Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 13 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 110/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora podlaskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z [...] lutego 2012 r. nr [...]w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2010 rok, z następującym uzasadnieniem.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy E. S. zadeklarował miesięczne wydatki "na utrzymanie" w wysokości około 970 zł. oraz wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego w wysokości ok. 10.900 zł. Oświadczył, że obecnie otrzymuje rentę w wysokości 360,61 zł miesięcznie oraz że w okresie 3 ostatnich miesięcy nie sprzedawał płodów rolnych. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: nieruchomość rolna o powierzchni 24 ha, 3,04 ha lasu, dom o powierzchni 60 m2 (wymagający remontu), 8 sztuk bydła, 2 ciągniki oraz inne podstawowe maszyny rolnicze. Skarżący dołączył do wniosku tytułu wykonawcze, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności, orzeczenia sądowe oraz wezwanie do zapłaty wystawione przez PGE w B., z których wynika, że jest zadłużony na łączną kwotę około 5.865 zł.

Postanowieniem z 15 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów nie wynika bowiem, że nie posiada płynności finansowej, nie dysponuje środkami na koncie bankowym czy zalega z zapłatą za zakupione towary lub usługi. Sąd wskazał, że z urzędu mu wiadomo, iż w sprawie o sygn. II SA/Bk 237/12 skarżący oświadczył, iż w 2012 r. uzyskał dochód (jednorazowy) ze sprzedaży zboża w kwocie 2.024 zł oraz jałówki – w wysokości 2.700 zł.

W ocenie Sądu pierwszej instancji skoro skarżący wydawał na prowadzenie gospodarstwa rolnego ponad 10.000 zł, to należy przyjąć, że posiadał również dochody, którymi był w stanie przedmiotowe wydatki pokryć i nie generować zadłużenia. Źródeł ich pochodzenia skarżący jednak nie wykazał. Pomimo wezwania, nie przesłożył także wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie nie jest możliwe dokładne scharakteryzowanie aktualnej sytuacji materialnej strony w sposób uzasadniający przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

E. S. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił "dowolną i stronniczą ocenę jego oświadczeń i dowodów z dokumentów świadczących o bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej i niemożności ponoszenia kosztów sądowych". Zarzucił ponadto "całkowicie gołosłowne ustalenie, że wnioskodawca posiada nieujawnione środki finansowe, którymi może pokryć koszty sądowe i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika" oraz "brak znajomości sytuacji osobistej i materialnej osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo rolne do tego uznanej za czasowo niezdolnej do pracy".

Zdaniem skarżącego nieuprawnione jest stwierdzenie Sądu, że wnioskodawca nie wykazuje, skąd posiada dochody na ponoszone wydatki na utrzymanie się i prowadzenie gospodarstwa, a są to renta w kwocie 360 zł miesięcznie, dopłata tzw. unijna za 2010 r. w kwocie 21300 zł, sprzedaż zboża i jałówki. Dochody te nie wystarczają na pełne pokrycie koniecznych wydatków.

Skarżący podniósł ponadto, że Sąd nie odniósł się do faktu jego niezdolności do pracy, co w sytuacji samotnego prowadzenia gospodarstwa ma podstawowe znaczenie dla jego funkcjonowania i uzyskiwanych dochodów. Jednocześnie w zażaleniu podniesiono, że skarżący przedłożył te dokumenty, które posiada w domu, a na poszukiwanie innych nie ma czasu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji.

Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W świetle powołanego powyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.

Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązał skarżącego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedstawienia wskazanych w wezwaniu informacji, co nie zostało prawidłowo wykonane, bowiem nie nadesłano wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie trzy miesiące. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu, że skarżący przedstawił jedynie fakty ujawniające liczne rozchody, nie ujawnił natomiast tych, które mogłyby pokazać stan jego majątku. W związku z powyższym, z uwagi na brak przedłożenia wyczerpującej dokumentacji charakteryzującej sytuację finansową strony, Sąd nie mógł dokonać rzetelnej jej oceny.

Rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. Tymczasem przedstawił on dokumenty wybiórczo, przedkładając jedynie te, które świadczą o wydatkach, pomijając źródła dochodu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd prawidłowo ocenił ten materiał dowodowy, który został zebrany w przeprowadzonym postępowaniu.

Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.