Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Maria Wesołowska (sprawozdawca) Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Nowotka po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1846/22 w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz A. C. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r. III SA/Kr 1846/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A.C. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (Kolegium) z [...] października 2022 r., sygn. akt [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok wydany został w następującym, przyjętym przez Sąd Wojewódzki, stanie faktycznym i prawnym sprawy :

Wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. Skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Decyzją z dnia 31 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy [...] (Wójt) orzekł o odmowie przyznania Skarżącej prawa do oświadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że matka Skarżącej jest osobą schorowaną, porusza się na wózku inwalidzkim i z uwagi na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności opiekuńcze, pielęgnacyjne i higieniczne wobec matki, a w szczególności utrzymywanie codziennej higieny osobistej, pomoc w przemieszczaniu się, podawanie leków, gotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie robienie zakupów, ustalenie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych.

Organ wskazał, że matka Skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 15 marca 2016 r.), jednak niepełnosprawność nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej : "ustawa o świadczeniach rodzinnych"). W związku z powyższym nie istniała możliwość przyznania wnioskowego świadczenia.

Po rozpoznaniu odwołania Skarżącej Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium wyjaśniło, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Z powyższego wynika więc, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia.

W konsekwencji, zdaniem Kolegium nie można odmówić Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.

Kolegium wyjaśniło, że wobec treści orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności Krakowie z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] spełniona została przesłanka niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Niemniej jednak Kolegium nie przyznało prawa do wnioskowanego świadczenia, gdyż nie został wykazany związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa wart. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica.

Kolegium zwróciło uwagę, że z oświadczenia Skarżącej z dnia [...] sierpnia 2022 r. wynika, że w 2006 r. zamknęła ona działalność, którą prowadziła 2 lata; w tym roku podjęła studia i opiekowała się chorym ojcem, który wymagał stałej pomocy. W 2013 r. matka Skarżącej doznała udaru mózgu i od tej pory opiekuje się matką i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia.

W ocenie Kolegium, skoro Skarżąca pracowała po raz ostatni w 2006 r., nie można stwierdzić, że istnieje związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Kolejną okolicznością przemawiającą za utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji był w ocenie Kolegium wskazany przez Skarżącą w oświadczeniu z [...] sierpnia 2022 r., jak również w złożonym odwołaniu, zakres opieki. Organ podniósł, że niektóre z czynności związane są z opieką nad niepełnosprawną matką, jak np. higiena, prowadzenie do toalety, czy smarowanie kremami przeciw odparzeniom, niemniej jednak wiele ze wskazanych czynności stanowi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zwłaszcza, że Skarżąca mieszka z matką.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że takie czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności, wymagające całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (tak m. in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 24 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 326/21).

Kolegium nie zakwestionowało faktu sprawowania opieki nad matką przez Skarżąca, niemniej jednak podało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wypłacane za sprawowanie opieki, gdyż obowiązek opieki wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. W związku z powyższym utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:

- art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez sprzeczność ustaleń Organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności:

a. błędnym uznaniu, że nie istnieje związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia/niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką;

b. błędnym ustaleniu przez organ, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie wykracza ponad obowiązek opieki dziecka względem rodzica wynikający z prawnego i moralnego obowiązku,

- podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, m.in. przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dowodzą, że matka Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki, przez co istnieje związek miedzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżąca, a opieką nad niepełnosprawną matką.

Mając na uwadze powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podzielił stanowisko Kolegium, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Sąd – odmiennie niż Kolegium – uznał, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy przyjąć należało, że mimo iż 2006 r. był ostatnim rokiem aktywności zawodowej Skarżącej, to jednak Skarżąca nie podejmowała dalszej pracy w związku z okolicznością pogorszenia stanu zdrowia matki. Regulacje prawne nie przewidują w tym względzie terminu złożenia wniosku o przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia. Nie musi być więc złożony w tym roku, w którym zrezygnowano z pracy klub innego rodzaju zatrudnienia, ważny jest jedynie związek rezygnacji z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia, czy tez niepodejmowanie pracy i innego rodzaju zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Sąd Wojewódzki uznał jednak, że trafnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniosło Kolegium, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i opieki oraz rezygnacja, czy też niepodejmowanie z tego powodu zatrudnienia. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawnym członkiem rodziny, przy czym zakres i charakter sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że wyklucza on podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca.

Sąd wyjaśnił, że skoro Skarżąca w toku trwającego postępowania administracyjnego podnosiła, że czynności opiekuńcze przy matce, która jest osobą schorowaną, poruszającą się na wózku inwalidzkim, obejmują czynności pielęgnacyjne i higieniczne, pomoc w przemieszczaniu się, podawanie leków, gotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie robienie zakupów, ustalenie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacer, do kościoła, zamawianie księdza, okrywanie kocem, czytanie wiadomości, książek, rozmowę o bieżących sprawach, rozbieranie, układanie do snu, to za przekonywującą należało uznać argumentację Kolegium, iż czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podawanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czy inne wskazane, są tymi, które można zaliczyć do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego. Rację miało w ocenie Sądu Kolegium, że są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby objętej opieką, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11). W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wykonanie większości z tych czynności, nawet gdy są one niezbędne, może być tak zaplanowane, że ich realizacja może nastąpić w określonych godzinach rano i wieczorem, a pomiędzy tymi okresami jest możliwe wygospodarowanie czasu na inne niż z nimi związane cele, gdyż stan zdrowia matki Skarżącej, a co za tym idzie możliwość jej funkcjonowania w życiu codziennym to umożliwia. Z pewnością matka Skarżącej wymaga pomocy, ale pomoc jej w niektórych czynnościach związanych z codzienną egzystencją, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd wyjaśnił, że zdaje sobie sprawę i rozumie trudności związane z przemieszczaniem się matki Skarżącej, jednak ani jej stan zdrowia, w konsekwencji i możliwość samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, ani czynności opiekuńcze z tym związane, nie są one aż tak absorbujące czasowo, że wykluczają jakakolwiek pracę zawodową. Stąd zgodzić się należało z oceną Kolegium, że taki zakres i charakter czynności opiekuńczych nie mógł być uznany za wymagający całodobowej dyspozycyjności Skarżącej. Nie mogą przesądzić o innej ocenie tych czynności incydentalne przypadki upadku i urazów doznanych przez matkę, które to okoliczności podniesione zostały w skardze, gdyż takowe mogą się wydarzyć zawsze. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna.

Skoro w niniejszym przypadku czynności opiekuńcze z uwagi na stan zdrowia matki Skarżącej i możliwość jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym nie są aż tak absorbujące czasowo skarżącą, że wykluczają jakakolwiek pracę nawet tą w niepełnym wymiarze czasu pracy, to nie można w tym zakresie postawić Kolegium skutecznie zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.).

Prawidłowa była zatem ocena Kolegium zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, jak i współdziałania wszystkich dzieci niepełnosprawnej matki Skarżącej w sprawowaniu opieki nad nią w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego, pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Skarżąca zaskarżyła wyrok Sądu Wojewódzkiego skargą kasacyjną w całości zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 p.ps.a., naruszenie przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżona decyzja naruszała art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) poprzez dokonanie oceny zebranych w sprawie dowodów:

a. w sposób niewszechstronny albowiem z pominięciem dowodu z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Organ l instancji, w którym to Organ - po bezpośrednim zapoznaniu się ze stanem zdrowia matki Skarżącej - ustalił, że wymaga ona całodobowej opieki, oraz dowodu z decyzji o stopniu niepełnosprawności, mocą której stwierdzono, że matka Skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji - co w konsekwencji wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą w jakimkolwiek wymierzę czasu pracy albowiem musi ona zapewnić matce całodobową opiekę. Uwzględnienie powyższych dowodów doprowadziłoby do innej oceny pozostałego materiału dowodowego, w szczególności oświadczenia Skarżącej o zakresie sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką.

b. w sposób sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego albowiem z pominięciem podeszłego wieku matki Skarżącej.

- w sposób mogący mieć istoty wpływ na wynik sprawy, co powinno skutkować jej □chyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Wskazując na przytoczone wyżej podstawy, na zasadzie art. 188 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2023 w całości i uwzględnienie skargi na decyzję Kolegium poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2022 r.

Ewentualnie, z ostrożności procesowej, na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał zaskarżone orzeczenie, a gdyby sąd ten nie mógł rozpoznać jej w innym składzie - innemu sądowi.

Na zasadzie art. 176 § 2 p,p.s.a. Skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Na zasadzie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o zasądzenie od Organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych za obie instancje.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Skarżąca zarzuciła Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie przepisów postępowania z uwagi na zaaprobowanie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ drugiej instancji z naruszeniem art. 80 k.p.a. to jest z pominięciem sporządzonego w sprawie wywiadu środowiskowego.

Sąd kasacyjny przypomina zatem, że stosownie do sporządzonego w toku postępowania przed organem pierwszej instancji wywiadu środowiskowego Skarżąca pełni całkowitą i całodobową opiekę nad matką. Skarżąca wykonuje wszystkie czynności takie jak pobudka, higiena osobista, prowadzenie do toalety, przygotowanie ubrań, ubieranie, smarowanie maściami przeciwbólowymi, przygotowanie do ćwiczeń, rehabilitacja, mierzenie ciśnienia, podawanie leków. Z wywiadu wynika również, że matka Skarżącej wymaga całodobowej opieki. W wywiadzie wskazano, że matka Skarżącej ze względu na niepełnosprawność i stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, ma niedowład lewej części ciała i porusza się na wózki inwalidzkim, cierpi na nadciśnienie i choroby serca.

Sąd kasacyjny przypomina, że wywiad środowiskowy jest szczególnie doniosłym i obligatoryjnym dowodem, stanowi on element postępowania wyjaśniającego, poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie świadczeń opiekuńczych. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie w kontekście przesłanek warunkujących ich przyznanie. Przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania strony umożliwia pracownikowi socjalnemu uwzględnienie indywidualnych cech, sytuacji osobistej i rodzinnej wnioskodawcy i członków jego rodziny, które mogą mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. W ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy oraz oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę do przyznania wnioskowanej pomocy (por. stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 lutego 2026 r. I OSK 209/25).

Z uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego nie wynika z jakich przyczyn uznał on za prawidłowe stanowisko Kolegium, że pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podawanie leków, przygotowanie posiłków i ich podawanie osobie niepełnosprawnej ruchowo, z niedowładem jednej strony ciała, poruszającej się na wózku inwalidzki są tymi, które można zaliczyć do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego i które przy odpowiedniej organizacji dnia można wykona w czasie wolnym od pracy, to jest przed udaniem się do niej lub po powrocie z niej. Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że czynności takich jak pomoc w utrzymaniu higieny osobistej osoby z niedowładem ciała i poruszającej się na wózku inwalidzkim nie można uznać za czynności szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego. Trudno również uznać za zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego stanowisko, w świetle którego pomoc taka może być zrealizowania poza godzinami ewentualnego zatrudnienia.

Sąd kasacyjny zauważa, że prawdą jest, że czynności takie jak przygotowywanie i podawanie posiłków, robienie zakupów, podawanie leków, pranie, sprzątanie, realizacja recept, umawianie wizyt lekarskich są czynnościami dnia codziennego. Zasadniczo nie są one na tle absorbujące, żeby osoba je wykonująca w ramach pomocy osobie niepełnosprawnej nie mogła podjąć zatrudnienia. Są to bowiem zwykłe czynności dnia codziennego wykonywane przez każdego. Kwestia jednak niepełnosprawności wymaga, aby czynności te oceniać w odniesieniu do konkretnego przypadku, gdyż są to w istocie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania osób wymagających opieki. Składają się one wraz z czynnościami stricte opiekuńczymi na całokształt prawidłowo sprawowanej opieki. Inaczej mówiąc, samo wykonywanie prostych i ogólnych czynności jeszcze nie przesądza o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ale wykonywanie tych czynności z innymi czynnościami niezbędnymi do egzystencji osoby niepełnosprawnej, może świadczyć o istnieniu takiego związku. W tego typu ocenie nie należy kierować się wyłącznie schematycznym podejściem do oceny konkretnych czynności, ale trzeba wykazać się doświadczeniem życiowym i oceną godnego zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych.

W analizowanej sprawie, jak wynika z wywiadu środowiskowego, Skarżąca sprawuje opiekę nad matką codziennie i regularnie. Wymiar opieki jest bez wątpienia adekwatny do potrzeb niepełnosprawnej matki, a czynności opiekuńcze odbywają się w różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest przez cały rok, także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, co istotne, nawet jeśli Skarżąca nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w danym momencie, to w tym czasie pozostaje do dyspozycji swojej matki. Podkreślić trzeba, że pozostawanie w dyspozycji wymagającej opieki osoby niepełnosprawnej stanowi bez wątpienia element sprawowania opieki, służy bowiem zapewnieniu takiej osobie poczucia bezpieczeństwa i komfortu psychicznego sprowadzającego się do tego, że osoba niepełnosprawna może w każdym momencie liczyć na pomoc opiekuna, zwłaszcza, gdy osoba niepełnosprawna nie jest w stanie samodzielnie się poruszać. Zauważyć też trzeba, że nawet jeśli opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej.

Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być świadczona w warunkach zapewniających osobie niepełnosprawnej funkcjonowanie w warunkach godności człowieka. W świetle znajdującego się w aktach sprawy wywiadu, opieka taka sprawowana jest przez Skarżącą a jej zakres uznać należy za wyłączający możliwość podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia.

Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej organy uwzględnią wskazaną przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę charakteru opieki i pomocy udzielanej przez Skarżącą niepełnosprawnej matce.

W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w punkcie pierwszym wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r., poz. 215 ze zm.) – 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji oraz art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) tego rozporządzenia – 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.