Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o odmowie wydania dowodu osobistego oddala skargę.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra spraw wewnętrznych i administracji z [...] października 2021r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2021r. nr [...] którą stwierdzono nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2020r. nr [...] oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2020r. nr [...] w przedmiocie wydania dowodu osobistego małoletniej S.R. S.-D.

Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.

Prezydent [...], decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku K. S. z [...] marca 2020 r. o wydanie dowodu osobistego jej małoletniej córce – S. R. S.- D., orzekł o odmowie wydania dowodu osobistego.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, K. S. wniosła odwołanie do Wojewody [...] (dalej: Wojewoda), który po rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] czerwca 2020r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcia Prezydenta [...]. Od wskazanej wyżej ostatecznej decyzji Prokurator Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Regionalnej pismem z [...] kwietnia 2021r. wniósł sprzeciw zarzucając decyzji Wojewody rażące naruszenie prawa w postaci przepisów art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 ustawy o dowodach osobistych wz.. z art. 2 i art. 72 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP, polegające na odmowie wydania małoletniej S. R. S.-D. dowodu osobistego, pomimo posiadania obywatelstwa polskiego, oraz na jednoczesnym przyjęciu, że wniosek o wydanie dowodu osobistego został złożony z naruszeniem przepisów ustawy, podczas gdy, wobec treści zagranicznego aktu urodzenia małoletniej, nie było obiektywnie możliwe zawarcie w nim danych dotyczących rodziców w sposób odpowiadający literalnemu brzmieniu art. 28 pkt 4 i 5 ustawy o dowodach osobistych. To w ocenie Prokuratora nie zapewniło małoletniej należytej ochrony prawnej i było sprzeczne z zasadą prymatu dobra dziecka, a nadto było sprzeczne z zasadą proporcjonalności, gdyż dokonanie przez organ literalnej wykładni przepisu art. 28 pkt 4 ustawy o dowodach osobistych skutkowało niemożliwym do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa rozstrzygnięciem w postaci odmowy wydania obywatelowi tego państwa dokumentu tożsamości.

Po rozpatrzeniu wniesionego sprzeciwu Minister Spraw wewnętrznych i Administracji, decyzją z [...] sierpnia 2021r. nr [...], stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2020r. oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2020r. orzekającej o odmowie wydania małoletniej dowodu osobistego. Minister uznał, iż w sprawie zaistniała przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. bowiem wskazane wyżej decyzje rażąco naruszają prawo.

K. S. wniosła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie decyzji Ministra z [...] sierpnia 2021r. w zakresie obejmującym część jej uzasadnienia zawierającego wskazówki dotyczące ponownego rozpatrzenia sprawy) i wskazanie, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent [...] powinien w rejestrze PESEL wskazać jako imiona i nazwiska rodziców imiona i nazwiska obu matek z zagranicznego aktu urodzenia tj. K. i S.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister decyzją z [...] października 2021r. (nr wskazany na wstępie) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2021r. W uzasadnieniu organ wskazał powołując się na pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 21 listopada 2013r., sygn.. IV SA/Po 626/13, że w sytuacji wniesienia odwołania od uzasadnienia, obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie sprawy w całokształcie i jej ponowne rozpoznanie w całości bowiem istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Z tego też względu organ odwoławczy dokonał ponownego rozpoznania sprawy w wyniku czego uznał że rozstrzygniecie wydane w I instancji było prawidłowe. W ocenie organu nie ulega bowiem wątpliwości, że właściwa ochrona praw dziecka będącego obywatelem Polski powoduje, że powinno mieć ono możliwość otrzymania dowodu osobistego, który jest ważnym dokumentem z punktu widzenia korzystania z szeregu praw obywatelskich. Organ wskazał w tym zakresie że przepisy prawa nie zawierają wyłączeni w zakresie uprawnienia do otrzymania dowodu osobistego przez obywatela polskiego z uwagi na to, że w zagranicznym akcie stanu cywilnego zamiast ojca małoletniego wskazano, obok matki, inną kobietę jako "drugą matkę". Powołując się na uchwałę NSA z 2 grudnia 2019r. sygn. akt II OSK 1/19 wskazano że negatywne rozstrzygnięcie w zakresie transkrypcji nie może stanowić podstawy do negatywnego rozstrzygnięcia w zakresie wydania dowodu osobistego obywatelowi polskiemu. W ocenie Ministra Prezydenta [...] oraz [...], uznając, że brak możliwości uzupełnienia wniosku o wydanie dowodu osobistego danymi ojca stanowi, pomimo posiadania przez małoletnią S. R. S.-D. obywatelstwa polskiego, podstawę do odmowy wydania dowodu osobistego, naruszyli w sposób rażący prawo obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do posiadania dowodu osobistego umożliwiającego korzystanie w pełni z praw obywatelskich, jak również zasadę prymatu dobra dziecka wywodzoną z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP. Dlatego w przedmiotowej sprawie Minister uznał iż zobowiązany jest do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2020 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r.

Minister wskazał również na str. [...] zaskarżonego orzeczenia, że skutkiem wyeliminowania z obrotu prawnego ww. rozstrzygnięć jest konieczność rozpatrzenia przez organ gminy wniosku K. S. o wydanie dowodu osobistego dla małoletniej S. R. S.-D. Prezydent [...] powinien podjąć działania, które doprowadzą do wydania dowodu osobistego ww. małoletniej. Minister podziela bowiem pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. IV SA/Wa 1618/20, zgodnie z którym okoliczność braku danych ojca urodzenia nie stanowi przeszkody prawnej do nadania numeru PESEL oraz wydania dowodu osobistego, zaś dane ojca winny w takim przypadku pozostać niewypełnione. Organ wskazał przy tym iż jest świadom nieprawomocności ww. wyroku jednak w jego ocenie nie stanowi ona podstawy do kwestionowania trafności wywodu poczynionego przez sąd administracyjny. Organ wskazał również, że wpisanie w dowodzie osobistym jako imienia ojca danych kobiety stanowiłoby przekroczenie granic dopuszczalnej wykładni przepisów prawa.

W dalszej części uzasadnienia organ odniósł się do pozostałych zarzutów zawartych we wniosku uznając za niezasadny zarzut naruszenia:

- art. 3 ustawy z 28 listopada 2014r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 463, dalej jako: p.a.s.c.), bowiem zagraniczny akt stanu cywilnego, który nie został transkrybowany, choć istotnie ma moc dowodową w krajowych aktach stanu cywilnego, ale tylko w tej części, w jakiej nie pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego;

- art.12 ust. 1 o dowodach osobistych (Dz. U. z 2020r. poz. 332 – dalej: u.d.o. ) oraz art. 8 ust.3 ustawy o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397), art. 72 ust. 1 Konstytucji i art. 3 ust. 1 oraz art. 2 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, art. 8 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż w ocenie organu, który podzielił stanowiska WSA w Warszawie zawarte w wyroku z 20 listopada 2020r. (IV SA/Wa 1618/20), że domaganie się ujawnienia danych drugiej matki w rejestrze PESEL oraz w polskim dowodzie osobistym jako rodzica, zmierza w istocie do podważenia skutków prawnych uchwały NSA podjętej w sprawie II OPS 1/19. Wcześniejsza odmowa transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia z powodu sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego nie może prowadzić do ujawnienia takich danych w rejestrze PESEL i dowodzie osobistym. Tym samym nie można stwierdzić naruszenia wskazanych w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów prawa.

- art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, bowiem decyzja Ministra skutkuje wyeliminowniem z obrotu prawnego wydanych w postępowaniu zwyczajnym wadliwych decyzji Prezydenta [...] oraz Wojewody dotyczących odmowy wydania dowodu osobistego małoletniej.

Z ww. decyzją nie zgodziła się skarżąca wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę w której w całości zaskarżono decyzję Ministra z [...] października 2021r. i w której zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 3 p.a.s.c.) poprzez jego błędną wykładnię i zakwestionowanie rodzicielstwa S.V. D. w sytuacji, w której zagraniczny akt urodzenia S. R. S.-D. jest wyłącznym dowodem stwierdzonego w nim zdarzenia i jej pochodzenia od określonych rodziców, a jego niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym i żaden organ administracji ani sąd nie może kwestionować dokonanych tym aktem ustaleń w zakresie rodzicielstwa w postępowaniu, którego przedmiotem nie jest wzruszenie jego treści,

- art. 12 ust. 1 u.d.o. i art. 8 pkt 3 u.e.l. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że imiona rodziców, o których mowa w tych przepisach, to wyłącznie imiona dwóch osób różnej płci, bez względu na to, że podstawą wpisu do rejestru PESEL jest zagraniczny akt urodzenia, w którym jako rodziców wskazano dwie osoby tej samej płci, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że imiona rodziców, o których mowa w tym przepisie, to wyłącznie imiona dwóch osób różnej płci, bez względu na to, że podstawą wpisu do rejestru PESEL jest zagraniczny akt urodzenia ,w którym jako rodziców wskazano dwie osoby tej samej płci,

- art. 72 ust. 1 Konstytucji i art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie w postępowaniu dobra dziecka i bezpodstawne pozbawienie go prawa do dowodu osobistego zawierającego imiona obu jego matek, a tym samym do dokumentu poświadczającego jego tożsamość i więź z rodzicami,

- art. 2 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że w rejestrze PESEL oraz dowodzie osobistym dziecka możliwe jest pominięcie danych jednego z jego rodziców wyłącznie z tego powodu, że w jego akcie urodzenia jako rodzice wskazane są dwie osoby tej samej płci i tym samym naruszenie zakazu dyskryminacji dziecka ze względu na status prawny jego rodziców,

- art. 8 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez jego niezastosowane i uznanie, że w rejestrze PESEL oraz dowodzie osobistym dziecka możliwe jest pominięcie danych jednego z jego rodziców i tym samym naruszenie prawa do zachowania tożsamości dziecka, w tym stosunków rodzinnych,

- art. 8 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności

poprzez ich niezastosowanie i nieuznanie rodzicielstwa S. V. D. oraz nieudzielenie tworzonej przez S. R. S.-D, K. S. i S. V. D. rodzinie żadnej ochrony wyłącznie z tego powodu, że w akcie urodzenia jako rodzice wskazane są dwie osoby tej samej płci, a tym samym naruszenie prawa S. do poszanowania jej życia rodzinnego i zakazu dyskryminacji przez asocjację ze względu na orientację seksualną jej rodziców,

- art. 21 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i art. 7 Karty Praw Podstawowych poprzez ich niezastosowanie i ograniczenie małoletniej prawa do poszanowania jej życia rodzinnego oraz prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z każdą z jego matek poprzez uznanie, że w rejestrze PESEL oraz dowodzie osobistym dziecka możliwe jest pominięcie danych jednego z jego rodziców i utrudnienie mu tym samym korzystania z tej swobody ze względu na niespójność danych dotyczących jego tożsamości w Polsce i w Hiszpanii oraz innych krajach UE.

Podnosząc wskazane wyżej zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra z [...] sierpnia 2021r. "w części w zakresie obejmującym cześć jej uzasadnienia- wskazówki dotyczące ponownego rozpatrzenia sprawy, i wskazanie , że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent [...] powinien w rejestrze PESEL wskazać jako imiona i nazwiska rodziców imiona i nazwiska obu matek z zagranicznego aktu urodzenia, tj., K. S.i S. V. D., a w konsekwencji jako imiona rodziców w dowodzie osobistym wskazać imiona K. i S.". Wniesiono również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca szczegółowo umotywowała podniesione w skardze zarzuty podkreślając, że skarżąca zgadza się z oceną Ministra, że zarówno decyzja Wojewody jak i Prezydenta [...] są nieważne, gdyż wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca nie zgadza się jednak z uzasadnieniem decyzji w zakresie w jakim Minister określił wytyczne dla organu I instancji, tj. nakazał organowi pominięcie danych ojca. W ocenie skarżącej, jako imię i nazwisko ojca w rejestrze PESEL, a w konsekwencji – w dowodzie osobistym małoletniej – winno być wskazane imię i nazwisko drugiej matki, tj. S. V. D.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu.

Pismem z [...] marca 2022r. Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej w [...] (dalej: Prokurator) wraz ze zgłoszeniem udziału prokuratora do postępowania sądowoadministracyjnego wniósł o oddalenie skargi w całości wskazując, że wyrażony w decyzji Ministra pogląd prawny, że wcześniejsza transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia, z powodu sprzeczności z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, nie może prowadzić do ujawnienia w rejestrze PESEL oraz w dowodzie osobistym danych S. V. D., jako danych ojca małoletniej S. R. S.-D., jest prawidłowy i nie pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa polskiego oraz prawa międzynarodowego, w tym prawa Unii Europejskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (jt. Dz. U. z 2021r. poz. 137 ) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, iż decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2021r. (nr wskazany na wstępie) utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z [...] sierpnia 2021r. (nr wskazany na wstępie) nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Tym samym - w wyniku analizy akt sprawy i treści wyżej wymienionych decyzji – Sąd nie stwierdził, aby w sprawie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, szczególnie że przedmiotem zaskarżenia była decyzja utrzymująca w mocy rozstrzygniecie, którym stwierdzono nieważność decyzji odmawiających małoletniej S. R. S.-D. (dalej: małoletnia) wydania dowodu osobistego. Sąd nie stwierdził też innych naruszeń, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu.

Na wstępie zauważenia wymaga, iż poza sporem pozostaje, że decyzje Wojewody i Prezydenta [...], którymi odmówiono małoletniej wydania dowodu osobistego wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa i ten pogląd stron podziela również Sąd. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zgodnie z art. 5 u.d.o prawo do posiadania dowodu osobistego przysługuje każdemu obywatelowi Rzeczypospolitej Polskiej a obowiązek wydania tego dokumentu realizuje się po stronie władzy publicznej. A zatem w świetle powyższego nie można uznać by brak możliwości dokonania transkrypcji aktu urodzenia z uwagi na to że w akcie tym jako rodzice wpisane zostały osoby tej samej płci mogło stanowić podstawę do wydania decyzji o odmowie wydania dowodu osobistego małoletniej. Rozstrzygnięcie organu który poprzestał wyłącznie na literalnej wykładni art. 28 pkt 4 u.d.o., a tym samym przyjął szerokie rozumienie negatywnej przesłanki wydania dowodu osobistego, w sposób rażący narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności z uwagi na niemożliwą do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawnym odmowę wydania dowodu osobistego obywatelowi tego państwa.

W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja jest jednak nieprawidłowe, bowiem utrzymuje w mocy decyzję Ministra z [...] października 2021r., w której w uzasadnieniu organ zawarł pogląd z odwołaniem się do nieprawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 listopada 2020r. sygn. akt IV SA/Wa 1618/20, co do niemożności uzupełnienia w rejestrze PESEL i w treści dowodu osobistego danych ojca dziecka danymi kobiety – w niniejszej sprawie danymi S. V.D.

W ocenie Sądu przedstawione w tym zakresie w uzasadnieniu zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji pierwszoinstancyjnej, stanowisko organu jest jednak prawidłowe.

Sąd bowiem w całości podziela stanowisko i argumentację przedstawioną w piśmie Prokuratora z dnia 23 marca 2022r. i uznaje ją za własną. Zasadnie w piśmie tym zostało podniesione, że zarzuty skargi nie mogą być rozpoznane z pominięciem odwołania się do polskich konstytucyjnych i ustawowych uregulowań odnoszących się do instytucji małżeństwa oraz rodzicielstwa.

Zasada wyrażająca poddanie pod ochronę Państwa małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny, rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa jest zasadą rangi konstytucyjnej, wyrażoną w art. 18 Konstytucji RP. W odróżnieniu od pozostałych pojęć użytych w tym przepisie małżeństwo zostało skonkretyzowane przez ustrojodawcę. W trakcie uchwalania Konstytucji RP uważano je za pojęcie zastane, rozumiane jako związek mężczyzny i kobiety. Kształt art. 18 Konstytucji RP wynika m.in. z chęci wykluczenia w polskim systemie prawa rozszerzenia instytucji małżeństwa poprzez objęcie jej zakresem prawnego związku osób tej samej płci. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest niemożność uznania osoby płci żeńskiej, niebędącej z natury rzeczy ojcem biologicznym dziecka, za "ojca" lub nawet "rodzica" (wy rok NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. II OSK 1298/13, P. Tuleja (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz do art. 18. WKP 2019).

Konstytucyjne określenie małżeństwa nie wyklucza w polskim porządku prawnym możliwości instytucjonalizacji związków partnerskich. Związki te nie mogą jednak być rozumiane w ten sam sposób, co małżeństwo. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyrażono bowiem pogląd, zgodnie z którym brak możliwości rejestracji związków małżeńskich osób tej samej płci nie stanowi naruszenia EKPCz. zaś brak szerokiego konsensusu w tej sprawie pomiędzy stronami Konwencji powoduje, że państwa muszą, co do zasady, dysponować szerokim marginesem uznania w odniesieniu do decyzji o rejestracji, jako związków małżeńskich, takich małżeństw zawartych za granicą (wyrok ETPC z dnia 21 lipca 2015 r., Oliari i inni, połączone skargi nr 18766/11 i 36030/11).

Powyższe ma istotne znaczenie, gdyż K. S. oraz S. Y. D., na mocy przepisów obowiązujących w Irlandii od dnia [...] listopada 2015r. zawarły związek małżeński, zaś filiacja małoletniej S. R. S.-D. względem S. Y. D. wywodzona jest z tego zdarzenia prawnego, zaś - z oczywistych względów - nie ze stanu zgodnego z prawdą biologiczną. Instytucja małżeństwa osób tej samej płci jest tymczasem przez polski porządek prawny nierozpoznana, a nadto niezgodna z Konstytucją RP. Z kolei pojęcia ".macierzyństwa" i "rodzicielstwa" w polskim porządku konstytucyjnym są postrzegane w pewnym związku funkcjonalnym z instytucją małżeństwa - to jest w takim zakresie, że za rodziców dziecka uważać należy wyłącznie kobietę i mężczyznę.

Użyte w art. 18 Konstytucji RP pojęcia "macierzyństwa" oraz "rodzicielstwa" odnoszą się — we wskazanym powyżej zakresie - do instytucji małżeństwa i choć oczywiście nie są z nią integralnie związane i nie realizują się wyłącznie w niej, wykładnia powołanego przepisu pozwala na wyprowadzenie normy, zgodnie z którą, rodzicami dziecka mogą być wyłącznie kobieta i mężczyzna. "Macierzyństwo" oznacza szczególny stosunek matki i dziecka, wynikający m.in. z biologicznej specyfiki organizmu kobiety i przebiegu procesu ciąży (wyrok TK z 13 kwietnia 2011 r., SK 33/09). "Rodzicielstwo" oznacza związek pomiędzy dzieckiem i jego rodzicami, co należy rozumieć w taki sposób, że odnosi się zarówno do pozycji matki, jak i ojca (także gdy pomiędzy ojcem a matką nie istnieje węzeł małżeństwa - wyrok TK z 16 lipca 2007 r., SK 61/06). W tym zakresie pozycja obojga rodziców jest jednakowa, zgodnie z zasadą równouprawnienia mężczyzny i kobiety w stosunkach osobistych i majątkowych w rodzinie. Wyodrębnienie macierzyństwa nie oznacza jego uprzywilejowania wobec ojcostwa i w stosunkach prawnych w rodzinie [L. Garlicki (red.). M. Zubik (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz do art. 18. Wyd. Sejmowe 2016). Z powyższego wynika więc wyraźnie, że pojęcia rodzicielstwa znajduje rozwinięcie w pojęciach macierzyństwa i ojcostwa, które odnoszą się odpowiednio do kobiety i mężczyzny.

Z art. 18 Konstytucji RP, jak przyjął Trybunału Konstytucyjnego, można nadto wyprowadzić prawo do ochrony rodzicielstwa, które przysługuje nie tylko rodzicom pozostającym w małżeństwie, ale także rodzicom dzieci pozamałżeńskich. Warunkiem zapewnienia prawnej ochrony rodzicielstwa jest jednak ustalenie faktu rodzicielstwa, który zakłada pochodzenie dziecka od kobiety i mężczyzny. Prawna ochrona rodzicielstwa oznacza natomiast prawo rodziców do ustalenia więzów pokrewieństwa z dzieckiem, zgodnie ze stanem rzeczywistym (Wyrok TK z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. K 18/02).

Powołany art. 18 Konstytucji RP ma w polskim porządku prawnym istotne znaczenie w kontekście zasady prymatu dobra dziecka wyrażonej w przepisach art. 72 Konstytucji RP. Dobro dziecka stanowi konstytucyjną klauzulę generalną, której rekonstrukcja powinna się odbywać poprzez odwołanie do aksjologii konstytucyjnej i ogólnych założeń systemowych. Z tego punktu widzenia istotne znaczenie ma treść art. 18 Konstytucji RP, umiejscowionego wśród podstawowych zasad porządku konstytucyjnego, gwarantującego ochronę i opiekę Rzeczypospolitej małżeństwu, rodzinie, macierzyństwu i rodzicielstwu. Nakaz ochrony dobra dziecka stanowi podstawową, nadrzędną zasadę polskiego systemu prawa rodzinnego, której podporządkowane są wszelkie regulacje w sferze stosunków pomiędzy rodzicami i dziećmi, w tym też mechanizmy prawne dotyczące zagadnień filiacyjnych (Wyrok TK z dnia 28 kwietnia 2003 r., sygn. K 18/02).

Jak wynika z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, konstytucyjna zasada ochrony dobra dziecka, zgodnie z założeniami i aksjologią systemu, wyraża preferencję dla takiego ukształtowania mechanizmów filiacyjnych. które będą umożliwiały ustalanie relacji rodzinnych zgodnie z więzią biologiczną (rzeczywistym pochodzeniem dziecka). Preferencja ta będzie oczywiście mogła doznawać ograniczeń w tych wszystkich przypadkach, w których potrzeba ochrony dobra dziecka wymaga zachowania stabilnych relacji rodzinnych wcześniej ukształtowanych pomiędzy dzieckiem, a osobami mającymi przymiot rodziców prawnych. Eliminowanie z systemu prawnego możliwości ustalenia więzi rodzinnej zgodnie z rzeczywistością biologiczną musi jednak zawsze znajdować swoje uzasadnienie w wartościach konstytucyjnych, przy czym nie może być sprzeczne z innymi wartościami lub zasadami konstytucyjnymi. W kontekście realiów niniejszej sprawy, z powyższych rozważań wynika, że niemożność uznania, na gruncie polskiego porządku konstytucyjnego, za rodziców dziecka osób tej samej płci, w tym również niemożność uznania za ojca dziecka kobiety, pozostaje w zgodzie z preferencją ustalenia prawnej relacji rodzinnej zgodnie z więzią biologiczną. Odstąpienie od tej konstytucyjnie ukształtowanej preferencji jest niemożliwe w sytuacji, gdy byłoby to sprzeczne chociażby z konstytucyjnym znaczeniem pojęć małżeństwa, macierzyństwa oraz rodzicielstwa.

Odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu obrazy art. 3 p.a.s.c. uznać należy, że nie jest on usprawiedliwiony. Należę podzielić stanowisko, zgodnie z którym zagraniczny akt stanu cywilnego, który nie został transkrybowany, ma co do zasady moc dowodową zrównaną z krajowym aktem stanu cywilnego, ale tylko w tej części, w jakiej nie pozostaje w sprzeczności z podstawowymi zasadami polskiego porządku prawnego (por. P. Mostowik, w : Prawo pry watne międzynarodowe. Komentarz, pod red. J. Poczobuta. Warszawa 2017, teza 3 do art. 55; wyrok NSA z 17 grudnia 2014 r., II OSK 1298/13 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. IV SA/Wa 1618/20 - nieprawomocny).

Wbrew stanowisku skarżącej, co słusznie zauważa Prokurator, powołany wyrok NSA z dnia 10 września 2020 r., sygn. II OSK 3362/17, nie zawiera tezy mogącej wspierać argumentację, wedle której moc dowodowa aktów stanu cywilnego nie może być poddana ocenie zakresowej przez pryzmat podstawowych zasad polskiego porządku prawnego. W przedmiotowej sprawie Sąd nie analizował w ogóle kwestii sposobu i zakresu umieszczenia w treści dowodu osobistego i w rejestrze PESEL danych (imion) rodziców zamieszczonych w akcie stanu cywilnego, który nie został transkrybowany. Użyte przez Sąd sformułowanie, zgodnie z którym klauzula porządku publicznego (art. 107 pkt 3 p.a.s.c. oraz art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe) znajduje zastosowanie jedynie odnośnie do skutków prawnych, nie zaś do faktów wynikających z zagranicznych dokumentów urzędowych, takich jak urodzenie, odnosiło się do faktu w postaci nabycia z mocy prawa obywatelstwa polskiego przez dziecko, a nie do faktu jego pochodzenia od dwóch osób tej samej płci i uznania w polskim porządku prawnych rodzicielstwa obojga tych osób. Powyższe nie budzi wątpliwości w świetle argumentacji Sądu odwołującej się do uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2019 r.. sygn. akt II OPS 1/19. W uchwale tej natomiast wyraźnie wskazano, że prawo polskie nie zna instytucji "rodziców' jednopłciowych" i nie przyznaje związkom partnerskim praw rodzicielskich.

Sąd zgadza się przy tym ze skarżącą, że organ administracji publicznej w sprawie dotyczącej wydania dowodu osobistego nie jest uprawniony do przeprowadzenia własnych ustaleń dotyczących pochodzenia dziecka od określonych rodziców, z pominięciem danych zawartych w akcie stanu cywilnego. Rzecz w tym jednak, że ani organy orzekające w sprawie wydania dowodu osobistego, a tym bardziej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji orzekający w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie wydania dowodu osobistego, nie czynił ustaleń w zakresie pochodzenia dziecka od określonych rodziców, a tym samym nie zakwestionowano rodzicielstwa S. V. D. - statuowanego zagranicznym aktem stanu cywilnego, na gruncie obcego porządku prawnego. Wyrażony przez Ministra pogląd prawny co do niemożności uzupełnienia w rejestrze PESEL i w treści dowodu osobistego danych ojca dziecka danymi kobiety jest natomiast konieczną konsekwencją tego, że w polskim porządku prawnym rodzicami dziecka mogą być tylko kobieta i mężczyzna. Przy braku jakiegokolwiek sporu co do macierzyństwa K. S., niedopuszczalne było równoczesne przyjęcie ojcostwa S. V. D. - przy braku jakiegokolwiek sporu co do tego, że jest kobietą.

Wbrew stanowisku skarżącej, pogląd prawny organu, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie jest sprzeczny z art. 12 ust. 1 u.d.o. i art. 8 pkt 3 u.e.l. Z brzmienia art. 12 ust. 1 pkt d u.d.o. wynika wyłącznie, że warstwa graficzna dowodu osobistego zawiera dane dotyczące osoby w postaci imion rodziców, zaś z brzmienia art. 8 pkt 3 u.e.l. wynika, że w rejestrze PESEL gromadzone są dane dotyczące imion i nazwisk rodowych rodziców. Użyty zatem w przywołanym przepisie termin "rodzice" nie może być wykładany w oderwaniu od aksjologii konstytucyjnej odzwierciedlonej w przepisach aktów niższej rangi.

Podkreślić zatem należy, że rodzicami dziecka w prawie polskim mogą być tylko matka i ojciec. Polskie ustawodawstwo nie zna innej kategorii rodzica. Przepisy p.a.s.c. jako ojca zawsze wskazują mężczyznę (m.in.: art. 19 ust. 2 pkt 1, art. 63 ust. 2 pkt 6, art. 64 ust. 1 p.a.s.c.). Kodeks rodzinny i opiekuńczy w postępowaniach dotyczących rejestracji zdarzeń z zakresu stanu cywilnego, a także transkrypcji aktów stanu cywilnego, stosowany jest uzupełniająco w kwestiach nieuregulowanych w p.a.s.c. (np. art. 61 § 1 i 2 p.a.s.c.). Przepisy dotyczące ojcostwa (Kodeks rodzinny i opiekuńczy - k.r.o.), niezależnie od sposobu jego ustalenia, za każdym razem jako ojca dziecka wskazują mężczyznę (np. art. 85 § 1 i 2 k.r.o.). Matką dziecka jest natomiast, zgodnie z art. 619 k.r.o., kobieta, która je urodziła. Zauważyć również należy, że wspólnie przysposobić dziecko, mogą wyłącznie małżonkowie (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 2 grudnia 2019 r., sygn. II OPS 1/19).

Sad zgadza się ze skarżącą, że o tym kto jest rodzicem albo kto wykonuje władzę rodzicielską, nie decyduje wpis do rejestru PESEL, ani treść graficzna dowodu osobistego. Wpis do rejestru PESEL, jak zasadnie zauważa skarżąca, nie ma żadnych skutków prawnych. Oznacza to więc, że brak zamieszczenia w rejestrze PESEL, podobnie jak w warstwie graficznej dowodu osobistego, danych kobiety w rubryce przeznaczonej dla oznaczenia danych ojca dziecka, również nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a tym samym nie może stanowić naruszenia prawa. Umieszczenie danych małoletniej w rejestrze PESEL podobnie jak wydanie jej dowodu osobistego, stanowi gwarancję realnego korzystania przez wymienioną z praw wiążących się z obywatelstwem polskim. A zatem brak umieszczenia w rejestrze PESEL danych dotyczących S. Y. D. oraz jej imienia, obok imienia K. S., w warstwie graficznej dowodu osobistego, nie ma wpływu na korzystanie z praw wiążących się z posiadaniem polskiego dowodu osobistego.

Z powyższego wynika, że w realiach statuowanych treścią zagranicznego aktu urodzenia małoletniej, rubryka przeznaczona do ujawnienia danych ojca małoletniej, jak słusznie przyjęły organy, powinna zostać niewypełniona. W ten sposób, z jednej strony, chronione są prawa małoletniej do otrzymania numeru PESEL oraz polskiego dokumentu tożsamości, a z drugiej strony, nie dochodzi do naruszania podstawowych zasad polskiego porządku prawnego. W ramach tych zasad przyjmuje się, że rodzicielstwo obejmuje macierzyństwo i ojcostwo, a nie dwa macierzyństwa lub dwa ojcostwa (analogiczny pogląd wyrażony w nieprawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. IV SA/Wa 1618/20 oraz powołane tam orzecznictwo i piśmiennictwo).

Nie doszło również w niniejszej sprawie do naruszenia art. 72 ust. 1 Konstytucji RP ani przepisów art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, art. 2 ust. 1 u art. 8 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka oraz art. 8 w zw. z art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a brak ujawnienia w rejestrze PESEL i graficznej warstwie dowodu osobistego danych obojga rodziców tej samej płci nie stanowi jakiejkolwiek dyskryminacji.

Skarżąca pomija bowiem, że kwestionuje decyzję Ministra (w zasadzie wyłącznie w zakresie części uzasadnienia), którą stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta [...] oraz [...] odmawiających małoletniej wydania dowodu osobistego, zaś organ ten podzielił stanowisko, zgodnie z którym, pomimo braku transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia z uwagi na klauzulę porządku publicznego (art. 107 pkt 3 p.a.s.c.), niedopuszczalne jest pozbawienie małoletniej - obywatelki polskiej dowodu osobistego.

Zauważenia wymaga przy tym, że z żadnego przepisu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także z żadnego orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. nie wynika obowiązek państwa strony tej Konwencji do uznawania — w aspekcie praw stanu cywilnego -rodzicielstwa, obok matki biologicznej, innej kobiety. W orzecznictwie Trybunału wyrażono natomiast pogląd, zgodnie z którym brak możliwości rejestracji związków małżeńskich osób tej samej płci nie stanowi naruszenia EKPCz, zaś brak szerokiego konsensusu w tej sprawie pomiędzy stronami Konwencji powoduje, że państwa muszą co do zasady dysponować szerokim marginesem uznania w odniesieniu do decyzji o rejestracji, jako związków małżeńskich, takich małżeństw zawartych za granicą (wyrok ETPC z dnia 21 lipca 2015 r., Oliari i inni, połączone skargi nr [...] i [...]). Nadto wykładnia przepisów EKPCz, jako aktu niższego rzędu wobec Konstytucji RP (art. 8 ust. 1 tego aktu prawnego), winna być prowadzona z uwzględnieniem postanowień ustawy zasadniczej. Wykluczone jest zatem w polskim porządku prawnym uznanie - w aspekcie praw stanu cywilnego - rodzicielstwa osób tej samej płci, (v. cyt. Wyżej wyrok WSA w Warszawie z 20 listopada 2020 r., sygn. IV SA/Wa 1618/20).

Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze, nieuwzględnienie w rejestrze PESEL, a w konsekwencji - w dowodzie osobistym obywatela polskiego danych dotyczących dwóch kobiet, które w nietranskrybowanym do polskich ksiąg stanu cywilnego zagranicznym akcie urodzenia widnieją jako rodzice, nie wchodzi w zakres zastosowania prawa unijnego, a konkluzja przeciwna nie wynika bynajmniej ze wskazanego wyroku TSUE z dnia 14 grudnia 2021 r. w sprawie C-490/20, ani z opinii Rzecznik Generalnej J. K. przedstawionej w dniu 15 kwietnia 2021 r. w sprawie C-490/20, na co wskazuje uważna analiza przywołanych orzeczenia i opinii.

W powołanym wyroku z dnia 14 grudnia 2021 r. w sprawie C-490/20, TSUE orzekł, że art. 4 ust. 2 TUE, art. 20 i 21 TFUE oraz art. 7, 24 i 25 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w związku z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, zmieniającej rozporządzenie (EWG) nr 1612/68 i uchylającej dyrektywy 64/221/EWG należy interpretować w ten sposób, że jeśli chodzi o małoletnie dziecko, będące obywatelem Unii, którego akt urodzenia wydany przez właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego wskazuje jako jego rodziców dwie osoby tej samej płci, państwo członkowskie, którego to dziecko jest obywatelem, jest zobowiązane z jednej strony do wydania mu dowodu tożsamości lub paszportu bez konieczności uprzedniego sporządzenia aktu urodzenia przez organy krajowe, a także, z drugiej strony, do uznania, podobnie jak każde inne państwo członkowskie, dokumentu pochodzącego od przyjmującego państwa członkowskiego umożliwiającego wspominanemu dziecku korzystanie, wraz z każdą z dwóch osób, z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.

Z powyższego wynika, że w sytuacji faktycznej i prawnej, na kanwie której orzekał TSUE, jak również w sytuacji faktycznej i prawnej zaistniałej w niniejszej sprawie, państwo członkowskie Unii Europejskiej, którego małoletnia jest obywatelką, zobowiązane jest do zapewnienia realizacji prawa do swobodnego przemieszczania się wraz z każdą z osób, które uzyskały prawa rodzicielskie na gruncie porządku prawnego innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Nie oznacza to jednak, że z norm prawa unijnego wynika dla państwa członkowskiego obowiązek zamieszczenia w rejestrze PESEL oraz w dokumencie tożsamości, we właściwych rubrykach lub polach, danych dwóch kobiet występujących w charakterze rodziców małoletniej.

Trybunał wyraźnie bowiem wskazał, że zakresem prawa Unii, w realiach analogicznych do sprawy będącej przedmiotem skargi, objęte jest wyłącznie zapewnienie obywatelowi Unii realizacji prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich (art. 21 ust. 1 TFUE) z każdą z dwóch osób tej samej płci, których status jako rodzica został ustalony przez przyjmujące państwo członkowskie tych osób podczas pobytu zgodnego z dyrektywą 2004/38. Istotne jest jednak to, że Trybunał nie przesądził, że realizacja tego prawa winna nastąpić poprzez ujawnienie danych wymienionych osób w dowodzie osobistym, bądź innym dokumencie tożsamości obywatela Unii (podobnie jak i we właściwym rejestrze krajowym - w odniesieniu do Rzeczypospolitej Polskiej w rejestrze PESEL).

Z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2004/38 wynika obowiązek państwa członkowskiego do wydania obywatelowi dowodu tożsamości lub paszportu, niezależnie od sporządzenia aktu urodzenia (teza nr 45 wyroku TSUE z dnia 14 grudnia 2021 r. w sprawie C-490/20). Jak jednak zwrócił uwagę Trybunał, taki dokument, pojedynczo lub w powiązaniu z innymi dokumentami, w danym przypadku z dokumentem wydanym przez przyjmujące państwo członkowskie danego dziecka, winien umożliwić realizację prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu (teza nr 46 wyroku TSUE z dnia 14 grudnia 2021 r. w sprawie C-490/20).

Z powyższego wynika zatem, że Rzeczpospolita Polska nie jest obowiązana do wydania małoletniej dowodu osobistego, w którego treści graficznej ujawnione zostaną dane K. S. oraz S. V. D. jako rodziców dziecka, lecz do zapewnienia aby polski dokument tożsamości - także w powiązaniu z innymi dokumentami - gwarantował korzystanie z przysługującego małoletniej prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państwa członkowskiego. Inny niż dokument tożsamości, dodatkowy dokument, zgodnie ze stanowiskiem Trybunału, może być wydany przez państwo przyjmujące danego dziecka, które jest najlepiej do tego predestynowane. Powyższe znajduje wyraźne potwierdzenie w tezie nr 50 wyroku Trybunału z dnia 14 grudnia 2021 r. (C-490/20), gdzie wskazano, że w celu umożliwienia w skuteczny sposób dziecku korzystania z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z każdym rodzicem, konieczne jest aby osoby wskazane w akcie stanu cywilnego jako rodzice mogły posiadać dokument, który wskazuje je jako osoby uprawnione do podróżowania z tym dzieckiem. W takim przypadku organy przyjmującego państwa członkowskiego są najlepiej umiejscowione do sporządzenia takiego dokumentu, którym może być akt urodzenia, zaś inne państwa członkowskie są zobowiązane uznać ten dokument.

Podobne stanowisko wynika również z opinii Rzecznik Generalnej J. K. przedstawionej w sprawie C-490/20. W opinii tej zaznaczono bowiem, że prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu w państwie członkowskim musi być realizowane, jednak może się to odbywać na podstawie dokumentu tożsamości lub na podstawie dokumentu tożsamości w powiązaniu z innymi dokumentami podróży (por. teza nr 146 oraz 155 opinii).

W kwestionowanym przez skarżącą uzasadnieniu decyzji Ministra przesądził, że małoletnia S. R. S.-D. jako obywatelka polska, winna uzyskać polski dowód osobisty, który zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1-2 u.d.o., jest dokumentem stwierdzającym tożsamość i obywatelstwo polskie osoby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych państw członkowskich Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do Unii Europejskiej oraz państw niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, których obywatele mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi oraz na podstawie jednostronnych decyzji innych państw uznających ten dokument za wystarczający do przekraczania ich granic, a nadto dokumentem uprawniającym do przekraczania granicy. Stanowisko to uwzględnia zatem konieczność zapewnienia małoletniej realizacji traktatowego prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej (art. 21 ust. 1 TFUE). Brak zamieszczenia w rejestrze PESEL oraz w warstwie graficznej dowodu osobistego małoletniej danych kobiety, jako jej ojca, w żaden sposób nie ogranicza wymienionej swobody traktatowej. Może i powinna ona zostać zrealizowana przez Rzeczpospolitą Polską poprzez uznanie dokumentu podróży, który wskazuje K. S. i S. V. D. jako osoby uprawnione do podróżowania z dzieckiem, przy czym to organy państwa przyjmującego są, zgodnie ze stanowiskiem Trybunału, najlepiej umiejscowione do sporządzenia takiego dokumentu, którym może być akt urodzenia. W tym kontekście zauważenia wymaga, że jak wynika z akt sprawy Rzeczpospolita Polska, pomimo braku transkrypcji zagranicznego aktu urodzenia małoletniej, uznaje ten dokument i jego moc dowodową, co wynika z brzmienia art. 1138 k.p.c. oraz z powołanej w skardze uchwały SN z dnia 20 listopada 2012 r., sygn. III CZP 58/12.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia