Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 352/17 w sprawie ze skargi W.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę kasacyjną

Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2017 r. o sygn. akt II SA/Bd 352/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, oddalił skargę W.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia 14 listopada 2016 r., znak: [...] Starosta [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn.zm.), art. 5 ust. 5, w związku z art. 5 ust. 3b pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 z późn.zm.), orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy W.T. kategorii B.

Orzekający organ uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że w dniu 24 sierpnia 2016 r. Miejski Ośrodek Polityki Społecznej w [...] jako organ właściwy dla dłużnika, wystąpił do Starosty [...] z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego - W.T.. Do wniosku dołączono ostateczną decyzję z dnia 17 czerwca 2016 r. (znak: [...]), o uznaniu dłużnika alimentacyjnego W.T. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 5 lipca 2016 r.

Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, iż zatrzymano prawo jazdy w związku z wypełnieniem przesłanki z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a decyzja wydawana w niniejszej sprawie jest tzw. decyzją związaną, co oznacza, że organ nie działa w oparciu o uznanie administracyjne gdzie możliwy jest wybór rozstrzygnięcia, lecz treść orzeczenia jest ściśle zdeterminowana przepisami prawa.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł W.T..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 11 stycznia 2017 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, gdyż Starosta [...] prowadząc postępowanie w sprawie, działał zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Podkreślono - jako że jest to okoliczność kluczowa dla sprawy - iż ostateczną decyzją z dnia 17 czerwca 2016 r., znak decyzji: [...] Burmistrz [...] uznał W.T. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Kolegium wyjaśniło również, że decyzja wydawana w niniejszej sprawie jest tzw. decyzją związaną, co oznacza, że organ nie działa tutaj w oparciu o uznanie administracyjne (gdzie możliwy jest wybór rozstrzygnięcia), lecz treść orzeczenia jest ściśle zdeterminowana przepisami prawa.

Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że chcąc uznać postępowanie w przedmiocie prawa jazdy za bezprzedmiotowe, muszą kumulatywnie zostać spełnione dwie przesłanki:

1. musi ustać przyczyna zatrzymania prawa jazdy,

2. oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy powinien był wywiązywać się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Na bieg sprawy będzie miała także wpływ utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

W tychże przypadkach starosta bądź prezydent miasta będzie obowiązany uchylić decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy (art. 5 ust. 6 ustawy).

W skardze do sądu W.T. i podobnie jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji wskazał na swój status bezrobotnego bez prawa do zasiłku oraz zły stan zdrowia, skutkiem czego nie posiada środków na spłacanie zadłużenia z tytułu zaległych alimentów. Wyjaśnił, że nie złożył oświadczenia majątkowego przez przeoczenie związane z problemami zdrowotnymi. Skarżący oświadczył, że dobrowolnie spłaca na konto komornika od miesiąca sierpnia [...] zł tj. ¾ otrzymywanego zasiłku stałego, który stanowi jedyny jego dochód. Poinformował również, że prawo jazdy jest mu niezbędne, gdyż z uwagi na stan zdrowia ma problemy z poruszaniem się i wniósł o pozytywne rozpatrzenie skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Na podstawie ww. wniosku starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

Sąd I instancji podkreślił, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Decyzja z dnia 17 czerwca 2016 r., znak: [...] o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna w dniu 5 lipca 2016 r. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ww. ustawy jest decyzją związaną. Organ, wydając rozstrzygnięcie na podstawie tego przepisu, nie ma luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia wskazanych w nim przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającą treści regulacji zawartej w art. 5 ust. 5 ww. ustawy. Organ w tym postępowaniu nie bada okoliczności uznania osoby za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest on bowiem związany ostateczną decyzją o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 287/15, LEX nr 2 177 203).

W związku z powyższym, Sąd I instancji uznał rozstrzygnięcie organu za prawidłowe – zostały bowiem spełnione przesłanki z art. 5 ust. 3b i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a więc organ zobowiązany był do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy.

W odniesieniu do zarzutów skarżącego, dotyczących konsekwencji związanych z zatrzymaniem prawa jazdy, Sąd I instancji uznał je za niezasadne. Powtórzył, iż treść art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia miejsca na wątpliwości, co do jego interpretacji. W razie zaistnienia przesłanek z art. 5 ust. 3b ww. ustawy (ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz skierowanie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy do starosty) organ ma obowiązek wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Ustawodawca w przepisach ustawy nie przewidział żadnych wyjątków od zasady, zgodnie z którą w sytuacji, gdy decyzja uznająca za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych staje się ostateczna, właściwy organ wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie może natomiast ponownie weryfikować sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności powinny być uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu, dotyczącym uznaniu za dłużnika alimentacyjnego.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył W.T., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

1) art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, z uwagi na nieprzydatność takich działań dla osiągnięcia zamierzonego celu, a w rezultacie błędne przyjęcie, iż stan zdrowia skarżącego nie ma wpływu na wydaną decyzję, co skutkowało naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a, w zw. z art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę w zasadzie tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkich sądów administracyjnych, nie bada całokształtu sprawy, w tym nie bierze pod rozwagę z urzędu okoliczności mających wpływ na ocenę legalności kontrolowanego aktu administracyjnego, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały wyczerpująco określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z danego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy wnoszący skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został podważony, a Sąd ten właściwie procedował, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż stan zdrowia skarżącego nie ma wpływu na wydaną decyzję.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika z niego, że wobec skarżącego kasacyjnie została wydana ostateczna decyzja z dnia 17 czerwca 2016 r., znak decyzji: [...], którą Burmistrz [...] uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Odnosząc się z kolei do oceny zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, że zgodnie z art. 5 ust. 3b i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Stosownie zaś do art. 5 ust. 5 ustawy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy.

Jak z powyższego zatem wynika, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy wówczas, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych a drugą - wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest zatem – jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji - decyzją o charakterze związanym.

W świetle powyższego zarzut naruszenia art. 5 ust. 5 w zw. z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy uznać za bezzasadny. Sąd I instancji nie był uprawniony do badania podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących braku podstaw do uznania go za dłużnika alimentacyjnego oraz okoliczności potwierdzających stan zdrowia skarżącego, gdyż wykraczałoby to poza granice niniejszej sprawy, które na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. wyznacza decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 stycznia 2017 r. w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy.

Na marginesie wskazać należy, że możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy została przewidziana przez ustawodawcę w art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, zaś dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpiła utrata statusu dłużnika alimentacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.