliżej miejsca zamieszkania, natomiast art. 65 ust. 2 u.p.s. umożliwia skierowanie do DPS, który nie jest prowadzony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty. Podkreślono, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie powołał się na czynnik ekonomiczny, który stoi w sprzeczności z jego wnioskiem, takie jak wyższe koszty pobytu w placówce opiekuńczej na terenie powiatu w stosunku do tych jakie gmina ponosi w związku z jego pobytem w S. Zarówno OPS jak i Kolegium nie mogą poprzestać na wyjaśnieniu, że DPS "[...]" jest dla skarżącego placówką odpowiednią, bowiem to, że domy są tego samego typu lub świadczą podobne usługi nie wyklucza zmian. W sprawie zatem nie oceniono w sposób prawidłowy tego, czy skarżący powinien zmienić placówkę na taką, która jest w pobliżu rodziny i miejsc, które są mu znane, pomijając jego odczucia wobec obecnej placówki i potrzeby.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2024 r., poz.1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest odmowa skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej w trybie zmiany placówki. Podstawą odmowy było ustalenie przez organy, że DPS, do którego chciałby przenieść się skarżący, nie jest prowadzony na zlecenie wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starosty, zaś w placówce o zasięgu gminnym lub powiatowym są wolne miejsca. Nie ma zatem przesłanek do tego, aby skierować stronę do prywatnego DPS. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe.

Na wstępie zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. W myśl ust. 2 tego przepisu osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Typy domów pomocy społecznej określa art. 56 u.p.s., wyróżniając, w zależności od tego, dla kogo są przeznaczone, domy pomoc społecznej dla: 1) osób w podeszłym wieku; 2) osób przewlekle somatycznie chorych; 3) osób przewlekle psychicznie chorych; 4) dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie; 5) dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie; 6) osób niepełnosprawnych fizycznie; 7) osób uzależnionych od alkoholu.

Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.). Decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. W przypadku regionalnych domów pomocy społecznej decyzję wydaje marszałek województwa, z zastrzeżeniem ust. 5 (art. 59 ust. 2 u.p.s.).

Nie ulega wątpliwości, że skarżący został skierowany do publicznego DPS na stałe, i że jest to placówka dostosowana do jego potrzeb zdrowotnych, tj. dostosowana dla osób przewlekle somatycznie chorych. Należy też zauważyć, że wniosek strony miał w istocie na celu uzyskanie miejsca w DPS, który nie jest prowadzony na zlecenie na zlecenie wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starosty, czyli nie ma charakteru publicznego, lecz prywatny, komercyjny.

Możliwość skierowania osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu do niepublicznego DPS została wprawdzie wprost przewidziana w art. 65 u.p.s., lecz w tym zakresie ustawodawca przewidział sztywne reguły. Mianowicie, skierowanie do prywatnego DPS dotyczy sytuacji, w których osobom wymagającym opieki nie można zapewnić miejsca w placówce publicznej. W myśl art. 65 ust. 2 u.p.s. skierowanie do domu pomocy społecznej prowadzonego przez podmiot niepubliczny może nastąpić dopiero wtedy, gdy nie ma miejsc w domach o zasięgu gminnym lub powiatowym, a więc placówkach publicznych prowadzonych przez samorząd lokalny. Chodzi tu o domy odpowiedniego typu zlokalizowane w obrębie gminy lub powiatu właściwych dla osoby kierowanej. Tak więc przed umieszczeniem w prywatnej placówce organ powinien zbadać możliwość umieszczenia danej osoby w odpowiednim dla niej typie placówki publicznej, która znajdowałaby się stosunkowo blisko miejsca zamieszkania i jednocześnie mogłaby przyjąć podopiecznego w czasie krótszym niż 3 miesiące. Jeśli takiej możliwości nie ma, należy podjąć kroki w kierunku zbadania możliwości zapewnienia pobytu w prywatnym domu pomocy społecznej. W takiej sytuacji nie obowiązuje kryterium związane z bliskością lokalizacji (tak I.Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 65, oraz powołany tam wyrok WSA w Gliwicach z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 1164/17).

Zauważyć też trzeba, że tak jak przepis art. 54 ust. 2 u.p.s. wprowadza zasadę obligatoryjnego kierowania do domu pomocy społecznej w przypadku zaistnienia przesłanek dotyczących stanu zdrowia i wieku danej osoby, która chce skorzystać z opieki w takiej placówce, to przepis art. 65 ust. 2 u.p.s. wprowadza wyjątek od tej zasady, przewidujący jedynie możliwość skierowania do domu pomocy społecznej prowadzonego przez podmioty niepubliczne, co wiąże się z wydaniem decyzji o charakterze uznaniowym. Stosowanie zaś uznania w granicach art. 65 ust. 2 u.p.s. musi przebiegać z uwzględnieniem interesu strony i interesu publicznego, co wynika z ogólnej zasady określonej w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą organ powinien załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak i z zasad udzielania pomocy społecznej, w tym określonej w art. 3 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którą rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także powinny uwzględniać możliwości pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 1164/17; NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2493/17).

W konsekwencji, w sytuacji gdy wniosek dotyczy skierowania (czy też jak w rozważanym wypadku – skierowania na skutek przeniesienia) do DPS, który nie jest prowadzony na zlecenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty, organ ma obowiązek ustalić przede wszystkim dostępność miejsc w DPS o zasięgu gminnym lub powiatowym. Rozpatrzenie takiego wniosku nie może również odbyć się w oderwaniu od treści art. 54 ust. 1 u.p.s., co oznacza obowiązek ustalenia, czy osoba wymaga całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, czy może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, czy osobie takiej można zapewnić niezbędną pomoc w formie usług opiekuńczych. Natomiast, mając na uwadze ogólny cel omawianej formy pomocy społecznej w orzecznictwie wskazuje się, że okoliczność braku miejsc w placówce w o zasięgu gminnym lub powiatowym powinna być rozważana w kontekście tego, czy udzielona pomoc jest wystarczająca do umożliwienia podopiecznemu życia w warunkach, które by zaspokajały jego godność (zob. m.in. wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2493/17).

W ocenie Sądu ww. okoliczności zostały w sprawie prawidłowo rozważone. Przede wszystkim ustalono, że typ placówki, w której został umieszczony skarżący i zakres usług przez nią świadczonych odpowiada jego indywidualnym potrzebom (art. 55 ust. 1 u.p.s.), także w zakresie wolności, intymności, godności i poczucia bezpieczeństwa oraz stopnia jego fizycznej i psychicznej sprawności (ust. 2). W takim właśnie rozumieniu organ kierujący winien rozważać "indywidualne potrzeby" w procesie wyboru placówki, natomiast potrzeby te nie mogą być rozszerzane na takie kwestie jak chęć przebywania w mieście lub na wsi, czy też dostęp do dóbr kultury, jak argumentował w swoim wniosku skarżący. Dalej ustalono, że w DPS o zasięgu gminnym lub powiatowym są wolne miejsca, zatem nie zachodzi przesłanka do skierowania strony do placówki prywatnej. Należy bowiem zauważyć, że skarżący przebywa już w DPS prowadzonym na zlecenie Starosty Nowodworskiego, a zatem ma zapewnione miejsce w publicznym DPS. Sytuacja ta nie wpisuje się więc w dyspozycję art. 65 ust. 2 u.p.s., jak prawidłowo oceniły organy.

Nie można też pomijać, że organy są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanej pomocy z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdysponowywać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i własnymi możliwościami finansowymi. (por. wyrok NSA

z 1 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1677/22; wyrok WSA w Gliwicach z 9 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1086/23; wyrok WSA w Szczecinie z 26 października 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 782/23; wyroki WSA w Łodzi z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 162/23; z 12 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 244/23).

Powyższe okoliczności w ocenie Sądu uzasadniały odmowne rozpatrzenie żądania strony wnioskującej o umieszczenie jej w konkretnym, wskazanym przez nią domu pomocy społecznej o charakterze prywatnym w sytuacji, gdy ma zapewnioną opiekę w publicznym domu pomocy społecznej, gwarantującym zapewnienie wszystkich niezbędnych potrzeb. W toku postępowania nie wykazano natomiast, że w DPS, w którym przebywa strona naruszana jest jej godność, intymność, poczucie bezpieczeństwa. Stanowiska tego nie zmienia okoliczność, że pracownik socjalny przeprowadzający ze skarżącym wywiad środowiskowy ustalił, iż w aktualnym miejscu pobytu nie nawiązał on głębszych relacji społecznych, co negatywnie wpływa na jego życie. Jest to bowiem kwestia osobniczych umiejętności adaptacyjnych i zmiana miejsca pobytu na placówkę prywatną nie gwarantuje, że w nowym miejscu skarżący od razu nawiąże relacje przyjacielskie. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby, że każdorazowo problemy adaptacyjne podopiecznego powinny skutkować ponownym skierowaniem do innego DPS. Powyższe nie mogło więc samo w sobie przemawiać za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, zaś skarżący nie przedstawił innych obiektywnych okoliczności wskazujących, że placówka, w której przebywa, nie wypełnia wobec niego swoich ustawowych zadań.

Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie zachodziły przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego o skierowanie go do innego, konkretnie wskazanego DPS o charakterze niepublicznym. Ustaleń tych organy dokonały po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, które nie narusza reguł art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organy dokonały też prawidłowej wykładni art. 65 ust. 2 u.p.s. i w konsekwencji wydały decyzje odpowiadające prawu i zwierające uzasadnienie spełniające wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Oceny tej nie zdołały natomiast podważyć zarzuty skargi.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.