Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2022 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 września 2021 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 1 września 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. odmawiającej przyznania E. Z. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną A. P. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 26 maja 2021 r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad A. P. We wniosku wskazano, że A. P. jest ciotką skarżącej. Skarżąca ostatni raz była zatrudniona w kwietniu 2021 r. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka razem z ciotką w domu jednorodzinnym. A. P. ma 90 lat i jest osobą schorowaną, cierpi na cukrzycę, miażdżycę, niedokrwistość serca, stopę cukrzycową. Wymaga zastrzyków z insuliny 4 razy dziennie. A. P. jest panną. Jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wymaga stałej pomocy w higienie osobistej, przygotowaniu, podaniu posiłków, karmieniu, zakupie leków i ich podawaniu, wykonywaniu zastrzyków z insuliny, a także zmianie opatrunków. A. P. nie jest osobą całkowicie leżącą, ale w ciągu dnia głównie leży lub śpi. Zdarzają się jej zaniki pamięci, ma słaby słuch i nieracjonalne, nielogiczne myślenie. Skarżąca oświadczyła, że nie przedłużyła umowy zlecenia ze względu na pogarszający się stan zdrowia ciotki i potrzebę opieki nad nią.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność A. P. powstała w wieku 74 lat, a zatem w świetle art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. brak jest podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Organ podniósł, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie usunął z ustawy wskazanego kryterium wieku, a zatem nie kreuje nowego prawa opiekunów do żądania świadczenia w odniesieniu do osób, których niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku niż wskazany w przepisie.

Organ wskazał ponadto, że skarżąca jest spokrewniona z A. P. w czwartym stopniu w linii bocznej, zatem również z tej przyczyny brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej w nim normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji;

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 a u.ś.r. stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Decyzją z dnia 1 września 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ skarżąca nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem A. P. Kolegium wskazało, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku braku wstępnych i zstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża rodzeństwo. Tymczasem skarżąca, jest zstępną rodzeństwa A. P., co w świetle przepisów Kodeksu oznacza, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a zatem nie może być jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostrzenicy będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnoprawnej z uwagi na to, że opieka powinna być sprawowana przez krewnych w linii prostej, których osoba niepełnosprawna nie posiada, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną, ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.

W niniejszej sprawie bezsporną okolicznością jest skarżąca opiekuje się ciotką A. P., która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej pomocy, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Bezsporną okolicznością jest również rezygnacja przez skarżącą z przedłużenia umowy zlecenia z powodu opieki nad ciotką. Sporną okolicznością jest natomiast czy skarżącej będącej siostrzenicą osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art.128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, a krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Jak stanowi art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Wskazać należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. wprost wskazuje, że poza rodzicami dziecka, opiekunami faktycznymi dziecka oraz osobą będącą spokrewnioną rodziną zastępczą, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane wyłącznie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny określony w k.r.o. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z powołanym art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża wyłącznie krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Tymczasem, skarżąca jest siostrzenicą wymagającej opieki A. P., a zatem nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem ciotki. W ocenie Sądu treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne może być wyłącznie przyznane osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z 7.02.2022 r., I OSK 1038/21, CBOSA).

Sąd dostrzega trudną sytuację skarżącej, która opiekuje się ciotką nie mającą krewnych mogących zapewnić jej opiekę, jednakże brzmienie przepisów ustawy wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny określony w k.r.o. Trzeba bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie prawa, skoro art. 17 ust. 1 u.ś.r. daje wyłącznie podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 128 k.r.o., a zatem brak jest możliwości, mimo trudnej sytuacji skarżącej, do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić również należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. (tak wyrok NSA z 25 stycznia 2021 r., I OSK 2091/20, CBOSA).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wnioskiem skarżącej na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.